Phóng to

Không nền điện ảnh nào chỉ tồn tại bằng dòng phim chiếu tết như ở VN, mỗi năm rạp chỉ đông vui mỗi một mùa! Trong ảnh: khán giả đến rạp xem phim tết 2009 - Ảnh: Gia Tiến

Làm phim như ném đá ao bèo!

* Thưa các ông, việc cả năm 2008 VN chỉ làm được sáu phim truyện nhựa đã phải là “chạm đáy” chưa?

- Ông Lê Ngọc Minh: Việc năm vừa qua chỉ làm xong có sáu phim đúng là quá ít ỏi, nhưng nó cũng như một vụ “giáp hạt” vậy, năm sau sẽ có lượng phim đột biến vì nhiều phim gối vụ qua hai năm. Nhưng kể cả năm sau có làm được 15-20 phim đúng là vẫn quá ít, lọt thỏm so với một thị trường khổng lồ có trên 80 triệu người, trong đó có khoảng 15 triệu dân đô thị. Điện ảnh VN đã rơi vào nghịch lý đó cả 10-15 năm nay rồi, lý do cũng đã có nhiều người phân tích.

Hiện tại, đội ngũ các nhà làm điện ảnh đi làm phim truyền hình là gần 100%. Một đạo diễn tương đối có tay nghề có thể kiếm một năm vài trăm triệu đồng một cách chính đáng nếu làm hai bộ phim truyền hình, nhưng cũng đạo diễn đó làm phim nhựa phải 2-3 năm mới làm được một phim, nâng lên đặt xuống, sửa đi sửa lại, nhuận bút chỉ 50 triệu đồng. Làm phim như ném đá ao bèo. Nghệ sĩ nào cũng nản. Nhân lực cứ hao mòn dần, đúng là sẽ đến lúc chẳng còn ai làm phim nhựa nữa.

Chúng ta đã trượt không phải vì xã hội phát triển lên còn điện ảnh phát triển theo chiều ngược lại, mà vì các nghệ sĩ cũng như các nhà sản xuất bị cuốn theo những giá trị nhất thời mang tính đại chúng. Đại chúng bao giờ cũng tốt, cũng đúng, nhưng một nền văn hóa phát triển lại nhờ ở những số ít tinh hoa và dũng cảm. Với tư cách nhà quản lý, chúng tôi rất kỳ vọng vào họ, nhưng họ thường vừa mới xuất hiện đã bị cuốn theo cơn lốc của văn hóa đại chúng.

- Ông Bùi Thạc Chuyên: Thật ra điện ảnh ở đâu cũng thế thôi, từ Mỹ đến Trung Quốc, một đạo diễn làm được một bộ phim cũng cực nhọc lắm, bắt đầu từ tìm kiếm kịch bản, xin tiền làm phim, đàm phán qua hàng chục cuộc, mất hàng vài năm mới ra được một phim. Chỉ những đạo diễn cực kỳ tên tuổi mới được các hãng lớn chèo kéo và bỏ tiền. Nhưng các nghệ sĩ của chúng ta hay sốt ruột, hay nản, không “lì” được với thời cuộc. Nếu anh tìm được đường đi cho mình, tin là mình đúng, phải kiên trì đi tiếp.

Các nhà làm phim VN chưa biết cách chấp nhận thất bại, từ nhà sản xuất đến đạo diễn, ai cũng chịu áp lực “không thắng phim này là phá sản, phim không ăn khách là không ai dám giao tiền cho làm phim nữa”, nên nảy ra tâm lý đón ý chiều lòng khán giả thái quá và sinh ra hẳn một dòng “phim tết”. Không nền điện ảnh nào chỉ tồn tại bằng phim chiếu tết cả, cũng như không ai phân biệt phim nghệ thuật với phim thị trường như ta cả. Chỉ có “phim” với ý nghĩa chính xác nhất của nó.

Ở những xã hội phát triển nhất cũng có khi điện ảnh không phát triển vì bị phim Hollywood lấn át, vì dân đã quen xem phim Mỹ. Nhưng ở VN chưa đến mức ấy, phim ít là vì chúng ta. Chúng ta làm ít, rón rén trong mức đầu tư 4-7 tỉ đồng/phim, cho 100 phòng chiếu, chiếu hai tháng trước và sau tết, chúng ta chưa có thị trường điện ảnh và đang bị rơi rụng đội ngũ làm phim.

Không phải thiếu tiền

* Lâu nay, các nhà làm phim luôn có điệp khúc thanh minh cho những phim của mình là kinh phí ít, nhưng cũng có rất nhiều ý kiến cho rằng ngay bây giờ nếu đầu tư hẳn 10-20 triệu USD cho một đạo diễn VN cũng không thể cho ra một phim có chất lượng ngang với phim trung bình của Hollywood. Theo các ông, điều này có đúng không?

