Xin cho một chút núi, một chút rừng

08/06/2014 07:40 GMT+7

TT - Nhiều năm lắm rồi, ít có ai nghe được một bài nhạc Tây nguyên nào mới mẻ, day vào trong tim người như chục năm trước khán giả đã từng nghe, từng say đắm.

Xin cho một chút núi, một chút rừng - Ảnh 1.

Các ca sĩ - nhạc sĩ Bunong (David) Boo, Nay Danh, Ksor Đức và giấc mơ không hòa tan - Ảnh nhân vật cung cấp


Nhiều nhạc sĩ trẻ hôm nay từ rừng núi đến thành thị, rất nhiều người viết lên những giai điệu rất khác lạ, nghe như đến từ Hàn Quốc hay Hoa Kỳ. Rừng núi trong âm nhạc của họ phai nhạt, tiếng hát cũng heo hút hơi gió trên đồi.

"Tôi nghe rất nhiều sáng tác mới của bọn trẻ, nhưng không có Tây nguyên trong đó. Chúng nó đi xa dần, không những âm nhạc mà cả đường về quê nhà"

Loay hoay kiếm tìm

Nay Danh là một nhạc sĩ trẻ người Gia Rai. Từ năm 11 tuổi, khi Nay Danh hát và đàn, mọi người quen biết trong làng đều mừng vì họ Nay của mình xuất hiện một nghệ sĩ.

Là một cái tên quen thuộc của nhiều người thưởng thức trên mạng, chẳng có nhiều tiền như bạn bè để làm một album, Nay Danh thu âm từng bài và gửi lên mạng để tìm người chia sẻ. Các bài hát của Nay Danh có một lượng người nghe rộng lớn đến bất ngờ.

Thậm chí có bài như Chiên lạc trở về, Nay Danh hát thành công đến mức nhiều người Việt ở nước ngoài cứ đi tìm vì ngạc nhiên trước một giọng hát nhẹ nhàng, truyền cảm bất ngờ của Nay Danh.

“Cô đơn bơ vơ, cất bước trong đêm, tôi như con chiên đi lang thang lạc đường về. Đường đời gập ghềnh, bóng tối vây quanh biết nơi đâu nhà...”, bài hát như kể về những ngày tháng khó khăn của Nay Danh ở thành phố, với quá nhiều điều lạ lẫm.

Nay Danh nói điều mình vẫn day dứt là gần 30 bài hát mình sáng tác, dù hầu hết đều có số lượng người truy cập trên mạng rất cao, nhưng chưa có bài nào Nay Danh vận dụng được những làn điệu của đồng bào mình trong đó.

"Em rất thích dòng dân ca Nhik của người Gia Rai, nhưng vẫn chưa chuyển vào trong các sáng tác của mình được” - Nay Danh nói.

Nhik là một loại hát đối đáp ngắn trên một làn giai điệu sáng và đẹp, đặc thù của văn hóa Tây nguyên. Lời mới được đặt vào đó để mỗi ngày kể những câu chuyện mới, tâm tình mới. Những bài hát hiện nay của Nay Danh thì lại có khuynh hướng của dòng nhạc pop, với phong cách Anh - Mỹ.

Khó tả hơn là trường hợp của Y Kroc, người dân tộc M’Nông. Từ ngày bước vào nghề ca hát và thành danh như một rocker ở thành phố, các sáng tác của anh đều là tiếng Anh. Toàn bộ giai điệu anh viết cũng hoàn toàn không có dấu vết gì của núi, của rừng. Chỉ còn lại tiếng hát khỏe và nhiều cảm hứng mà cha ông truyền lại cho Y Kroc.

Về với tôi, nơi đồng xanh!

Năm 2008, một giọng hát trẻ người Ba Na xuống thành phố tham gia chương trình tuyển chọn tài năng.

Chàng trai này có tiếng hát thu hút đáng kinh ngạc, dễ dàng chinh phục toàn bộ mọi người, ngoại trừ một điều là anh không thể hát lời nào khác ngoài ngôn ngữ Ba Na và các bài hát Ba Na.

Vì tính chất thương mại của chương trình, người ca sĩ này bị buộc phải tập hát và thuộc lời tiếng Kinh trong một thời gian ngắn nếu muốn vào vòng trong.

