GS Bành Tiến Long nói:
- Nhận xét về kỳ thi mà chỉ nhìn vào tỉ lệ đỗ của học sinh để đánh giá thì không chính xác, không thỏa đáng và không toàn diện. Và cũng không ai có thể khẳng định tỉ lệ đỗ phải là bao nhiêu thì hợp lý.
Tỉ lệ đỗ tốt nghiệp tăng hay giảm, có hợp lý hay không cần được soi lại từ chuyển biến của hoạt động giáo dục ở mỗi địa phương và sự duy trì kỷ cương trong thi cử. Dĩ nhiên, tính thực chất của tỉ lệ đỗ tốt nghiệp cũng được xem xét từ chính thực tế tổ chức kỳ thi như thế nào. Qua những phản ảnh về tiêu cực trong kỳ thi vừa qua, nổi bật là "vụ Ðồi Ngô", rõ ràng chúng ta chưa thể yên tâm với việc tổ chức thi ở các địa phương. Do đó sự gia tăng của tỉ lệ tốt nghiệp đã làm dư luận không hài lòng.
* Trong bối cảnh còn nhiều tiêu cực xảy ra trong thi cử, việc phân cấp mạnh hơn trong việc tổ chức kỳ thi quốc gia, theo ông, có phải là giải pháp hợp lý và hiệu quả không?
- Tôi cho rằng phân cấp thi tốt nghiệp THPT cho địa phương là một bước đổi mới quan trọng trong quản lý giáo dục, nằm trong lộ trình đổi mới thi cử, đó là xu hướng đúng. Nhưng tôi không cho rằng việc "phân cấp mạnh" là do tiêu cực đã được đẩy lùi hoàn toàn. Vì vậy cùng với việc "phân cấp", vẫn rất cần duy trì những giải pháp thanh tra, giám sát chặt chẽ của cấp bộ, thậm chí cần làm mạnh mẽ hơn.
Cùng với việc thanh tra, giám sát là quy định rõ ràng, nghiêm khắc về việc chế tài đối với người vi phạm. Ðây là những biện pháp rất cần thiết giúp các địa phương yên tâm nhận nhiệm vụ "phân cấp".
"Đánh giá học sinh trong cả quá trình học và với nhiều hình thức, phương diện là việc nên hướng đến. Nếu làm được điều này thì không cần tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp THPT nặng nề như hiện nay, thay vào đó là kỳ kiểm tra cuối cấp nhẹ nhàng" GS BÀNH TIẾN LONG
* Với cách thức thi cử hiện nay, căng thẳng, áp lực vẫn đè nặng lên thí sinh, lên ngành GD-ÐT các địa phương và những tiêu cực khó có thể đẩy lùi. Theo ông, với mục tiêu duy trì, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, việc đánh giá học sinh, công nhận hoàn thành chương trình của học sinh THPT nên thay đổi theo hướng nào?
- Ðây là vấn đề lớn, phụ thuộc vào công cuộc đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục phổ thông. Sẽ khập khiễng nếu chỉ đổi mới đánh giá thi cử mà không đổi mới chương trình - sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy, điều kiện và phương tiện dạy học, đội ngũ nhà giáo...
Hội tụ đủ các yếu tố đổi mới mới có thể thực hiện đánh giá hoàn thiện chương trình THPT theo hướng hội nhập quốc tế. Khi đó mới có thể thực hiện việc đánh giá khách quan chất lượng học sinh trong suốt quá trình dạy học kết hợp với các đánh giá cuối kỳ, cuối năm. Thầy cô giáo phải đánh giá được học sinh trên lớp học trong quá trình dạy các môn học; cũng có thể giao cho học sinh THPT vào các công ty, xí nghiệp vừa và nhỏ, tổ chức xã hội và nghề nghiệp để học sinh tự nghiên cứu các dự án rồi tự đánh giá, đề xuất mới, trên cơ sở đó đánh giá năng lực của các em... Ở các nước có nền giáo dục tiên tiến, tiêu chí này được đánh giá rất cao.