- Ông Bùi Thạc Chuyên: Hoàn toàn đúng. Nếu ngay bây giờ cho tôi 20 triệu USD, tôi cũng không thể cho ra một sản phẩm tương đương Hollywood. Tôi không dám chắc tôi tiêu tốn 20 triệu USD ấy mà thu về được 40 triệu USD tiền bán vé, theo thông lệ tối thiểu. Tôi cũng chắc chắn không đạo diễn VN nào dám đảm bảo về điều đó. Vấn đề của chúng ta không phải là thiếu tiền mà là thiếu người để vận hành một bộ máy làm phim chuyên nghiệp.

Sản xuất một bộ phim “bom tấn” thật ra không khác gì sản xuất một chiếc Boeing vậy, không đạt đến một trình độ sản xuất thượng hạng thì không thể làm ra một chiếc đinh vít trên máy bay chứ đừng nói đến cả chiếc máy bay. Cho nên cái chúng ta cần là một cơ chế cho việc sản xuất phim, hay nói rộng hơn là một chiến lược cho phát triển điện ảnh.

- Ông Lê Ngọc Minh: Đúng là ở thời điểm này có đầu tư tiền tấn cũng không cho ra được phim tương xứng. Chúng ta thiếu đội ngũ làm phim chuyên nghiệp, nói thẳng ra là thiếu các tài năng lớn. Chỉ có tài năng lớn mới khiến tiền làm phim có thể sinh nở. Tôi hoàn toàn đồng ý với đạo diễn Bùi Thạc Chuyên về vấn đề cơ chế và chiến lược cho điện ảnh. Nhưng không phải là cơ chế hay chiến lược chỉ do Hội Điện ảnh hay Cục Điện ảnh hoạch định với nhau mà là chiến lược ở tầm quốc gia.

Không nên coi điện ảnh chỉ là một kênh tuyên truyền, tiêu tiền từ ngân sách mà phải coi nó là một ngành công nghiệp quan trọng, đồng thời là một kênh quảng bá hình ảnh quốc gia. Tôi cũng đồng ý là hoàn toàn không cần phải đầu tư trực tiếp quá nhiều tiền cho một bộ phim cụ thể, nhưng phải đầu tư cho hạ tầng cơ sở của điện ảnh như một ngành công nghiệp.

* Vậy theo các ông, “đột phá khẩu” để chấn hưng điện ảnh VN nên bắt đầu từ vấn đề cụ thể nào?

Phóng toĐạo diễn Bùi Thạc Chuyên (trái) và ông Lê Ngọc Minh - Ảnh: Cù Zap

"Đúng là ở thời điểm này có đầu tư tiền tấn cũng không cho ra được phim tương xứng. Chúng ta thiếu đội ngũ làm phim chuyên nghiệp, nói thẳng ra là thiếu các tài năng lớn. Chỉ có tài năng lớn mới khiến tiền làm phim có thể sinh nở."

- Ông Bùi Thạc Chuyên: Nhiều lắm. Có thể bắt đầu từ việc đánh giá lại một cách sòng phẳng xem chúng ta đang có những gì: con người, máy móc, nhà xưởng, lượng phim… xem chúng ta đang ở đâu, mức thang nào trong điện ảnh khu vực. Biết mình rồi thì lượng sức và tìm đường đi. Cũng có thể bắt đầu từ việc nới rộng kiểm duyệt với những người làm phim trẻ, phim nghiệp dư.

Tôi đang phụ trách Trung tâm Hỗ trợ điện ảnh trẻ của Hội Điện ảnh VN, chúng tôi đã triển khai dự án làm phim đến khoảng 1.000 trẻ em thuộc các trường trung học cơ sở khắp nước. Các em đã làm khoảng 1.000 phim ngắn 3-5 phút. Theo tính toán và thu nhận từ thực tế của tôi, cứ một lớp 50 em có 1-2 em rất giỏi.

Các em đặt vấn đề quay, dựng phim rất độc đáo. Muốn các em phát triển được nữa thì phim của chúng cần được chia sẻ, phát hành trên mạng, trên truyền hình. Những phim này, theo luật, muốn phổ biến phải được duyệt, nhưng nếu chỉ 3-5 phút/phim mà cũng phải duyệt thì nhiêu khê quá. Theo tôi, tương lai của điện ảnh VN là ở thế hệ trẻ chứ chúng tôi đã quá muộn để làm được cái gì thật sự lớn lao. Có lẽ ta bắt đầu từ việc “tháo cũi sổ lồng” cho các em chăng?

