Dạy con không nói dối

02/04/2011 04:29 (GMT + 7)
TT - Ai làm cha làm mẹ chắc đều từng nói dối con mình, không ít thì nhiều. Nói dối để khích lệ, động viên hoặc để dọa nạt, phê bình trẻ, đủ lý do. Trẻ lớn dần lên và khi phát hiện ba mẹ nói dối, chúng sẽ đánh mất niềm tin cũng như học đòi nói dối.

Bé luôn đặt niềm tin vào những lời hứa của ba mẹ (ảnh chỉ mang tính minh họa) - Ảnh: Quân Nam

Và người lớn chúng ta, nói dối (kiểu nào đây?) hay thôi không nói dối (khó quá!).

“Mẹ nói láo!”

Chị Nguyệt (đường Ông Ích Khiêm, Đà Nẵng) choáng váng khi cô con gái 4 tuổi vừa mếu máo vừa chỉ tay vào mặt mình “Mẹ nói láo” khi chị vừa dắt xe vào đến cổng trường. “Sáng nay mẹ nói con vào lớp rồi mẹ đến cơ quan xin nghỉ để đón con về. Sao mẹ không đón?”. Đúng thật, bé Bi sau khi nghỉ bệnh ở nhà một tuần nhất định cứ níu lấy mẹ, không chịu vào lớp, chị lại sợ trễ giờ làm nên hứa đại với con cho xong chuyện. Đến khi nghe con “kể tội” chị mới nhớ lời “hứa cho qua” của mình lúc sáng.

Trẻ con bây giờ tiếp cận thông tin sớm nên khôn ngoan và hiểu biết hơn. Phát hiện ba mẹ nói dối có thể là một cú sốc tâm lý cho trẻ, hình ảnh ba mẹ trong mắt trẻ vì vậy cũng không còn hoàn hảo. Trẻ sẽ trở nên chây ì hơn, lời nói của ba mẹ cũng mất dần trọng lượng. Đừng tưởng trẻ còn nhỏ rồi người lớn tha hồ nói mà không màng đến trách nhiệm của những lời nói đó.

Bé Anh Tú (Trường tiểu học Nguyễn Du, Quảng Trị) tỏ ra rất khoái chí với phát hiện của mình. “Khi con hỗn hay bị điểm kém, ba mẹ hay dọa sẽ kêu chú công an tới bắt hoặc đuổi con ra khỏi nhà. Nhưng chưa lần nào ba mẹ con làm thật cả”. Và bé cũng ấm ức so sánh: “Có hôm ba con đi ăn tiệc về, con nghe ba gọi tới cơ quan báo nhà có việc nên không đi làm được rồi ba con leo lên giường ngủ. Ba mẹ cũng nói dối vậy mà khi con nói dối lại bị ba mẹ đánh đòn”.

Bà Quỳnh (cán bộ về hưu, Quảng Trị) cứ bị con trai (anh Trung) phê bình: “Mẹ đừng hứa cho con bé Na (con gái anh Trung) đi chơi để đút nó ăn. Còn nếu hứa thì mẹ phải làm. Cũng như đừng nói dối để dọa cháu. Nó còn nhỏ, dọa nó làm gì”. Bà Quỳnh lại bảo: “Thì nói thế nó mới chịu ăn. Nó còn nhỏ, nghe xong rồi lại quên chứ lo gì”.

Mọi chuyện không đơn giản vậy. Hằng ngày nhiều người lớn không ngại ngần nói dối trẻ con trong lúc luôn giáo dục con cháu không được nói dối, phải sống trung thực. Thường là vào lúc bận rộn, muốn cho con ngoan ngoãn để mình tập trung làm việc, các bậc cha mẹ hứa hẹn qua quýt với con cho xong chuyện.

Người lớn nhiều việc nên lắm khi quên bẵng lời mình đã hứa, trong lúc trẻ con lại đặt rất nhiều kỳ vọng vào lời hứa đó nên dễ gì quên. Nhiều người lớn lại nói dối để đe dọa, dỗ dành hay trấn an con trẻ, kiểu: “Con không ăn rau thì tóc sẽ không mọc đâu”... Nói dối lần đầu có thể trẻ không phát hiện, nhưng đến lần thứ hai, thứ ba thì chúng bắt đầu nghi ngờ và kết luận là người lớn nói dối!

