Sốc, choáng váng là cảm giác của chị Nguyễn Thị Thanh Lịch (48 tuổi, ngụ TP.HCM) sau khi sinh bé trai bị khoèo cả hai chân 12 năm về trước. Suốt quá trình chị mang thai, kết quả siêu âm không hề phát hiện dị tật trên thai nhi.
Từ bé chân khoèo đến đội trưởng đội bóng rổ
“Đó là con thứ ba của tôi. Lúc bác sĩ (BS) ẵm con tới và nói con bị khoèo cả hai chân, tôi đã sốc dù BS trấn an rằng có thể điều trị được. Lúc đó thoáng qua trong đầu, tôi ý nghĩ lẽ nào khi lớn lên con mình có thể phải ngồi xe lăn?” - chị Lịch nhớ lại.
Sau đó, người nhà của chị tìm hiểu về dị tật chân khoèo và gặp được BS Huỳnh Mạnh Nhi, khoa Chỉnh hình nhi BV Chấn thương Chỉnh hình. Con trai chị bắt đầu quá trình điều trị lúc ba ngày tuổi, bé được nắn chân rồi bó bột.
Hằng tuần, chị đều đưa bé đến BV để BS nắn lại và thay bột. Khi bé 21 ngày tuổi, BS đã tiểu phẫu gân gót chân để nới gân, tiếp tục bó bột. Hai tháng sau, bé chuyển qua mang giày nẹp đến 24 tháng tuổi.
“Lúc con 36 tháng tuổi, thấy chân vẫn hơi cong vào nên tôi trao đổi với BS cho bó bột thêm một tháng. Lúc con 40 tháng tuổi thì kết thúc quá trình điều trị. Suốt thời gian đó, BS Nhi rất tận tâm, luôn trao đổi, hướng dẫn và phối hợp với gia đình” - chị Lịch nói tiếp.
Ảnh: THẢO PHƯƠNG
Cậu bé ngày ấy giờ đã 12 tuổi, không chỉ đi lại bình thường như bao đứa trẻ khác mà còn vượt trội về mặt vận động. Con chị chơi được nhiều môn thể thao ở nhiều vị trí, đang là đội trưởng đội bóng rổ, thủ môn đội bóng đá ở trường.
“Sơ sinh, con là một bé chân khoèo nhưng tới thời điểm này con không hề bị một trở ngại nào từ việc đó. Đây thực sự là kết quả mỹ mãn, vượt ngoài mong đợi. Tôi cảm giác đây là thành tựu của người mẹ, của gia đình và cả BS điều trị” - chị Lịch xúc động.
Bồng con trai gần hai tháng tuổi đến BV Chấn thương Chỉnh hình để tiểu phẫu gân gót, chị Nguyễn Vũ Tường Vy (32 tuổi, ngụ TP.HCM) cho biết lúc chị mang thai tuần thứ 16, khi siêu âm đã phát hiện bé bị khoèo chân.
“Lúc đó tôi vô cùng lo lắng, sau khi tìm hiểu, biết dị tật này có thể chữa được mới yên tâm phần nào. Đến khi BS chọc ối và kiểm tra não, nói bé bị khoèo đơn thuần, điều trị được nên tâm lý của tôi cũng ổn định” - chị Vy kể lại.
Phổ biến điều trị bàn chân khoèo bằng phương pháp Ponseti tại BV Chấn thương Chỉnh hình nằm trong top 20 đề cử giải thưởng Thành tựu y khoa Việt Nam lần thứ tư năm 2023 với chủ đề phát triển y tế chuyên sâu.
Sau sinh 12 ngày, chị Vy đưa con đến một BV nhi ở TP.HCM điều trị. Bó bột một tháng bé được tiểu phẫu gân gót. Không muốn con sử dụng thuốc mê, chị Vy chuyển con qua BV Chấn thương Chỉnh hình để tiểu phẫu không cần gây mê.
“Tôi biết điều trị bàn chân khoèo cho con có thể kéo dài năm năm. Vì thế, chúng tôi đã chuẩn bị để đồng hành với con và đặt niềm tin vào BS Nhi. Hy vọng con sẽ sớm được đi lại bình thường như những đứa trẻ khác” - chị Vy tâm sự.
Hơn 1.000 trẻ được chữa khỏi bàn chân khoèo
Theo BS Huỳnh Mạnh Nhi, dị tật bàn chân khoèo có hai loại là chân khoèo khó và chân khoèo dễ, có thể phát hiện từ tháng thứ tư đến tháng thứ sáu của thai kỳ qua siêu âm. Cũng có trường hợp siêu âm không thể phát hiện vì khi ấy tay chân bé giấu đi.
“May mắn con của chị Lịch không phải là một ca khó và được phát hiện lúc mới sinh. Anh chị là người có sự quan tâm, tìm hiểu kiến thức về dị tật của con nên bé được điều trị sớm, đúng phác đồ, lịch trình và kỹ thuật. Quá trình sau đó diễn ra dễ dàng” - BS Nhi nói.
Phương pháp Ponseti điều trị bàn chân khoèo bẩm sinh hiệu quả cao và ít tốn kém, do BS người Mỹ Ponseti phát minh. Phương pháp này được du nhập vào Việt Nam từ những năm 2000 nhưng chưa phổ biến.
Đến năm 2009, BS Nhi được cử qua Mỹ để học và về Việt Nam phổ biến rộng rãi. Từ đó đến nay, BS Nhi đã tham gia điều trị cho 1.177 trẻ có bàn chân khoèo.
Ngoài triển khai thành công tại BV Chấn thương Chỉnh hình, các chuyên gia đã ứng dụng phương pháp này tại một số BV trên cả nước. Từ đó, nhiều trẻ có dị tật được điều trị sớm, tránh các phẫu thuật lớn.
“Trước khi có phương pháp này, dị tật bàn chân khoèo được điều trị bằng bó bột nhưng chưa triệt để. Ngoài ra, khi đó vẫn chưa có sơ đồ nắn hoàn chỉnh nên chân chỉ được nắn một cách tương đối” - BS Nhi cho biết thêm.
BS Nhi khuyến cáo thai phụ nếu phát hiện thai nhi bị khoèo chân không nên hoang mang mà cần chủ động tìm hiểu cách điều trị. Tiếp đó là quan tâm, đồng hành cùng con trong quá trình điều trị dị tật.
“Nếu bàn chân khoèo không được điều trị, bệnh nhân sẽ gặp nhiều khó khăn trong các hoạt động thường ngày, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống” - BS Nhi nhấn mạnh.
Phương pháp Ponseti điều trị bàn chân khoèo rất hiệu quả, chi phí điều trị thấp, an toàn và tác động bền vững đến bệnh nhân. Đến nay, BV Chấn thương Chỉnh hình đã chuyển giao, phổ biến phương pháp Ponseti cho 38 BV, trung tâm y tế ở 32 tỉnh, thành của Việt Nam.
Sắp tới BV sẽ tiếp nhận học viên mới từ các nguồn học viên lớp bó bột, chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, phục hồi chức năng, ngoại nhi… Ngoài ra, BV sẽ hỗ trợ các học viên cũ nếu có yêu cầu, cùng với đó là tăng cường trao đổi, cập nhật về phương pháp Ponseti qua các nhóm Zalo, email và Facebook.
TS-BS VÕ QUANG ĐÌNH NAM, Trưởng khoa Chỉnh hình nhi
BV Chấn thương Chỉnh hình (TP.HCM)
