Đẩy mạnh việc đưa ngôn ngữ học tính toán vào đào tạo bậc đại học

Hội thảo Quốc gia về ngôn ngữ học tính toán (NNHTT) lần 2 năm 2024, với chủ đề “Ngôn ngữ học tính toán: những xu hướng mới, triển vọng và thách thức” (VCL 2024), vừa diễn ra tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Tin học TP.HCM (HUFLIT) đã chứng minh tiềm năng to lớn của lĩnh vực này trong việc thay đổi phương thức giáo dục và nghiên cứu trong thời đại số. Sự kiện do HUFLIT và Hội Ngôn ngữ học Việt Nam đồng tổ chức.

Ngôn ngữ học tính toán và vai trò trong giáo dục đại học

Nội dung chính của hội thảo là việc đưa ngôn ngữ học tính toán vào giảng dạy và nghiên cứu, qua đó tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu và giảng viên trao đổi, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm. Đây là một bước đi quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu trong bối cảnh kỷ nguyên số, nơi mà công nghệ và AI có ảnh hưởng sâu rộng đến mọi lĩnh vực.

Hội thảo năm nay nhận được 62 báo cáo từ các nhà nghiên cứu trên toàn quốc. Ban chuyên môn đã tuyển chọn 40 báo cáo xuất sắc để đăng trong kỷ yếu và 18 báo cáo tiêu biểu nhất được trình bày tại hội thảo. Các báo cáo không chỉ phản ánh sự phong phú về chủ đề nghiên cứu mà còn thể hiện sự phát triển mạnh mẽ về chất lượng so với những năm trước.

Ngoài Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, hội thảo còn có sự tham dự và báo cáo của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực ngôn ngữ học tính toán như TS. Phạm Văn Lam - Trưởng phòng Phòng Ngữ âm – Từ vựng – Ngữ pháp tại Viện Ngôn ngữ học - Tổng thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, TS. Trần Khải Thiện, PGS.TS. Phạm Vũ Phi Hổ... cùng nhiều nhà nghiên cứu và giảng viên đến từ các trường đại học khác nhau. Mỗi tham luận đều thể hiện sự phong phú trong nghiên cứu, từ việc ứng dụng ngôn ngữ học tính toán trong giảng dạy ngôn ngữ, dịch máy đa ngôn ngữ, phát triển hệ thống đánh giá tự động, đến việc tích hợp công nghệ nhận dạng giọng nói vào phương pháp giảng dạy ngôn ngữ.

Ngôn ngữ học tính toán là một lĩnh vực kết hợp giữa nghiên cứu ngôn ngữ và công nghệ thông tin, đặc biệt trong các mảng xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP), học máy và dữ liệu lớn. Trong những năm gần đây, nhờ sự phát triển mạnh mẽ của AI, các hệ thống máy tính có khả năng tương tác và giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên ngày càng trở nên hiệu quả hơn. Điều này tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Nguyễn Anh Tuấn – Hiệu trưởng HUFLIT, hội thảo năm nay tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu, chuyên gia và cộng đồng ngôn ngữ học cùng nhau trao đổi, học hỏi và chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong lĩnh vực ngôn ngữ học tính toán – một lĩnh vực đang góp phần quan trọng vào sự phát triển của khoa học và công nghệ trong thời đại số.

Theo TS Nguyễn Anh Tuấn, ngôn ngữ là yếu tố quan trọng và căn bản giúp xã hội loài người phát triển rực rỡ. Từ những ngôn ngữ đầu tiên được ghi chép đến nay, ngôn ngữ đã giúp chúng ta truyền tải tri thức, cảm xúc và xây dựng nên nền văn minh. Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI), các nghiên cứu về ngôn ngữ học tính toán không chỉ được chắp thêm đôi cánh mà còn mở ra những chân trời mới chưa từng có trong lịch sử. AI đã và đang giúp ngôn ngữ trở thành cầu nối mạnh mẽ hơn giữa con người với con người, giữa con người với máy móc, và đặc biệt là giữa các nền văn hóa.

TS Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh: “HUFLIT luôn ủng hộ tối đa các hội thảo về ngôn ngữ học tính toán và tự hào là nơi tin cậy, điểm đến yêu thích của những ai yêu thích ngôn ngữ nói chung và ngôn ngữ học tính toán nói riêng. Với sự hỗ trợ không ngừng từ nhà trường, tôi tin rằng những sự kiện như thế này sẽ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội học thuật và hợp tác thực tiễn trong tương lai…”.

Ứng dụng của ngôn ngữ học tính toán trong giáo dục

Trong chương trình hội thảo, nhiều báo cáo tập trung vào ứng dụng của ngôn ngữ học tính toán trong giáo dục. Một trong những vấn đề được bàn luận nhiều là việc sử dụng công cụ AI hỗ trợ học tập cho học viên, đặc biệt là trong các ngành như Ngôn ngữ Anh. PGS.TS Phạm Vũ Phi Hổ (Phó Trưởng Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Văn Lang) đã trình bày tham luận “Sử dụng công cụ AI như một hỗ trợ học tập cho học viên cao học Ngôn ngữ Anh”. PGS Hổ đề cập về mô hình sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ học tập, đưa ra các nghiên cứu điển hình về việc ứng dụng AI vào môi trường học thuật.