- Ông Lê Ngọc Minh: Năm 1988, điện ảnh Hàn Quốc có xuất phát điểm đúng bằng điện ảnh VN, nhưng nhà nước đã có chiến lược đầu tư thật sự nhìn xa trông rộng: họ thành lập Ủy ban Phát triển điện ảnh quốc gia - cơ quan ngang bộ, quyết định đầu tư 750 triệu USD cho hạ tầng, gồm hệ thống trường quay cực kỳ hiện đại và hệ thống rạp chiếu, đồng thời gửi 300 người được tuyển chọn từ các trường đại học điện ảnh sang Mỹ học làm phim.

Cũng thời gian đó, Quốc hội Hàn Quốc bổ sung vào luật: cứ mỗi khu dân cư có 10.000 dân trở lên phải dành đất cho một rạp chiếu phim. Và năm 1995, điện ảnh Hàn gặt hái những quả ngọt đầu tiên: một dàn đạo diễn tên tuổi bắt đầu chinh phục thế giới, trong nước thì phim Hàn đẩy lùi phim ngoại ở các rạp chiếu. Chúng ta không thể làm ngay như Hàn Quốc, nhưng cũng có những điều theo tôi có thể bắt đầu: cử người đi đào tạo ở nước ngoài bằng ngân sách và bổ sung luật ít ra một khu dân cư có 100.000 dân cũng phải có một rạp chiếu phim.

Giải Cánh diều vàng 2008: Phim truyện nhựa không có giải vàng * Cánh diều bạc: Trăng nơi đáy giếng và Huyền thoại bất tử Hà Nội - Tối 1-3, giải thưởng Cánh diều vàng 2008 của Hội Điện ảnh VN đã được trao. Tại hạng mục phim truyện nhựa, Trăng nơi đáy giếng và Huyền thoại bất tử giành chiến thắng đồng hạng Cánh diều bạc. Không có giải Cánh diều vàng cho hạng mục phim truyện nhựa phần nào cho thấy sự “khó xử” của ban giám khảo với tính “đa dòng” của các phim dự giải năm nay. Phóng to Hồng Ánh - nữ diễn viên chính xuất sắc nhất - Ảnh: CÙ ZAP Dù theo đuổi môtip phim không mới, nhưng tính triết lý và những màn đánh võ của Huyền thoại bất tử còn rinh về cho phim ba giải quan trọng: đạo diễn xuất sắc nhất (Lưu Huỳnh), nam diễn viên chính xuất sắc nhất (Dustin Trí Nguyễn), nam diễn viên phụ xuất sắc nhất (Trần Bảo Sơn). Trăng nơi đáy giếng cũng rinh trọn hai giải gần như không có đối thủ: biên kịch xuất sắc nhất (nhà biên kịch Châu Thổ), nữ diễn viên chính xuất sắc nhất (Hồng Ánh). Giải nữ diễn viên phụ xuất sắc dành cho Kathy Uyên (Chuyện tình xa xứ). Cú và chim se sẻ đoạt giải phim xuất sắc hạng mục phim hợp tác với nước ngoài, cũng là phim đoạt giải báo chí, một giải thưởng được chờ đợi. Giải khán giả bình chọn thuộc về Chuyện tình xa xứ. Cánh diều vàng lần 4 đặc biệt dành giờ khắc trang trọng tôn vinh NSND Hải Ninh về những cống hiến của ông cho điện ảnh nước nhà. Một số giải thưởng khác: - Cánh diều vàng phim truyền hình xuất sắc nhất: Chạy án 2 (đạo diễn Vũ Hồng Sơn). - Đạo diễn xuất sắc nhất phim truyền hình video: Nguyễn Chánh Tín. - Đạo diễn xuất sắc nhất phim truyền hình nhiều tập: Nhâm Minh Hiền. - Đạo diễn xuất sắc nhất phim tài liệu nhựa: Đào Bá Sơn. - Diễn viên trẻ triển vọng phim truyện nhựa: Phạm Gia Hân (Cú và chim se sẻ). - Phim hoạt hình không có cánh diều vàng...

Cánh diều vàng lần 4: Chầm chậm buồn buồn mới mong bay cao!Nhiều “sao” đến dự Cánh diều vàng“Tác phẩm phải lăn vào thị trường”Cánh Diều Vàng 2008: Ít phim nhưng đông kháchCánh Diều vàng 2008... vào TP.HCM6 phim nhựa tranh Cánh diều vàng 2009Vinh Sơn & Trăng nơi đáy giếngCú và chim se sẻHuyền thoại bất tửChuyện tình xa xứ