Thử nghiệm phiên bản mới tại đây

Đổi mới đề thi môn Ngữ văn, không sợ gây “sốc”

10/04/2014 10:57 (GMT + 7)
TT - Đề xuất đổi mới đề thi môn ngữ văn của PGS.TS Đỗ Ngọc Thống - phó vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học Bộ GD-ĐT, thường trực ban soạn thảo chương trình - sách giáo khoa (SGK) sau năm 2015 - thu hút sự quan tâm của dư luận xã hội.
PGS.TS Đỗ Ngọc Thống (bìa trái) trao đổi với các giáo viên nhân hội thảo đổi mới giảng dạy môn ngữ văn - Ảnh: V.Hà

>> Thay đổi đề thi tốt nghiệp THPT môn văn: Cần một lộ trình
>> Giảm thời gian, tăng độ khó?
>> Tốt nghiệp THPT năm 2014: sẽ chỉ thi 4 môn?

Nhiều ý kiến lo ngại đổi mới quá nhiều sẽ gây “sốc” cho giáo viên và học sinh.

Trao đổi thêm với Tuổi Trẻ về vấn đề này, ông Đỗ Ngọc Thống khẳng định: “Có một số vấn đề mang tính nguyên tắc làm cơ sở cho hướng đổi mới đề thi môn ngữ văn chắc chắn cần phải mạnh dạn quyết định để tiếp cận với tinh thần đổi mới giáo dục (GD) phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Đó là việc hạn chế cách ra đề theo lối yêu cầu ghi nhớ máy móc nội dung, kiến thức, học thuộc văn mẫu, đánh đố người học... mà tập trung kiểm tra năng lực vận dụng thông qua kỹ năng đọc hiểu, kỹ năng viết, kỹ năng phân tích và trình bày, kỹ năng huy động và vận dụng tổng hợp từ nhiều lĩnh vực các môn học và những hiểu biết xã hội”.

Không có yêu cầu nào quá cao

"Một trong những lý do phương pháp dạy học không được đổi mới mạnh mẽ là do chưa dám mạnh dạn đổi mới thi cử, đổi mới hướng ra đề thi" 

* Ông suy nghĩ gì về ý kiến cho rằng cấu trúc đề thi ông đề xuất chỉ phù hợp với đối tượng học sinh giỏi, không phù hợp kiểm tra kiến thức của học sinh đại trà trong kỳ thi tốt nghiệp THPT?

- Nếu cứ nghĩ theo lối mòn dạy học văn, kiểm tra đánh giá cũ thì sẽ thấy đề thi này mới, nhưng thực chất yêu cầu của đề thi theo cấu trúc này đều nằm trong chương trình - SGK phổ thông. Tôi cho rằng không có yêu cầu nào quá cao. Nhiều giáo viên và học sinh cứ nghĩ có cấu trúc đề mới có định hướng ôn tập. Tôi cho rằng đó chỉ phù hợp với tư tưởng và cách dạy học tủ, học vẹt. Còn nếu người dạy, người học thực hiện đúng yêu cầu của chương trình - SGK hiện hành, học sinh ôn tập nghiêm túc thì không cần thiết quan tâm tới cấu trúc đề thi thế nào vẫn đạt kết quả tốt. Vì nguyên tắc ra đề ở đây là bày lên bàn mọi “vật liệu” và học sinh chỉ cần thực hiện, do đó kiểm tra cách thức làm, cách nghĩ là chính, còn một câu hay ba câu không quan trọng. Bộ GD-ĐT sẽ trao đổi và quyết định số lượng cho phù hợp với thời gian thi.

* Nhiều năm qua kêu gọi đổi mới phương pháp dạy học văn của Bộ GD-ĐT vì nhiều lý do khác nhau vẫn không có sự lan tỏa. Với tình hình này, việc đổi mới ngay lập tức có thể khiến thầy, trò bị “sốc”?

- Hướng ra câu hỏi mở gắn với thực tế cuộc sống, câu hỏi nghị luận xã hội đã được ra trong đề thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH-CĐ nhiều năm nay. Trong những chỉ đạo hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Vụ Giáo dục trung học cũng đã nhấn mạnh định hướng ra đề thi sẽ tăng cường yêu cầu vận dụng kiến thức liên môn, ra đề mở. Dĩ nhiên ở nơi này nơi khác sẽ vẫn còn tình trạng văn bản chỉ đạo của bộ chỉ đến được cán bộ quản lý và chưa phổ biến thấu đáo tới giáo viên. Nhưng không có nghĩa thực tế bất cập thì không thể đổi mới. Tôi lại nghĩ đổi mới từ khâu kiểm tra, đánh giá là cách tác động mạnh nhất tới phương pháp dạy học. Hội thảo về đổi mới kiểm tra, đánh giá ngày 10-4 này là một dịp để Bộ GD-ĐT lắng nghe góp ý của cán bộ quản lý và chính giáo viên trực tiếp giảng dạy ở trường phổ thông, từ đó sẽ có quyết định chính thức, phù hợp.

