Phóng to

Ảnh: X.TOÀN

* Thưa đại sứ, xin đại sứ bình luận về việc trung úy Mỹ William L. Calley, sĩ quan Mỹ duy nhất bị kết án sau vụ thảm sát thường dân VN ở Mỹ Lai năm 1968, lần đầu tiên xin lỗi các nạn nhân và gia đình của họ.

- Sự kiện Mỹ Lai đã cách đây 41 năm. Có thể nói cuộc tàn sát ở Mỹ Lai là một trong những tội ác man rợ nhất mà Mỹ gây ra cho nhân dân VN, đất nước và văn hóa VN trong cả thời kỳ chiến tranh VN. Chúng tôi nghĩ rằng sau sự kiện này đã có một làn sóng mới trong quá trình thức tỉnh nhân loại và dấy lên phong trào chống chiến tranh VN hết sức mạnh mẽ, buộc Mỹ phải tính đến chuyện rút quân khỏi VN, chấp nhận thất bại trong cuộc chiến tranh.

Tôi cho rằng phát biểu của ông Calley đúng là có muộn nhưng đây là một việc làm tốt, bởi lẽ đây là những phát biểu của ông ta về sự ăn năn, hối hận, những lời xin lỗi đối với nạn nhân, các gia đình họ và VN. Và đó không chỉ là suy nghĩ của riêng ông ta. Đây thật sự là suy nghĩ của những đồng đội ông ta đã tham gia cuộc tàn sát, đồng thời phản ánh suy nghĩ của đại bộ phận người dân Mỹ đối với sự kiện này.

Đây là một bước nữa làm nhân dân Mỹ, những người có lương tri thức tỉnh hơn, thấy rõ trách nhiệm của mình hơn đối với tội ác mà đế quốc Mỹ đã gây ra cho nhân dân VN. Họ sẽ có trách nhiệm hơn với việc phải cùng hợp tác, phối hợp với VN để khắc phục hậu quả chiến tranh.

* Nhân dịp này, đại sứ đánh giá như thế nào về những việc phía Mỹ đã và đang làm để cùng VN giải quyết hậu quả của cuộc chiến tranh?

- Từ sau chiến tranh VN, Mỹ và chúng ta đã phối hợp nhiều trên các diễn đàn ở tất cả các cấp về vấn đề khắc phục hậu quả chiến tranh, kể cả chính quyền Mỹ, nhân dân Mỹ, các trường học, các tổ chức phi chính phủ đều có sự đóng góp nhất định vào quá trình khắc phục hậu quả chiến tranh. Nhưng phải nói rằng Mỹ làm chưa nhiều, chưa đủ.

Có thể nói dư luận Mỹ rất quan tâm đến việc xử lý hậu quả chiến tranh. Chính quyền Mỹ có quan tâm ở mức độ nhất định. Các tổ chức của Mỹ tìm mọi cách để thúc đẩy sự hợp tác giữa hai bên, đặc biệt là sự hợp tác, hỗ trợ của chính quyền Mỹ đối với việc xử lý hậu quả chiến tranh.

Nhưng như tôi đã nói ban đầu, chính quyền Mỹ có làm nhưng chưa đủ. Mặt khác, họ còn có sự lẩn tránh, chạy tội với những tội ác, với những hậu quả họ đã gây ra. Ví dụ như tòa án Mỹ bác bỏ việc các tổ chức, các chính giới của thế giới cũng như của VN kiện Mỹ về chất độc da cam. Tôi cho rằng thời gian tới họ phải làm mạnh hơn nữa. Nhưng ở đây cũng phải hiểu một điều là quan hệ VN - Mỹ càng được thúc đẩy thì sự hợp tác của hai bên, đặc biệt là sự sẵn sàng hợp tác, hỗ trợ của chính quyền Mỹ đối với việc xử lý hậu quả chiến tranh, càng có những biểu hiện tích cực hơn. Quốc hội Mỹ đã dành quỹ nhất định cho việc tẩy rửa chất độc.

Các bộ liên quan như Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao và các tổ chức của Mỹ cũng từng bước tính đến việc tăng cường hơn nữa hỗ trợ về vật chất đối với việc xử lý hậu quả chiến tranh. Do đó tôi tin rằng với phát biểu của ông Calley cùng với phong trào hiện nay mà nhân dân Mỹ và các tổ chức Mỹ đang vận động, trong thời gian tới chính quyền Mỹ sẽ ý thức được hơn trách nhiệm của họ, không trốn tránh, chạy tội như lâu nay. Tất nhiên, với chính quyền ở một nước lớn như thế này thì họ không bao giờ công khai nhận tội nhưng bản thân họ phải có trách nhiệm để làm việc này.