Để con không “nhiễm” tính dối trá

Ai cũng biết khi trẻ con đã không tin mình thì khó mà nói cho chúng vâng lời. Để lấy lại niềm tin từ chúng quả là một nhiệm vụ khó khăn nhưng không thể không làm. Bài học cơ bản là “dành thời gian để lắng nghe những nhu cầu của trẻ, phân tích cho trẻ biết nhu cầu nào chính đáng mới được đáp ứng” thường bị người lớn dễ dàng bỏ qua vì lý do bận rộn, hoặc “chúng còn nhỏ, chắc không sao” xem ra rất cần được ôn lại.

Nếu người lớn không định thực hiện hình phạt đe dọa đó (tất nhiên) thì không nên đưa ra để đe dọa khiến trẻ mất lòng tin. Trường hợp này tốt nhất nên chọn những giải pháp mà cha mẹ chắc chắn làm được, ví dụ dọa không cho đi chơi cuối tuần, không thưởng quà... Chị Nguyệt sau sự cố bị con chỉ tay vào mặt vì lỡ hứa cho qua chuyện cũng đã giật mình thấy được tầm quan trọng của việc “đã hứa phải giữ lấy lời”.

Trường hợp đó chồng chị phải vào cuộc giải thích cho con hiểu khi cháu nhất quyết làm mặt lạnh với chị. Nhưng sau đó chính chồng chị lại rơi vào trường hợp tương tự, khi cứ hứa chở con đi chơi công viên mà suốt mấy tuần liền không thực hiện vì bận rộn công việc. Anh dù không ừ à cho qua chuyện nhưng đã làm cho con cảm thấy “ba chỉ nói để mà nói”.

Anh Trung chia sẻ thêm: “Trong một số trường hợp, để tránh bất tiện người lớn đã gián tiếp chỉ con nói dối, ví dụ như nhờ con ra cổng nói với khách mình không có ở nhà, hoặc bảo con nghe điện thoại vì “ba con đang đi họp”... Những tình huống như vậy sẽ khiến con cái nghi ngờ cha mẹ hoặc vô tình nhiễm tính dối trá.

Tôi nghĩ nên cân nhắc giữa điều mình đạt được do nói dối và bài học nhân cách mà con mình học được. Thường thì tôi sẽ hạn chế tối đa những trường hợp bất đắc dĩ như thế trước mặt con cái. Riêng đối với những việc không thể nói sự thật cho trẻ thì cũng nên thẳng thắn với trẻ rằng việc đó con chưa nên quan tâm và mình sẽ không trả lời, đợi đến lúc phù hợp để nói với con hoặc là con sẽ tự hiểu”.

MINH THƯ

Ths Phạm Thị Thúy (chuyên viên tham vấn tâm lý Nhà văn hóa Phụ nữ TP.HCM):

Hãy cho trẻ tin vào những lời hứa

Trong quá trình tham vấn tâm lý, tôi đã nghe rất nhiều câu chuyện ba mẹ không giữ lời hứa với con, từ đó dẫn tới việc con sau đó không nghe lời, hoặc trách móc người lớn cứ bắt trẻ giữ lời hứa trong khi người lớn lại quên.

Có thể trẻ em chưa nói lên suy nghĩ của mình, nhưng việc người lớn hứa mà không thực hiện sẽ tác động, ảnh hưởng tới tâm lý của trẻ như làm trẻ cảm thấy không được tôn trọng, lâu dần dễ khiến trẻ mất niềm tin vào xung quanh. Vì thế người lớn phải ý thức được tầm quan trọng của việc giữ lời hứa.

Để những cái gật đầu không thành lời hứa lèo, từ quen thành quên, người lớn hãy chú ý hơn tới những cái gật đầu, nghĩ xem lời hứa sẽ khả thi tới mức nào... Khi đã hứa nên có điều kiện kèm theo, chú tâm thực hiện cho bằng được và khi không thể thực hiện được thì phải giải thích để trẻ dễ dàng chấp nhận. Nếu không giữ được lời hứa thì nên xin lỗi trẻ và cố gắng đừng tái diễn.