Hai điểm mới trong cấu trúc đề thi văn

* Hiện có nhiều ý kiến của giáo viên phổ thông ủng hộ quan điểm đổi mới của Bộ GD-ĐT cũng như đề thi do ông đề xuất, nhưng họ đều cho rằng cần có lộ trình hợp lý, khó có thể làm ngay...

- Tôi đồng ý đổi mới nào cũng cần lộ trình. Việc đổi mới cách ra đề thi môn văn cũng cần có lộ trình. Nhưng thế nào cũng phải có thời điểm bắt đầu, vì thế không có nghĩa là bây giờ ngồi nghiền ngẫm, chuẩn bị 1-2 năm sau mới bắt tay vào làm mà cần đổi mới dần, không chỉ trong các kỳ thi lớn mà trong kiểm tra, đánh giá ở quá trình dạy học. Trên thực tế việc đổi mới ra đề thi với môn ngữ văn trong các năm qua đã làm rồi, và cũng đi theo lộ trình từ từ đấy chứ.

Trong trả lời báo Tuổi Trẻ (ngày 8-4), tôi đã bày tỏ quan điểm về việc “đổi mới từng bước” rồi. Cấu trúc đề thi tôi đề xuất là thể hiện một hướng đổi mới, nhưng thật ra chỉ tập trung ở cách hỏi, còn nội dung đã học trong chương trình, đã làm quen ở các kỳ thi trước. Về nội dung và số lượng câu hỏi, đề văn tôi nêu cũng chỉ là ví dụ minh họa cho yêu cầu đọc hiểu. Như thế cũng không có nghĩa là cứ phải đưa tất cả lượng câu hỏi, với các yêu cầu khác nhau vào đề thi năm nay. Việc đưa lượng nội dung câu hỏi thế nào, tỉ lệ những yêu cầu theo hướng mới ra sao sẽ được thảo luận sâu, tham vấn ý kiến trước khi quyết định cho năm nay và các năm tiếp theo.

* Vậy theo ông, nếu hướng ra đề thi như ông đề xuất được Bộ GD-ĐT lựa chọn, những nội dung yêu cầu nào có thể thực hiện được ngay trong năm nay mà không gây ”sốc” cho thầy, trò ở các trường phổ thông?

- Có hai điểm mới ở đề xuất mới mẻ đối với thầy, trò hiện nay. Mới mẻ vì chưa bao giờ được ra trong đề thi các năm trước, đó là yêu cầu đọc hiểu và kiểm tra kiến thức về tiếng Việt. Mặc dù kiến thức, kỹ năng về tiếng Việt học sinh đã được học, nhưng do đề thi các năm trước không hỏi nên giáo viên và học sinh phổ thông không chú trọng ôn tập. Đây cũng có thể là nguyên nhân gây “sốc”. Kỹ năng đọc hiểu một văn bản bất kỳ để trả lời câu hỏi cũng là cách ra đề mới. Học sinh chỉ được dạy học, ôn tập những tác phẩm trong SGK nên sẽ lúng túng khi phải đọc hiểu một văn bản bất kỳ với văn phong khác nhau. Đây cũng là băn khoăn nhiều nhất của giáo viên sau khi đề xuất được công bố.

Tôi phải khẳng định đọc hiểu không phải vấn đề mới đưa vào mà nằm trong yêu cầu của chương trình hiện hành và có từ tiểu học. Đó là điểm đổi mới rất tiêu biểu của lần biên soạn chương trình - SGK năm 2000, nhưng đáng tiếc việc ra đề thi những năm trước không chú ý tới yêu cầu và cách hỏi này nên các trường phổ thông có thể chưa chú ý rèn luyện. Còn về câu hỏi liên quan tới kiến thức, kỹ năng về tiếng Việt, tôi không nghĩ học sinh học tiếng Việt 12 năm phổ thông mà không thể nhận biết được những câu sai chính tả, lỗi cú pháp rất đơn giản và cơ bản trong một đoạn văn ngắn, hoặc không biết rút ra ý chính của một đoạn văn cho sẵn dù viết về đề tài gì.