Sau khi tập hát liên tục đến bốn giờ vẫn không thuộc và hát trơn tru lời tiếng Kinh, anh buồn bã quay về, bỏ cuộc thi và bỏ luôn giấc mơ hội nhập thị trường ca nhạc thành phố.

Câu chuyện đó được rất nhiều người trẻ Tây nguyên kể cho nhau nghe, và cũng là một trong những nỗi ám ảnh về chuyện muốn tồn tại trong thị trường ca nhạc thành phố là phải “hiện đại”.

Ksor Đức, một trong những nghệ sĩ Gia Rai quen thuộc, người nhận được nhiều giải thưởng cho giọng hát lạ lùng của mình, từ Hà Nội đến Sài Gòn.

Một lần hát giới thiệu bài hát mới của mình, mặt Ksor Đức lặng đi khi nghe tôi hỏi: “Cho anh nghe một cái gì đó thuộc về quê nhà của Đức đi”.

Bài hát mà Đức giới thiệu đẹp và lãng mạn như một bản tình ca của nhạc sĩ Phú Quang, nhưng mất hút sự dồn dập, sự hoang dã và đập phá lãng mạn, không cần khuôn phép.

Hai tháng sau, Đức quay lại, nói mình đang thay đổi. Đức đã trằn trọc, và đang làm tất cả để trở về văn hóa của bản làng mình. Anh giới thiệu vài bài hát mới ngập gió cao nguyên. “Về với tôi, nơi đồng xanh, vì tôi thấy nơi này sao quá mệt nhọc”, Đức nhắm mắt hát hào sảng, như một người vừa tìm thấy cánh cổng, tự giải thoát mình.

Giấc mơ không hòa tan

Ksor Đức là một trong những trường hợp hiếm hoi của các nhạc sĩ trẻ Tây nguyên muốn làm một cái gì đó, vừa phát triển, vừa không đánh mất mình trong một thế giới muôn màu, luôn dễ dàng bị hòa tan vào đó. Đức thậm chí còn mơ ước dứt mọi công việc ở thành phố để quay về quê, để có đủ thời gian sống, hít thở với âm nhạc của bản làng.

“Em mong mình có thể cách tân lối hát Ching Cheng (cồng chiêng) đơn giản thành những bài hát hiện đại hơn, để đưa ra ngoài cho công chúng thưởng thức với đủ hương vị hiện đại và mới mẻ hơn”. Ksor Đức nói rằng gần đây anh nhớ nhiều thứ, kể cả chuyện cha anh là ông Ksor Dau từng là tác giả bài hát có tên Câu chuyện về chiếc xe Honda.

Bài hát này nổi tiếng từ thập niên 1960 vì sự gần gũi và hài hước khiến ông Ksor Dau trở thành một nhạc sĩ lừng danh của người Gia Rai. Nội dung kể khi chiếc xe Honda xuất hiện lần đầu trên cao nguyên, đó là mơ ước của nhiều chàng trai để được các cô gái chú ý, để được thong dong... Giai điệu là những câu hát ngắn, cao và đong đưa như lá cây vui đùa.

“Bây giờ nghe lại, em ngạc nhiên vì sao người xưa có thể viết được như vậy, hoàn toàn là âm nhạc bản sắc, nhưng rất mới mẻ” - Đức nói, như một cách tự hối thúc mình.

Rất nhiều người yêu âm nhạc Tây nguyên cũng có nỗi lo ngại đó. Sự ra đi không quay về của nhiều nghệ sĩ trẻ đang là sự thấp thỏm nơi nhiều nhà văn hóa. “Rõ ràng là giới nghệ sĩ trẻ Tây nguyên có nhiều điều kiện hơn trước, nhưng cũng mất dần, không giữ được” - cô Linh Nga Niê Kdam nói.

Việc dựng nên khoa âm nhạc, Trường Đam San ở Buôn Ma Thuột cũng nằm trong ước muốn của cô Linh Nga Niê Kdam, là làm sao đem dân ca Tây nguyên quảng bá trong thế hệ trẻ và gieo mầm cho việc ứng dụng, phát triển các bài hát này trong đời sống.

