Líp ba ga là tiếng lóng của giới lái xe Nam Kỳ thời Pháp thuộc

17/04/2018 18:01 GMT+7

TTO - Theo Tự vị tiếng nói miền Nam của Vương Hồng Sển (1902-1996) được Bùi Đức Tịnh giới thiệu, hiệu đính, 'líp ba ga' là phiên âm của cụm từ tiếng Pháp 'libre bagage' (\libʁ ba.gaƷ\).


Líp ba ga là tiếng lóng của giới lái xe Nam Kỳ thời Pháp thuộc - Ảnh 1.

Bài Từ thả giàn, thả ga đến líp ba ga nhận được nhiều phản hồi và tranh luận khác nhau của bạn đọc. Tiếp tục sự quan tâm đó, Tuổi Trẻ Online đăng sau đây thêm một bài giải thích khác về nguồn gốc từ "líp ba ga" trong tiếng Việt.

Theo Tự vị tiếng nói miền Nam của Vương Hồng Sển (1902-1996) được Bùi Đức Tịnh giới thiệu, hiệu đính, "líp ba ga" là phiên âm của cụm từ tiếng Pháp "libre bagage" (\libʁ ba.gaƷ\).

Vì vậy, ta cần tìm hiểu nghĩa tiếng Pháp của mỗi từ "libre" và "bagage".

Tiếng lóng của giới lái xe Nam Kỳ thời Pháp thuộc

Theo từ điển Larousse trực tuyến, tính từ "libre" có nhiều nghĩa: tự do (nghĩa 1); miễn phí (nghĩa 2); độc thân (nghĩa 3); trống, bỏ không (nghĩa 4); thoải mái (nghĩa 5); (thơ) không theo niêm luật (nghĩa 6); phỏng (dịch), (chuyển thể) tự do (nghĩa 7); thuộc về tư nhân (nghĩa 8).

Cũng theo từ điển trên, danh từ giống đực "bagage" có nghĩa là hành lý (nghĩa 1) hoặc vốn hiểu biết (nghĩa 2). Để minh họa, từ điển đưa ra hai ví dụ: "bagage à main" (hành lý xách tay) và "bagage scientifique insuffisant" (vốn hiểu biết khoa học chưa đầy đủ).

Nếu "libre" và "bagage" có nhiều nghĩa như thế thì "líp ba ga" trong tiếng Việt gắn với nghĩa nào của mỗi từ?

Theo tài liệu đã dẫn của cụ Vương, "líp ba ga" ban đầu là tiếng lóng của giới lái xe Nam Kỳ thời Pháp thuộc, dùng để chỉ việc cảnh sát làm ngơ, không phạt khi xe chở dư hành khách hoặc hàng hóa.

Dần dần, "líp ba ga" được dùng rộng rãi như một thành ngữ chỉ tình trạng hành động tự do, không bị ràng buộc, la mắng hay phạt vạ.

Như vậy, theo cụ Vương, "líp ba ga" có nghĩa gốc là "xe khách được tự do chở hành lý, hàng hóa mà không bị phạt". Vì thế, "líp ba ga" gắn với nghĩa thứ nhất của mỗi từ "libre" và "bagage" trong tiếng Pháp.

Một số tác giả cho rằng "líp ba ga" có nghĩa gốc là "hành khách được mang hành lý miễn phí". Trong trường hợp này, "líp" gắn với nghĩa thứ hai của "libre", còn "ba ga" vẫn gắn với nghĩa thứ nhất của "bagage".

Cách giải thích này cũng đề cập đến lĩnh vực vận tải và khá giống với của cụ Vương nhưng có thể làm nảy sinh thắc mắc: thông thường hành khách luôn được mang theo một lượng hành lý miễn phí tối thiểu, nên "líp ba ga" theo nghĩa này chưa thể hiện hết "đặc quyền" hành động tự do, không bị ràng buộc.

Cách đọc tắt của "libre porte-bagages"?

Một số tác giả khác cho rằng "líp ba ga" là cách đọc tắt của "libre porte-bagages", trong đó "libre" dùng để chỉ "roue libre" (ổ líp) và "porte-bagages" là cái yên chở hàng sau xe đạp.

Cũng theo tác giả, "roue libre" và "porte-bagages" là các bộ phận của xe đạp, "libre" trong "roue libre" và tính từ "libre" là hai từ đồng âm khác nghĩa, còn "porte-bagages" không liên quan gì đến từ "bagage" (hành lý).

Thật ra, "roue libre" có nghĩa rộng là bánh xe tự do. Từ "libre" trong "roue libre" và tính từ "libre" đã nói ở trên là một chứ không phải là hai từ đồng âm khác nghĩa.

Mặt khác, danh từ ghép giống đực bất biến "porte-bagages" trong tiếng Pháp có nghĩa là thiết bị chở hàng của mọi loại xe (chứ không riêng cho xe đạp) và "bagages" trong "porte-bagages" chính là số nhiều của danh từ "bagage" (hành lý).

