Ngoại trưởng Vương Nghị (trái) đến Jakarta ngày 2-5 và gặp người đồng nhiệm Indonesia Marty Natalegawa - Ảnh: Reuters

Chuyến đi này không khác gì chuyến đi của người tiền nhiệm là ông Dương Khiết Trì đến ba nước ven biển Đông trong ASEAN là Indonesia, Malaysia và Brunei với hi vọng lôi kéo các nước này, như đã từng khuất phục nước chủ nhà của hội nghị các ngoại trưởng ASEAN tháng 7 năm ngoái cản trở không thông qua Thông cáo chung về biển Đông.

Tưởng đã đắc thắng, nào ngờ ngay sau khi Hội nghị Phnom Penh kết thúc, Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa đã thúc đẩy ra được một tuyên bố riêng của ASEAN về vấn đề biển Đông gồm sáu điểm khẳng định lại các nguyên tắc lớn trong giải quyết các vấn đề tranh chấp tại biển Đông. Đó là lý do khiến ông Trì phải vội vã lên đường vào hạ tuần tháng 8 để rủ rê tiếp ba nước này.

Tất nhiên, ba nước đã không mủi lòng và ASEAN đã không chịu sự khuynh đảo của Trung Quốc. Như đã thấy ở Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 22 vừa kết thúc hôm 25-4, tuyên bố của chủ tịch hội nghị nêu rõ: “Chúng tôi tái khẳng định những cam kết chung trong khuôn khổ Tuyên bố chung về ứng xử của các bên trên biển Đông (DOC) nhằm đảm bảo giải pháp hòa bình cho các tranh chấp phù hợp với các nguyên tắc của luật pháp quốc tế được công nhận rộng rãi, trong đó có Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển (UNCLOS) năm 1982, mà không cần phải đe dọa hay sử dụng vũ lực, thay vào đó là tự kiềm chế trong hành xử”.

Không khó hiểu vì sao lãnh đạo các nước ASEAN cách đây chín ngày đã phải một lần nữa nhấn mạnh yêu cầu “... không cần phải đe dọa hay sử dụng vũ lực, thay vào đó là tự kiềm chế trong hành xử” cũng như không khó đoán ra ai là “người nhận” nhắc nhở đó.

Vùng biển, mà VN gọi là biển Đông, vốn là một biển rìa lục địa và là một phần của Thái Bình Dương, trải rộng từ Singapore tới eo biển Đài Loan và bao phủ một diện tích khoảng 3,5 triệu km², vừa mới bị Trung Quốc tự tiện thôn tính trong bộ “bản đồ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa” và bộ “Quy hoạch phát triển sự nghiệp hải dương quốc gia năm năm lần thứ 12” chính thức được công bố ngay trước Hội nghị thượng đỉnh ASEAN. Tấm “tân bản đồ” này vừa đe dọa “lấy thịt đè người”, vừa phản ánh giấc mơ “đại phục hưng” mà Trung Quốc không giấu giếm tham vọng.

“Đại phục hưng” cũng cùng một giuộc so với những gì mà các triều đại phong kiến phương Bắc đã áp đặt bằng cách cậy thế đông: tự coi ta là cái “rốn” thế giới (bởi thế tự gọi là Trung Quốc), còn các ngươi ở dưới bầu trời của ta là “thiên hạ”. Gọi là “đại phục hưng” chẳng qua do đã nín nỗi nhục mất nước từ cuối thế kỷ 19 cho đến sau Thế chiến thứ nhì, nay có chút “của ăn của để” đúng lúc thiên hạ khủng hoảng kinh tế, nên không chỉ mơ “phục hưng” mà “đại phục hưng”!

Và dễ dàng “đại phục hưng” nhất, không gì bằng cách lấy thịt đè người trong việc biến cả vùng biển từ Singapore đến eo biển Đài Loan ấy thành “ao nhà”! Như đế quốc La Mã trước Công nguyên, sau khi đã chiếm trọn các nước xung quanh Địa Trung Hải, đã “đơn giản” gọi biển này là “Mare Nostrum” (Biển của chúng ông)!

Ở thế kỷ 21 đâu dễ gì trở lại thời hoang sơ để cậy đông làm càn, nhất là nay, như có thể đọc kiểm nghiệm trên khắp báo chí thế giới, thiên hạ tường thuật và bình phẩm các hành động đơn phương của Trung Quốc như thế nào.

Thế nên, tân Ngoại trưởng Vương Nghị lại phải nối gót người tiền nhiệm Dương Khiết Trì bay sang các nước trên nhằm “rủ rê” như đã từng “rủ rê” và thất bại ở “hậu - hội nghị Phnom Penh”. Tất nhiên, đi đến đâu Vương bộ trưởng cũng nghe đồng ý “hợp tác”, như VN cũng vừa mới đàm phán vòng 3 “hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm trên biển”...

Song, trong thâm tâm, các nước ASEAN, cho dù là một nước đông đến 237 triệu dân hay chỉ trên 300.000 người như Brunei, cũng đều biết thế nào là lịch sử, là quốc gia - dân tộc, và câu chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ”!