Việc các nhạc sĩ trẻ Tây nguyên xưa đến nay, nếu như được đào tạo âm nhạc bài bản thì chuyển từ các trường chuyên nghiệp với các bài học cổ điển của Bach, Mozart... rồi bước nhanh vào đời, nối với âm nhạc thời trang của K-pop, của Canto-pop... Họ không còn không gian tĩnh tại để nối kết văn hóa của mình vào đời sống.

“Tôi nghe rất nhiều sáng tác mới của bọn trẻ, nhưng không có Tây nguyên trong đó. Chúng nó đi xa dần, không những âm nhạc mà cả đường về quê nhà” - cô Linh Nga Niê Kdam kể một loạt tên các nghệ sĩ trẻ quen thuộc của Tây nguyên, từ nam tới nữ. Trong đó có những người đã quyết đến thành phố và lập nghiệp, chọn cuộc sống nơi đó. “Bản sắc sáng tạo thuộc về tâm thức, mong là một ngày nào đó chúng nó sẽ nhận ra” - cô nói.

Đúng là có những bất cập trong làn sóng mới của các nghệ sĩ trẻ Tây nguyên. Nhưng không phải là không có hi vọng. Bunong Boo, một chàng trai người M’Nông mới bước vào Nhạc viện TP, đang gây cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ trẻ, bao gồm người sáng tác cũng như ca sĩ đến từ Tây nguyên khi đưa ra dự án một loạt ca khúc được hát bằng song ngữ M’Nông và Gia Rai.

Thậm chí, anh còn học làm đạo diễn để quay các video clip, dàn dựng cho anh em mình. “Em muốn học giỏi, đi xa để có thể làm được điều gì đó cho đồng bào của mình” - Bunong Boo nói, với nét mặt quả quyết và tự tin. Nay Danh cũng là người cộng tác với Boo trong dự án này.

“Giữa phố thị đông người chật chội, tôi bỗng muốn tìm về nơi thảnh thơi...” - Ksor Đức hát như vậy. Giữa chật chội nhà cao, khói bụi, biết đâu một tiếng hát tự do, núi đồi mang đến lại chữa lành cho tâm trí của đồng bằng, trong một phút giây nào đó.

Chỉ còn biết mong muốn rằng một ngày nào đó, chúng ta lại được nghe những ca khúc mới Tây nguyên, bừng lên, đậm thêm chút gió, chút rừng, chút núi đồi thơ mộng.

Khi núi rừng xuống phố

Trong những dòng nghệ sĩ Tây nguyên xuống thành phố, theo lời kể, họ Nay vốn giỏi về ngôn ngữ và diễn đạt hòa nhã.

Âm nhạc cũng như vậy mà dìu dặt, quyến rũ. Họ Ksor thì mạnh mẽ nhưng điềm tĩnh, nên những bài hát của họ luôn có sự sắp xếp chặt chẽ cho sự thưởng thức. Họ Siu thì ngẫu hứng và cao trào nên luôn gây thu hút.

Họ Y hay Bunong thì chứa đựng những bất ngờ của nghệ sĩ tính và luôn gây thú vị. Trong tất cả những gì mà khán giả yêu âm nhạc được biết về Tây nguyên, dường như vẫn còn quá sơ sài, quá ít ỏi.

Vì vậy, việc nhạt đi một chút bản sắc văn hóa đại ngàn của những người nghệ sĩ trẻ có đầy đủ hình ảnh hiện đại này không chỉ là điều lo lắng của chính họ, mà còn là nỗi tiếc nuối của con người nơi phố thị.

Gió bay về ngàn: Nhạc Tây Nguyên chất lượng “hi-end” Gió bay về ngàn: Nhạc Tây Nguyên chất lượng “hi-end”

TTO - Sở Văn hóa thông tin tỉnh Đắk Lắk vừa họp báo ra mắt album nhạc Gió bay về ngàn gồm 12 ca khúc về Tây Nguyên, do nhạc sĩ Nguyễn Cường và nhạc sĩ Giáng Son biên tập, tuyển chọn.

TUẤN KHANH
Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận
    Bình luận Xem thêm
    Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận