Mở thị trường điện cạnh tranh quá chậm

Phóng to

Ông Đoàn Văn Bình - Ảnh: V.DŨNG

- Với nhu cầu sử dụng điện mỗi năm tăng 14-15% thì quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành điện rất quan trọng và quan trọng hơn là đảm bảo tính khả thi của quy hoạch đó. Về kế hoạch phát triển các nguồn điện, tôi vừa xem lại tổng sơ đồ 6 thì thấy đã ghi rất rõ kế hoạch xây dựng và hoạt động đến từng tháng, năm đối với mỗi nhà máy, tổ máy.

Tuy nhiên, đến thời điểm này có rất nhiều nhà máy không vào đúng tiến độ, thậm chí còn có nhà máy chưa khởi công.

* Có nghĩa là tổng sơ đồ 6 đã không tính được năng lực thực hiện quy hoạch, nhất là việc huy động các nguồn lực và khả năng của các chủ đầu tư trong việc tham gia xây dựng các nhà máy điện?

- Chúng ta xây dựng tổng sơ đồ chỉ căn cứ trên nhu cầu của hệ thống, căn cứ trên các địa điểm có thể đặt nhà máy và đăng ký của chủ đầu tư, còn quá trình thẩm định, xem xét từng nhà máy sẽ hoạt động ngày tháng năm nào không được làm kỹ. Vì vậy, độ tin cậy của các thông tin khi đưa vào quy hoạch không cao.

Ai cũng biết nhu cầu sử dụng điện của VN tăng cao hơn mức trung bình với thế giới tới 1,5-2 lần, buộc phải huy động nhiều nguồn cung cấp mới đáp ứng được. Nhưng giữa nhu cầu đầu tư với khả năng thực hiện lại không được tính toán kỹ.

Khi xây dựng tổng sơ đồ 6, chúng tôi đã lưu ý với cơ quan chức năng nếu đầu tư 4 tỉ USD/năm để thực hiện sơ đồ này thì nguồn tiền ở đâu? Giả sử có tiền để làm thì có tiêu hết được số tiền đó không? Chúng ta có bao nhiêu nhà thầu có đủ năng lực để xây lắp các nhà máy điện? Vậy giải pháp phải thế nào? Chưa có giải pháp thấu đáo.

Một điểm tôi cho rằng bất hợp lý nữa của cơ cấu đầu tư trên thị trường điện hiện nay, đó là việc Tập đoàn Điện lực VN (EVN) nắm giữ tới 60% sản lượng điện cung cấp, còn lại có Tập đoàn Than - khoáng sản VN, điện lực dầu khí và các nhà đầu tư đơn lẻ khác.

Cơ cấu này cần thay đổi lại, EVN chỉ nên nắm giữ 1/3, còn 2/3 phải thuộc về các nhà đầu tư khác. Vì với tốc độ tăng trưởng như hiện nay, chỉ 6-8 năm sau nhu cầu sử dụng điện có quy mô tăng gấp đôi, EVN không thể đủ nguồn vốn, năng lực quản lý để đảm đương được khối lượng công việc khổng lồ như vậy.

* Mong muốn đa dạng hóa cơ cấu đầu tư thị trường điện nhưng dường như các nhà đầu tư mới đang thiếu kinh nghiệm quản lý trong khi lâu nay chúng ta đã quen với sự độc quyền của EVN?

- Tôi không nghĩ các nhà đầu tư mới thiếu kinh nghiệm dẫn đến kết quả xấu như hiện nay. Làm một cái nhà máy nhiệt điện mấy trăm MW thì họ có rất nhiều giải pháp, nhiều sự lựa chọn, kể cả việc thuê tư vấn và các nhà thầu nước ngoài tham gia thiết kế, xây dựng và chuyển giao công nghệ.

* Theo ông, với tình trạng quản lý như hiện nay thì thiếu điện còn xảy ra bao lâu nữa?

- Nếu làm hết sức cương quyết phải 4-5 năm nữa mới đủ điện, còn nếu không cương quyết thì tình trạng cứ xảy ra dài dài thế này thôi.

Từ nay đến khi đất nước công nghiệp hóa thành công, sức ép tăng trưởng điện mỗi năm càng lớn, năm nay cần 100 tỉ kWh thì sang năm là 115 tỉ kWh, trong khi đó thêm 15 tỉ kWh nghĩa là cần thêm hai nhà máy thủy điện Hòa Bình.

- Thử đặt ra câu hỏi là tại sao chứng khoán, bất động sản không cần kêu gọi nhưng ai cũng lao vào, còn điện là một hàng hóa mà nhu cầu mỗi năm tăng trưởng tới 15%, hấp dẫn như thế mà lại ít người hào hứng đầu tư? Đây là vấn đề lớn cần giải quyết sớm.

Tôi cho rằng phải minh bạch hóa được thị trường điện và nút thắt của nó là giá điện.

Bây giờ phải có luận cứ thuyết phục, công bằng giữa người bán và người mua, dân sẵn sàng chi trả và nhà đầu tư thấy hấp dẫn.

Nếu là nhà đầu tư tôi quan tâm đến cơ chế vận hành, nghĩa là tôi cần biết mình xây nhà máy xong sẽ bán được điện với giá bao nhiêu, khi có biến động thì bán với giá thế nào và thay đổi kế hoạch sản xuất ra sao. Chứ với cách vận hành như hiện nay sẽ rất khó, xây nhà máy ra không biết khi nào bán được, với giá cả bao nhiêu, đó là chưa kể việc “ông ấy” không thích mình thì “ông ấy” cắt không mua nữa.

* EVN giữ thị phần chi phối thị trường điện và nắm giữ toàn bộ hệ thống hạ tầng truyền tải, phân phối điện nên họ có quyền mua hoặc không mua điện của các nhà cung cấp khác, vậy có nên giao cho một đơn vị độc lập khác quản lý hạ tầng?

- Vấn đề là cấu trúc thị trường điện và sự vận hành của nó có minh bạch hay không. Trên thực tế, hệ thống truyền tải dứt khoát phải giao cho một đơn vị, giống như đường ray xe lửa. Lưới phân phối cũng thế, trên một địa bàn chỉ có một thôi. Người ta cạnh tranh là trên thị trường phát điện (bán lẻ và bán buôn) nhà cung cấp nào bán rẻ hơn, cung cấp ổn định hơn sẽ được lựa chọn.

Cần có một cơ quan đứng ra làm trọng tài, quy định cụ thể điều kiện mua bán, phân phối. Nghĩa là tôi đảm bảo các điều kiện như quy định thì anh không thể từ chối mua điện, nếu anh từ chối mua thì cơ quan quản lý nhà nước sẽ áp dụng các quy định và đưa ra biện pháp xử lý.

Tôi thấy Chính phủ đã đưa ra kế hoạch đến năm 2014 có thị trường điện cạnh tranh nhưng triển khai chậm quá.

------------------------------------

* Tin bài liên quan:

Trời không chiều lời hứaHà Nội dừng cắt điện để chống nắng nóngThiếu điện kéo dài: Phải nói thật với người dânTiếp tục căng thẳng điện ở nhiều nơiNguyên nhân thiếu điện kéo dài: Do EVN tránh lỗ?