VĨNH HÀ thực hiện

NGUYỄN KIM ANH (giáo viên ngữ văn Trường THPT Phan Huy Chú, Hà Nội):

Cần thời gian thích nghi

Đề xuất đổi mới đề thi môn ngữ văn vừa công bố là một hướng hay, về lâu dài sẽ tác động trở lại việc dạy học, phát triển năng lực của học sinh. Tuy nhiên với thực tế hiện nay, tôi nghĩ vẫn cần có thời gian để học sinh thích nghi. Vì có một bộ phận lớn học sinh hiện nay học thụ động, máy móc. Chỉ cần thay đổi cách hỏi, cách ra đề học sinh đã lúng túng, hoang mang... Nên dù nội dung kiến thức trong chương trình thì cũng cần có một khoảng thời gian để thầy - trò thay đổi cách dạy học, ôn tập.

Vì thế năm nay nếu đề thi văn có tiếp tục đổi mới thì cũng cần phải cân nhắc tới khả năng thích ứng của người học. Hiện tại ở Hà Nội cũng có một số thầy, cô giáo ôn tập cho học sinh làm quen với cấu trúc đề thi được đề xuất. Nhưng những đổi mới mạnh mẽ thì nên công bố vào đầu năm học mới để thầy, trò có một năm chuẩn bị. Cụ thể việc đổi mới đề thi được công bố đối với học sinh đang học lớp 11 năm học này thì việc chuẩn bị sẽ tốt hơn.

V.H. ghi

 

0
Ý kiến bạn đọc (9) Gửi ý kiến của bạn
  • 5/7/2014 12:25:31 PM

    Đổi mới đề thi Ngữ văn là 1 việc tích cực, bởi lẽ nếu cứ ra đề thi theo kiểu cũ thì chỉ mới kiểm tra được phần "Văn" của thí sinh mà bỏ sót mất phần "Ngữ".

    LÊ ĐỨC THỊNH
  • 4/26/2014 8:12:37 PM

    Việc đổi mới đề thi môn Ngữ văn như thế này rất hợp lý. Bởi lẽ việc đổi mới bắt buộc cả GV lẫn HS đều phải thay đổi cách dạy, cách học cho phù hợp và hơn cả là nâng cao chất lượng giáo dục.

    Thế nhưng việc đổi mới này được đưa ra lúc này là chưa phù hợp. Ta cứ nghĩ xem, hầu hết học sinh đều đang như một con tàu chạy với một tốc độ cao về đích nhưng bắt buộc phải dừng lại bất ngờ để đi theo lộ trình khác. Hậu quả sẽ thế nào?

    Mặc khác, chúng ta đang tiến hành phổ cập các bậc Tiểu học, THCS -nói theo cách mà nhiều GV thường nói với nhau là đẩy học sinh lên cấp học cao hơn bằng những thủ thuật khác nhau, nghĩa là chúng ta sẽ có những học sinh học THPT nhưng kiến thức đầy lỗ hổng. Và giáo viên THPT phải toát mồ hôi để cải tạo kiến thức. Kết quả sẽ tốt đến đâu?

    Muốn thay đổi giáo dục, phải thay đổi từ nền tảng ban đầu, từ bậc học thấp đến cao. Nếu không chẳng được lợi ích gì cả.

    Dung Trần
  • 4/14/2014 1:54:12 PM

    Gần đến ngày thi mà Bộ mới đổi mới cách thức thi Văn thì làm sao có thể cho học sinh bọn em chuẩn bị kịp. Tại sao lại không đề ra ngày từ đầu năm như thế để chúng em còn ôn theo cách như thế...Chỉ còn 2 tháng kiến thức tổng hợp vận dụng đời sống cả nước đâu phải ai cũng sáng tạo và vận dụng được. Thông báo và cách ôn thi quá muộn làm như thế chắc chắn khả năng rớt rất nhiều!

    Đặng Yến Nhi
  • 4/13/2014 1:42:31 PM

    Còn chưa đầy 2 tháng nữa là bước vào kì thi Tốt nghiệp THPT. Như cô NGUYỄN KIM ANH nói, "những đổi mới mạnh mẽ thì nên công bố vào đầu năm học mới để thầy, trò có một năm chuẩn bị", vì không phải tất cả học sinh đều có đủ kỹ năng để lập tức thích nghi với sự thay đổi này được.

    1996
  • 4/13/2014 11:18:30 AM

    Giá mà cuộc họp này tiến hành từ tháng 9 hay tháng 10 (nếu là hè 2013) thì càng tốt. Nước tới chân rồi mới nhảy. Bao nhiêu GV-HS ít có điều kiện lại càng biết chậm, trở tay không kịp.

    Phạm Nguyễn
  • 4/11/2014 12:21:13 PM

    Chúng ta thường cứ quanh quẩn mãi trong việc chọn lọc cách ra đề thi, nhưng bản thân tôi nhận thấy bất cập lớn nhất trong thi cử của chúng ta là CÁCH CHẤM THI.