Hơn nữa, nếu chấp nhận "líp ba ga" là cách nói tắt của "libre porte-bagages", cần phải giải thích thỏa đáng vì sao chữ "porte" lại biến mất và sự liên quan giữa "libre porte-bagages" với nghĩa của thành ngữ "líp ba ga" trong tiếng Việt hiện nay.

Cuối cùng, nếu "líp ba ga" được giới lái xe Nam Kỳ thời Pháp thuộc dùng như tiếng lóng thì cụm từ "libre bagage" có tồn tại trong xã hội Pháp thời xưa và ngày nay không?

Câu trả lời là có.

Một tạp chí kinh tế do G. de Molinari làm tổng biên tập xuất bản vào tháng 4-1892 cho biết hành khách được mang 25kg hành lý miễn phí (libre bagage).

Gabriel Groyer cũng vừa xuất bản tập thơ Libre bagage vào tháng 2-2018. Bạn có thể mua tập thơ này để đọc nó líp ba ga.

Từ thả giàn, thả ga đến líp ba ga Từ thả giàn, thả ga đến líp ba ga

TTO - 'Cầu vừa đủ xài'. Có thể nói sống ở đời, ai cũng ước mơ như vậy. Tuy nhiên, có người không chỉ mong 'vừa đủ xài' mà còn muốn 'xài líp ba ga.'

TRƯỜNG LÂN

Tin mới nhất

06:01 PM

Nguy cơ tăng giá thịt heo, gà

TTO - Giá heo, gà bán ra tại các trang trại đã tăng từ 20-50% so với cuối năm 2017 đang tạo áp lực tăng giá bán lẻ thịt trên thị trường.

05:44 PM

Thứ trưởng từ chức vì bê bối tình dục, #metoo đã đến Nhật Bản

TTO - Thứ trưởng Bộ Tài chính Nhật Junichi Fukuda ngày 18-4 đã tuyên bố từ chức giữa vòng xoáy cáo buộc nói rằng ông quấy rối tình dục một số nữ phóng viên.

05:11 PM

Bệnh tiêu chảy cấp ở trẻ em

Nắng mưa thất thường là điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn gây bệnh phát triển nhất là vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy.

05:11 PM

Xe mới giao dịch ít, xe cũ tăng trưởng nhẹ

Khảo sát từ Chợ Tốt Xe quý 1-2018 cho thấy, lượng cung xe mới giảm mạnh, trong khi xe đã qua sử dụng được chào bán nhiều. Dẫn đầu nhu cầu rao bán là dòng Sedan chiếm 35%, tiếp theo là SUV và Hatchback.

05:09 PM

Điều trị bệnh thoái hóa khớp bằng tế bào gốc

Với sự phát triển của công nghệ tế bào gốc, người mắc bệnh thoái hóa khớp có thể trông đợi vào việc ứng dụng tế bào gốc để điều trị khỏi bệnh.

05:09 PM

Clip 'Obama' nói xấu Trump gây chấn động

TTO - Hiện đang lan truyền một clip 'cựu tổng thống Barack Obama' nhận xét về bộ phim đình đám Black Panther và nói xấu đương kim tổng thống Donald Trump. Thực hư clip này ra sao?

05:08 PM

“Làm mới” lúa Tài nguyên Vĩnh Lợi theo hướng sạch, hữu cơ

Lúa Tài nguyên - giống lúa mùa đặc trưng của Bạc Liêu sẽ được “làm mới” theo hướng sạch, hữu cơ, có thương hiệu và chỉ dẫn địa lý.

05:07 PM

Ninh Thuận họp khẩn chỉ đạo phòng, chống hạn

TTO - Đây là lần thứ hai tỉnh Ninh Thuận lập kế hoạch phòng, chống hạn trong vòng 15 năm qua, sau cơn đại hạn năm 2014-2015.

05:07 PM

Dinh dưỡng cho trẻ hen phế quản

Một trong những vấn đề mà các bậc cha mẹ thường quan tâm là cần phải nuôi dưỡng trẻ mắc bệnh suyễn như thế nào…

05:07 PM

Thích nghi hạn, mặn

Theo Quy hoạch điện VII được Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh đầu năm 2016 thì số lượng nhà máy, tổng nguồn phát điện than cả nước giảm, từ 52% xuống còn 42,7%.

05:02 PM

Nông nghiệp 4.0 giúp giảm tác động biến đổi khí hậu

Làm sao để ĐBSCL phát triển thịnh vượng và bền vững? Nhiều chuyên gia và nhà quản lý đến từ các tỉnh ĐBSCL đã có những hiến kế đầy tâm huyết tại buổi tọa đàm “Giải pháp ứng phó hạn mặn các tỉnh ĐBSCL” tổ chức ngày 17 - 4 tại Bạc Liêu.

05:00 PM

Thương hiệu “tôm càng xanh Vĩnh Thuận”

Từ một vùng quê nghèo đồng chua nước mặn, “đặc sản” duy nhất chỉ có cây dừa nước, đến nay, huyện Vĩnh Thuận (Kiên Giang) đã nổi lên như một trong những địa phương nuôi tôm càng xanh quy mô lớn nhất nhì cả vùng bán đảo Cà Mau.