XUÂN T.P. ghi

Theo bạn, nói dối trẻ con thì có ổn không
 Tại sao không? Để cho trẻ chịu học, chịu ăn hoặc bớt nghịch ngợm thì tốt chứ
 Chỉ nên nói dối trong trường hợp bất đắc dĩ
 Chuyện cô tiên, ông bụt, ông già Noel, thì chỉ còn cách nói dối
 Đừng bao giờ nói dối trẻ. Tốt nhất, hãy cho chúng tiếp xúc không gì ngoài sự thật

0
Ý kiến bạn đọc (3) Gửi ý kiến của bạn
  • 4/6/2011 9:21:17 AM
    Trẻ con như tờ giấy trắng, chúng ta dạy con như thế nào thì sẽ nhận được như thế đó. Theo tôi tốt hơn hết là đừng bao giờ nói dối trẻ hoặc hứa những điều mà ta không thực hiện được cho trẻ.
    Nguyễn Thanh Tuyền
  • 4/4/2011 8:23:16 AM
    Có những lúc nói dối với trẻ mình thật sự nghĩ cho qua chuyện. Nhưng thật sự thì không phải như vậy, ông bà ta thường nói: Đừng bao giờ hứa với "trẻ" và "người già". Họ nhớ rất lâu và thậm chí không thể quên những lời hứa "cho qua chuyện" của người khác. Do vậy một khi mình không thực hiện lời hứa thì xem như mình đã thất hứa và dĩ nhiên mình đã đánh mất niềm tin. Một khi mất niềm tin rồi thì khó mà lấy lại được. Do vậy chúng ta chỉ hứa và nói dối trong trường hợp "bất đắc dĩ". Và thật cẩn trọng trong lời hứa với trẻ, bởi vì những ấn tượng về gia đình, nhất là bố, mẹ ảnh hưởng rất lớn tới trẻ. Và sẽ theo chúng suốt cuộc đời này.
    nguyễn thanh thuận
  • 4/2/2011 10:22:01 PM
    Cảm ơn bạn Minh Thư đã viết bài này.Tôi nghĩ nên mở một diễn đàn về vấn đề này. Tôi thấy hiện nay tình trạng nói dối trẻ diễn ra khá nhiều, hậu quả về lâu dài rất lớn. Mong rằng mọi người quan tâm đến việc này.
    Trần Mạnh Hưng
TTO - Cẩm nang mang tên Kilala giới thiệu về văn hóa, ẩm thực, phong cách sống Nhật Bản được ấn hành hằng tháng, gửi miễn phí đến các cơ quan, công ty, đơn vị và đoàn thể liên quan Nhật - Việt hoặc những ai có mối quan tâm đến Nhật Bản.

Làm đẹp - Thời trang

Quyến rũ vai thon

Quyến rũ vai thon
TTO - Một bờ vai thon gọn sẽ giúp bạn tự tin hơn khi diện những bộ đầm gợi cảm khoe vai trần.
(0) Bình luận | (4) Thích

Không gian sống

Thiết kế không gian vui chơi cho bé yêu slideshow

Thiết kế không gian vui chơi cho bé yêu
TTO - Những thiết kế độc đáo, mới lạ và đầy vui nhộn sau đây sẽ là gợi ý tuyệt vời cho bạn khi thiết kế không gian vui chơi cho con trẻ.
(0) Bình luận | (0) Thích

Chia sẻ

Em xấu, em không được yêu?

Em xấu, em không được yêu?
TTO - Câu chuyện Chỉ vì em không "long lanh" như anh tưởng? thu hút sự chia sẻ của bạn đọc. Có người đồng cảm, có người cho rằng đó là kết...
(6) Bình luận | (60) Thích

Từ trái tim đến trái tim

Giá em đừng ghen với tình cũ

Giá em đừng ghen với tình cũ
TTO - Anh và em đều không phải là tình đầu của nhau. Cứ ngỡ sự trưởng thành, chín chắn sẽ giúp chúng mình cập bến đỗ bình yên. Nào ngờ chỉ...
(0) Bình luận | (132) Thích

Nếp nhà

Con đường mẹ chọn

Con đường mẹ chọn
TT - Tôi nhớ như in một chiều mùa đông 32 năm trước. Vừa khi gia đình tôi ra khỏi cổng tòa án thị xã QN, ba dắt tay chị tôi đi về hướng chiếc...
(0) Bình luận | (90) Thích

Gõ cửa vườn yêu

Chỉ vì em không "long lanh" như anh tưởng?

Chỉ vì em không "long lanh" như anh tưởng?
TTO - Tôi năm nay 22 tuổi. Tôi gặp gỡ và thầm thương một anh chàng 30 tuổi tình cờ gặp ở phòng khám. Anh thành đạt, chưa có người yêu....
(12) Bình luận | (81) Thích
Báo Tuổi Trẻ giữ bản quyền nội dung trên website này; chỉ được phát hành lại nội dung thông tin này khi có sự đồng ý bằng văn bản của báo Tuổi Trẻ