Phóng to

Tháng 3 hằng năm, cựu chiến binh Mỹ Mike Bohm tình nguyện đến Quảng Ngãi để hàn gắn vết thương chiến tranh: kéo vĩ cầm cầu cho linh hồn 504 thường dân vô tội trong vụ thảm sát Mỹ Lai được siêu thoát - Ảnh: Minh Thu

* Xin đại sứ cho biết nhận định của mình về quan hệ VN - Mỹ hiện nay và trong thời gian tới, những vấn đề chính cần giải quyết và thực hiện để thúc đẩy quan hệ VN - Mỹ?

- Quan hệ VN - Mỹ thời gian qua phát triển thuận lợi, nếu không nói là rất thuận lợi. Sự hợp tác giữa hai bên được tăng cường, củng cố trên nhiều lĩnh vực, kể cả về an ninh, quốc phòng, kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục, khoa học kỹ thuật... Trong thời gian tới, tôi cho rằng chiều hướng này sẽ tiếp tục phát triển.

Chính quyền mới của Tổng thống Barack Obama sẽ tiếp tục cùng với VN thúc đẩy hợp tác song phương. Chúng ta chuẩn bị kỷ niệm 15 năm bình thường hóa, thiết lập quan hệ ngoại giao VN - Mỹ vào năm 2010. Hai bên đang tích cực chuẩn bị sự kiện này. Chúng ta đang thu xếp để tới đây Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao VN thăm Mỹ. Hai bên đang bàn việc bộ trưởng Bộ Quốc phòng VN thăm Mỹ. Phía Mỹ cũng đang chuẩn bị cho một số quan chức cao cấp của Bộ Ngoại giao Mỹ thăm VN.

Hai nước có rất nhiều vấn đề phải bàn, phải chuẩn bị cho năm sau, chuẩn bị đà phát triển quan hệ thời gian sắp tới. Trước hết là thực hiện những thỏa thuận đã ký kết giữa VN và Mỹ, những thỏa thuận đã đạt được giữa lãnh đạo VN và lãnh đạo Mỹ. Thứ hai là phải tăng cường hợp tác chặt chẽ hơn nữa trong các vấn đề hai bên quan tâm vì lợi ích của mỗi bên, không chỉ là vấn đề kinh tế, chính trị, giáo dục song phương mà cả những vấn đề như biến đổi khí hậu, chống khủng bố, an ninh khu vực - những vấn đề cả hai nước cùng quan tâm.

Đặc biệt, sang năm chúng ta là chủ tịch ASEAN. Nếu theo dõi, chúng ta sẽ thấy Mỹ đã có những bước chuyển trong việc tăng cường, củng cố quan hệ của mình với các nước Đông Nam Á, đặc biệt là tổ chức ASEAN và các nước thành viên ASEAN. Sang năm, khi chúng ta làm chủ tịch thì việc VN hợp tác với Mỹ để quan hệ giữa Mỹ và ASEAN gắn kết hơn nữa là hết sức cần thiết. Cho nên sắp tới, trong các cuộc tiếp xúc của lãnh đạo cấp cao cũng như các cấp, các ngành giữa hai nước, chắc chắn hai bên sẽ tiếp tục bàn để làm sao VN thực hiện tốt chức năng chủ tịch ASEAN, làm sao VN cùng với Mỹ thúc đẩy mạnh hơn nữa quan hệ giữa Mỹ với ASEAN, cũng như sự gắn kết của Mỹ đối với khu vực.

Và khi VN với tư cách là chủ tịch ASEAN sang năm, tôi cho rằng ngoại trưởng Mỹ sẽ đến VN tham dự hội nghị và thăm VN. Nếu Mỹ và ASEAN thỏa thuận được việc gặp gỡ cấp cao thì cũng không loại trừ khả năng Tổng thống Obama đến Hà Nội dự Hội nghị cấp cao Mỹ - ASEAN, và cũng không loại trừ khả năng Tổng thống Obama sẽ thăm song phương VN. Trong tương lai, chúng ta nhìn thấy được với chính quyền mới của ông Obama cùng với quyết tâm của cả hai bên, chắc chắn quan hệ VN - Mỹ sẽ được cải thiện.

* Xin cảm ơn đại sứ.