* Trong khi việc đánh giá học sinh trong cả quá trình học chưa áp dụng được thì ông có ủng hộ việc bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT cấp quốc gia thay thế bằng kỳ thi do các địa phương tự tổ chức hay tự xét tốt nghiệp?
- Ðó là một đề xuất mới cần được quan tâm, xem xét. Nhưng theo tôi, điều đó chưa thích hợp trong tình hình giáo dục, tình hình kinh tế xã hội hiện nay. Tôi e khi đó áp lực còn nặng nề hơn, con số đưa ra còn tranh cãi nhiều hơn và động lực dạy học có thể đi xuống, việc kiểm soát chất lượng sẽ vô cùng khó khăn. Giáo dục là việc đại sự quốc gia nên mọi quyết sách phải cẩn trọng.
* Vậy trước mắt, theo ông, cần có cải tiến thế nào để kỳ thi năm sau giảm được áp lực căng thẳng dẫn đến giảm tiêu cực?
- Tôi ủng hộ ý kiến cho rằng giải pháp trước mắt là không bắt buộc học sinh phải tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT. Những học sinh thi đỗ tốt nghiệp thì được cấp bằng tốt nghiệp để dự thi vào các trường đại học, cao đẳng. Số không đỗ tốt nghiệp, hoặc số không dự thi nhưng đã học đầy đủ chương trình theo quy định có thể được cấp một chứng chỉ "đã học xong chương trình THPT".
Những học sinh này có thể sử dụng chứng chỉ để đi học nghề ngắn hạn, dài hạn, trung cấp chuyên nghiệp... Như thế sẽ có phân loại năng lực học sinh, đỡ áp lực cho các gia đình, học sinh trong việc bắt buộc phải thi và phải đỗ. Việc thi không đỗ, việc tỉ lệ tốt nghiệp thấp cũng không tác động nhiều đến tâm lý của người dân nói chung và học sinh nói riêng, không trở thành áp lực của mỗi địa phương. Sau này khi học nghề và hành nghề, nếu các em muốn vẫn có nhiều cơ hội học bổ túc để nhận bằng tốt nghiệp THPT.
TRỊNH VĨNH HÀ thực hiện
Nhân cách của con người ảnh hưởng rất lớn từ việc giáo dục, một đất nước không tham nhũng thì trước tiên không có tiêu cực trong ngành giáo dục vì ngành này đào tạo nên mọi hành vi của con người trong xã hội.
Tôi là một giáo viên dạy THCS, kể từ khi bỏ kỳ thi THCS mặc dù có kỳ thi tuyển sinh lớp 10 nhưng sự cố gắng học tập của học sinh đã giảm sút. Một số giáo viên đặc biệt là các môn không thi tuyển sinh không nhiệt tình giảng dạy nên chất lượng không cao như trước đây.
Tôi đồng ý với ý kiến của GS Bành Tiến Long. Tôi thấy trước đây khi chưa có cải cách giáo dục thì không có nhiều ý kiến, nhiều bức xúc như hiện nay; đặc biệt chuyện tiêu cực trong thi cử qua mỗi kỳ thi và hiện nay câu chuyện về kỳ thi tốt nghiệp THPT có rất nhiều ý kiến khác nhau. Tuy nhiên như ý kiến phân tích của GS, để giải quyết vấn đề bức xúc, giảm áp lực cho học sinh, nhà trường và xã hội, thì tôi thấy đó là một giải pháp hay và thực tế.
Trên thế giới có mô hình: học xong lớp 9 học sinh có thể vào học trường PTTH (lớp 10,11,12).