Bên cạnh đó, một chủ đề được quan tâm đặc biệt là dịch máy đa ngôn ngữ, nơi các công nghệ dịch tự động đang ngày càng được cải thiện để mang lại kết quả chính xác hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng AI trong dịch thuật không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn mở rộng khả năng giao tiếp giữa các ngôn ngữ và nền văn hóa khác nhau. Dịch máy không chỉ đơn giản là chuyển đổi ngôn ngữ mà còn có thể giúp cải thiện chất lượng học tập, đặc biệt đối với các học viên học ngoại ngữ.

Ngoài ra, một lĩnh vực đáng chú ý khác là sự phát triển các hệ thống đánh giá tự động trong giảng dạy. Các phương pháp đánh giá học tập sử dụng AI không chỉ giúp giảng viên theo dõi tiến bộ của học sinh mà còn giúp tự động hóa nhiều công đoạn trong quá trình kiểm tra và đánh giá.

Phát triển chương trình đào tạo và nguồn lực

Trên thế giới, nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Úc đã sớm nhận thấy tầm quan trọng của ngôn ngữ học tính toán và đã đưa vào đào tạo các chương trình cử nhân và thạc sĩ chuyên sâu về lĩnh vực này. Các trường đại học quốc tế đã thiết lập các bộ môn chuyên sâu về ngôn ngữ học tính toán, từ đó tạo ra một đội ngũ chuyên gia chất lượng cao phục vụ cho các ngành công nghiệp và nghiên cứu.

Ở Việt Nam, một số trường đại học như HUFLIT đã bắt đầu đưa ngôn ngữ học tính toán vào chương trình đào tạo đại học. Tuy nhiên, để phát triển mạnh mẽ hơn nữa, cần phải mở rộng quy mô đào tạo và nâng cao chất lượng chương trình, từ việc đào tạo giảng viên đến đầu tư vào cơ sở vật chất nghiên cứu.

Bên cạnh đó, để đẩy mạnh việc đưa ngôn ngữ học tính toán vào chương trình đào tạo đại học, cần phải giải quyết một số vấn đề quan trọng như thiếu đội ngũ giảng viên chuyên môn và cơ sở vật chất hỗ trợ nghiên cứu. PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ, Phó Hiệu trưởng HUFLIT, đã chỉ ra rằng mặc dù nhu cầu đào tạo nhân lực về trí tuệ nhân tạo và ngôn ngữ học tính toán ở Việt Nam đang tăng cao, nhưng hiện tại, nguồn nhân lực có chuyên môn về lĩnh vực này vẫn còn khá hạn chế. Các cơ sở đào tạo cần đẩy mạnh việc tuyển dụng và đào tạo giảng viên chuyên môn để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ xã hội.

Một khó khăn khác là việc thiếu cơ sở vật chất, đặc biệt là các máy chủ AI và các phần mềm chuyên dụng phục vụ cho việc nghiên cứu ngôn ngữ học tính toán. Để khắc phục vấn đề này, HUFLIT đã lên kế hoạch đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng nghiên cứu, đặc biệt là trang bị các máy chủ mạnh mẽ hỗ trợ việc xử lý dữ liệu lớn và mô hình ngôn ngữ phức tạp.

“Kế hoạch của HUFLIT trong thời gian tới, tập trung đào tao thêm đội ngũ giảng viên để mở rộng quy mô đào tạo của lĩnh vực này trong Nhà trường. Hiện khoa Công nghệ thông tin đã có ngành Trí tuệ nhân tạo, khoa Ngoại ngữ đã đưa môn Ngôn ngữ học tính toán vào giảng dạy và kế hoạch có thể sẽ đưa ngôn ngữ học tính toán lên thành một chuyên ngành trong chương trình cử nhân ngôn ngữ Anh. Ngoài ra Nhà trường cũng đang tích cực đầu tư và phát triển thêm về cơ sở vật chất, đặc biệt là các máy chủ giúp khả năng xử lý mạnh hơn cho các nhóm nghiên cứu AI mạng trong Nhà trường…” - PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ cho biết.

Việc đẩy mạnh ứng dụng ngôn ngữ học tính toán trong đào tạo đại học không chỉ giúp các sinh viên nắm vững kiến thức về công nghệ mới mà còn mở ra cơ hội cho các bạn trẻ tiếp cận với các công nghệ hiện đại, phục vụ cho sự phát triển của khoa học và công nghệ trong tương lai. Chắc chắn rằng, với sự đầu tư đúng mức và chiến lược phát triển phù hợp, ngôn ngữ học tính toán sẽ trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng trong giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học tại Việt Nam.