Hai năm trước, Công đoàn Việt Nam đã tổ chức một cuộc tuyển chọn tượng đài để kỷ niệm sự kiện công nhân lãnh đạo quần chúng lao động mít-tinh đấu tranh chống thực dân Pháp ngày 1-5-1938. Công trình được đặt tên là "Tượng đài Công nhân" và sẽ đặt ở Nhà đấu sảo, nơi diễn ra cuộc mít-tinh trên, nay là Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt-Xô. Cuối cùng, tác phẩm của Nguyễn Phú Cường đã được chọn. Đến ngày 1-2-2005, tượng đài được khánh thành.

Đây là một công trình mang tính hoành tráng với chiều cao 8m và "ngốn" hết 35 tấn đồng. Tuy nhiên, sau khi chiêm ngưỡng công trình, giới chuyên môn cho rằng nó dường như rất giống công trình tượng đài được đặt trước Nhà tưởng niệm Mao Chủ tịch ở Trung Quốc từ những năm 70 của thế kỷ trước.

Phóng to

Tượng đài của Việt Nam (trái) và Trung Quốc.

Theo nhà Nghiên cứu Mỹ thuật Phạm Quang Trung: "Tôi thấy những điểm tương đồng từ ý tưởng đến bố cục giữa Tượng đài Công nhân với tượng đài của Trung Quốc. Anh công nhân ở tượng của ta giơ tay phải, cầm bó đuốc, mặc áo, còn anh công nhân ở tượng của Trung Quốc giơ tay trái cầm tuyển tập Mao Chủ tịch, ngực phanh trần. Cô nông dân của ta ôm bó lúa ngang ngực, còn cô nông dân Trung Quốc vung bó lúa lên quá đầu.

Điểm khác chỉ là tượng của Trung Quốc thì làm hoành tráng hơn với rất nhiều nhân vật và họ để nhân vật đứng trên bục bệ vững chãi, tạo khối rất đẹp, còn của ta lại đứng trên... mây. Điểm khác này đã làm cho ý nghĩa của tượng đài bị thay đổi. Liên minh công nông mà lại đứng trên mây thì...".

Nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Đỗ Bảo nói: "Tượng đài này được sáng tác theo phong cách hiện thực, nhưng lại đan xen những nét cường điệu. Nhân vật cầm cờ nhưng lại đứng trên mây. Sự đan xen này chưa nhuần nhuyễn, dẫn đến kết cấu không ổn. Theo ngôn ngữ của giới chuyên môn thì tượng đài này hình yếu. Lạ là những chi tiết như nét mặt của các nhân vật ở hai công trình cũng giống nhau. Anh công nhân của ta và của họ giống nhau cả nét mặt đến nếp quần. Họ không phải là những nhân vật có thật trong lịch sử, nên không thể giống nhau như thế được".

Phóng to

Tượng đài của Việt Nam (trái) và Trung Quốc.

Nhà điêu khắc Dương Đăng, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật ngành điêu khắc, thành viên Hội đồng nghệ thuật tuyển chọn tượng đài trên, nhận xét: "Hình cháu bé của tượng đài chưa đạt, cần phải sửa lại. Nhưng nếu sửa thì phải có ý kiến của cơ quan chức năng".

Nhà điêu khắc Đào Châu Hải: Đây là một tác phẩm chưa thành công. Thất bại lớn nhất của nó là chưa xây dựng được hình tượng của giai cấp CNVN - là yêu cầu nội dung của người đặt hàng (Liên đoàn lao động Việt Nam) đặt ra. Giai cấp CNVN là lực lượng tiên phong giành thắng lợi Cách mạng, không nhợt nhạt yếu đuối như thế. Về phương diện chuyên môn khác như bố cục, chất liệu, cho đến tạo khối căn bản theo giải phẫu thẩm mỹ cũng yếu.

Nhà phê bình mỹ thuật Phan Cẩm Thượng: Tôi thấy nó cũng giống như các tượng đài kỷ niệm khác. Nghĩa là một bức tranh cổ động chinh trị. Đập bẹt ra hai chiều thì là tranh cổ động, còn vê lên thành khối thì thành tượng đài. Hình thức thể hiện vẫn là khuôn mẫu từ Liên Xô, Trung Quốc từ những năm 1950 trở lại đây, đã được tổng kết thành câu: "Trời xanh, mây trắng, nắng vàng. Công nông binh trí sắp hàng tiến lên". Đặt ở mọi tầm hướng nhìn đều bị vướng hoặc không nhìn thấy tượng.

Từ đường Trần Hưng Đạo là một loạt cột cờ chọc vào. Từ đường Yết Kiêu, thì bị búi trúc, dây điện cùng hàng rào Cung ngăn mắt. Nếu đứng trước mặt, tức là sân Cung ở điểm nhìn xa nhất, chỉ thấy một cục xám đen lẫn trong nhà cửa. Tiến lại gần cũng chẳng hơn gì. Làm tượng là để nhìn, nếu nhìn không được thì còn giá trị gì nữa. Một không gian thoáng đãng, vốn đã được thiết kế tỷ mỷ khoảng sân phẳng, rộng làm quảng trường tương ứng với mái vòm và hàng cột kiểu Trung Á, thì đặt cái gì vào cũng hỏng, dù tượng đẹp đi nữa cũng xấu.

Phóng to

Tượng đài của Việt Nam (trái) và Trung Quốc.

Như vậy, việc tượng đài Công nhân Việt Nam có copy tượng đài kỷ niệm Mao Chủ tịch của Trung Quốc hay không, thì chưa thể kết luận, nhưng chất lượng nghệ thuật của công trình tượng đài này chưa đạt thì đã rõ. Người ta lo rằng trong tương lai, nghệ thuật tượng đài ở VN tiếp tục bị kéo lùi.