Ngay cả chủ tịch Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Dominique Strauss-Kahn cũng không ngần ngại tuyên bố Trung Quốc đã định giá quá thấp đồng nhân dân tệ, dù mới đây ông có nhiều tuyên bố khá đồng thanh đồng khí cùng Trung Quốc. Thế nhưng các quan chức hàng đầu của Trung Quốc đều hiểu rằng nếu tăng giá đồng nhân dân tệ sẽ có thể gây nguy cơ sụp đổ xuất khẩu, vốn là xương sống của nền kinh tế Trung Quốc.

Thứ trưởng Thương mại Trung Quốc Trung Sơn biện bạch rằng lợi nhuận biên của hầu hết ngành hàng xuất khẩu của nước này đang dưới 2%, nên nếu tăng giá đồng nhân dân tệ sẽ cực kỳ nguy hại. Bởi Trung Quốc không còn có thể giảm giá thành hơn nữa để cạnh tranh.

Trong quá khứ, vào tháng 9-1985 Nhật Bản vì những áp lực bên ngoài đã phải đồng ý thỏa thuận tăng giá đồng yen trong cuộc gặp mặt với lãnh đạo phương Tây ở khách sạn Place, New York. Sau đó, trong vòng hai năm, tỉ giá đồng yen từ 240 yen đổi 1 USD đã tăng lên 160 yen đổi 1 USD. Vì thế nền kinh tế Nhật Bản bắt đầu rơi vào tình trạng trì trệ, thị trường bất động sản đóng băng suốt một năm sau đó. Bài học của Nhật Bản vẫn còn đó nên Trung Quốc lo ngại cũng là điều dễ hiểu.

Tình trạng của Trung Quốc còn căng thẳng hơn rất nhiều so với Nhật Bản thuở ấy, bởi hiện Trung Quốc đang gặp phải tình trạng dư thừa sản lượng ngoài kế hoạch rất lớn nên chỉ cần không xuất khẩu được thì đại họa có thể xảy ra. Nhà kinh tế Yao Yang của Trung tâm Nghiên cứu kinh tế Trung Quốc khẳng định: “Nếu đồng nhân dân tệ tăng giá 20% trong vòng một tháng thì điều đó sẽ giết chết xuất khẩu Trung Quốc”. Vừa rồi, một số chuyên gia nói rằng báo cáo của IMF cho thấy đồng nhân dân tệ đang thấp nhiều hơn 20% so với giá trị thực của nó.

Biết là vậy, nhưng Bắc Kinh cũng khó giữ vững tỉ giá hiện tại khi dấu hiệu lạm phát đang dần xuất hiện. Thêm vào đó, Trung Quốc cũng đang phải hạn chế tín dụng để tránh vỡ bong bóng bất động sản. Vừa rồi, Bắc Kinh đã tăng tỉ lệ dự trữ bắt buộc để các ngân hàng giảm cung cấp tín dụng. Chính vì vậy Trung Quốc cũng rất khó khăn để giải quyết bài toán tỉ giá.

Về phía Hoa Kỳ, một số thượng nghị sĩ đề xuất một dự luật xem xét đánh thuế chống phá giá hàng hóa Trung Quốc vì “tội” định giá thấp đồng nhân dân tệ. Nhưng tỉ giá tiền tệ chưa bao giờ được xem là loại “tội trạng” bảo hộ thương mại. Trong thực tế, IMF hay WB cũng lực bất tòng tâm với loại “tội trạng” này. Ngay cả các nhà kinh tế của Hoa Kỳ, điển hình là Stephen Roach - chủ tịch Morgan Stanley châu Á, cũng phản đối một áp lực như thế.

Phần còn lại là EU, IMF hay WB cũng khó có được vũ khí nào hữu hiệu ngoài những tuyên bố chỉ trích mạnh mẽ. Ngay cả khi EU sử dụng biện pháp kiện tụng cũng chỉ giới hạn ở một số mặt hàng và rất mất thời gian, trong khi vấn đề căn cơ là tỉ giá vẫn còn đó. Trong bối cảnh hiện tại, vấn đề tỉ giá đồng nhân dân tệ sẽ là bài toán nan giải cho tất cả các bên.