    Rõ ràng, trong những năm gần đây các đề thi dạng "mở" đã nhiều hơn, tỉ dụ như những bài nghị luận xã hội kiểu "phát biểu suy nghĩ".Nhưng có phải đó chỉ là kiểu đỗi mới nửa vời?

    Đáp án ra một cái barem cứng nhắc đòi hỏi các em phải có những ý nhất định thì mới có điểm. Thế phải chăng là các em phát biểu ý kiến RIÊNG nhưng phải phỏng theo ý kiến chủ quan của người ra đề?

    Đã là ý kiến thì sẽ luôn luôn có sự khác biệt, bởi "chín người mười ý". Vậy nên, trọng tâm của việc chấm bài phải là KỸ THUẬT VIẾT.

    Các em phải được tự do bộc lộ bản thân qua bài viết, được thỏa thích bày tỏ mà không bị nỗi lo sợ "trật đáp án" đè nặng trên vai. Biểu lộ bản thân qua từng lời văn cũng là một trong những đặc tính quan trọng của văn chương vậỵ. Và đó cũng là một trong những tiêu chí giáo dục quan trọng: tôn trọng bản thân và dám phát biểu ý kiến cá nhân.

    Người chấm bài phải chú tâm vào việc liệu các em có đáp ứng được yêu cầu của thể loại văn đã ra hay không, rằng các em có thật sự đang nghị luận hay đang kể chuyện, rằng các em có đưa những ví dụ xác đáng chứng minh cho luận điểm hay không... Bởi các em được dạy môn tập làm văn trên lớp chứ không phải các tiết đạo đức sáo rỗng trong bộ môn này.

    Thêm vào đó, các em suy tư theo lối của trẻ con, vì các em chưa cọ xát thực tế nhiều. Thật vô lý khi chúng ta đòi hỏi tất cả những đứa trẻ đang trong giai đoạn trưởng thành có đồng suy nghĩ với những người trưởng thành. Khoảng cách đó không thể nào được lấp đầy bởi nó căn bản là sự khác biệt về tâm sinh lý theo từng độ tuổi.

    Thảo
  • 4/11/2014 7:08:57 AM
    Tôi nhất trí với cách làm của Bộ Giáo Dục & Đào tạo. Nếu làm được thì tất cả học tủ, học vẹt đều bị loại bỏ. Yêu cầu của người học là phải nắm vững kiến thức và phải biết vận dụng. Đó cũng chính là mục đích cuối cùng của việc học vậy!
    Trần ngọc hoài Vũ
  • 4/10/2014 2:37:21 PM

    Nếu cứ định đổi mới lại đòi hỏi phải có thời gian để thầy và trò "thích nghi" thì còn gọi gì là đổi mới nữa. "Thích nghi" với kiểu đề mới tức là để tìm ra "xu hướng" của đề, từ đó tìm ra cách luyện thi? Như thế thì vĩnh viễn không thể đổi mới được. Cách ra đề văn tốt nghiệp kiểu mới cần làm sao để em nào có cách diễn đạt chuẩn bằng tiếng Việt sẽ được điểm cao. Mong Bộ sớm đổi mới để chấm dứt hẳn vấn nạn luyện thi  làm hỏng hết tư duy của các em.

    PHAN THỊ HƯƠNG
  • 4/10/2014 12:58:01 PM

    Còn 1 tháng nữa thi tốt nghiệp, thật sự rất hoang mang...ra đề đọc hiểu (dạng mở) nhưng liệu đáp án có mở không, mỗi một cá nhân đều có cách cảm thụ riêng vậy đáp án thế nào là đúng?

    Một tác phẩm văn học bây giờ học sinh đọc ở nhà tìm hiểu ở nhà vẫn chưa nắm được vậy đòi hỏi trong 120 phút liệu học sinh có thể nào hiểu được hết tác phẩm. Đề thi nên đặt học sinh trong sự nhận thức chưa thể bằng giáo viên được!

    Nếu thi tốt nghiệp hỏi về ngữ pháp tiếng Việt vậy hãy quay về học lại sách giáo khoa cũ sẽ hay hơn vì nó chia làm 3 cuốn: một văn học, hai tiếng Việt, ba là làm văn.

    BẠN ĐỌC
TTO - Suốt năm lớp 11 mang sách đi học “mót”, thành quả cô bạn nhỏ Mai Hồng Nhung thu về là đỗ thủ khoa Đại học Kinh tế Quốc dân với số điểm cao ngất ngưởng: 27,75 điểm.
Báo Tuổi Trẻ giữ bản quyền nội dung trên website này; chỉ được phát hành lại nội dung thông tin này khi có sự đồng ý bằng văn bản của báo Tuổi Trẻ