Những em có học lực không cao, theo nguyện vọng sẽ vào các trường dạy nghề. Ở đó các em được đào tạo một nghề nhất đinh, nhưng vẫn học văn hóa. Cuối khóa có chứng chỉ nghề và tham dự thi tốt nghiệp PTTH. Sau đó, tùy theo nhu cầu và khả năng các em có thể đi làm theo nghề mình đã học hoặc có thể xin vào học đại học. Như vậy sẽ đỡ tốn thời gian, tiền của và ta lại có đủ "thợ".
Ngày nay, khi mà trên thế giới có hai mô hình đào tạo bậc đại học:
1. Hệ đào tạo kỹ sư 5 năm.
2. Hệ đào tạo cao đẳng hay cử nhân 3 năm, sau đó học tập trung 1,5 năm đến 2 năm thành thạc sĩ. Như vây kỹ sư hệ năm năm và master là tương đương. Cái hay của hệ 3+2 là sau 3 năm học kỹ sư cao đẳng hay cử nhân có thể ra ngoài hành nghề. Những ai thấy sẽ phấn đấu theo con đường hàn lâm và thực sự học tốt thì đi tiếp..
Tôi nghĩ cần cải tiến việc học và thi, ngoài ra tăng cường công tác kiểm tra giám sát, công tác quản lý giáo dục; công tác dạy và học,v.v... một cách khoa học đồng bộ. Có ý kiến cho rằng cấp chứng chỉ học xong THPT và ai muốn thi tốt nghiệp thì đăng ký, cá nhân tôi tin rằng vẽ thêm "hành chính" chỉ thêm tốn kém, với xã hội càng tiến lên, khoa học kỹ thuật nâng cao các học sinh sẽ hầu hết đăng ký thi tốt nghiệp bằng mọi giá, số chỉ lấy chứng chỉ không thi tốt nghiệp tôi nghĩ chắc chắn sẽ không nhiều.
Trình độ bằng cấp gắn liền với công việc, mà muốn có công việc tốt thì phải học và học. Thi Tốt nghiệp THPT là điều bắt buộc có chăng nên bỏ kỳ thi Đại học, Cao Đẳng. Từ ngàn đời đến nay các cha ông đều phải thi mà đã học thì phải thi thôi không có con đường lựa chọn nào khác.
Tại sao các trường Đại Học ở nước ngoài chỉ xem xét việc được vào trường hay không qua hồ sơ quá trình học và các hoạt động (xã hội, thể thao…) của học sinh. Quá trình học là cái họ nhắm đến chứ không phải kết quả của một kỳ thi (chủ yếu là kiến thức lớp 12).
Tôi nghĩ chúng ta nên bỏ hẳn kỳ thi TNPT, chỉ nên tổ chức kỳ thi Đại học cho những em học lực khá trở lên, như vậy sẽ thúc đẩy các em cố gắng học trong suốt 12 năm chứ không phải chỉ cố gắng ôn tủ vài môn trong kỳ thi tốt nghiệp.
Hiện tại những đóng góp ý kiến của nguyên thứ trưởng Bành Tiến Long đưa ra là những thay đổi cần thiết cho giáo dục.
Tôi hoàn toàn đồng ý với ý kiến của GS. Nhiều bạn cho rằng thi TNPT là để đánh giá 12 năm học, là chứng tích ghi lại 12 năm học, hay có học phải có thi.
Chẳng phải chúng ta học suốt 12 năm luôn có các bài kiểm tra, các kỳ thi giữa kỳ, thi cuối kỳ hay sao? Đó không phải là kết quả để đánh giá 12 năm hay sao? Tôi nghĩ đó mới chính xác là chứng tích ghi lại 12 năm học (học bạ) chứ không phải một kỳ thi 6 môn. Trong suốt 12 năm, với các bài kiểm tra 15 phút, 1 tiết nhiều như vậy, nếu không có ý thức học hành thì kết quả sẽ thấy rõ trong học bạ. Chúng ta không nên quá quan trọng một kỳ thi tốn nhiều sức người và của như vậy.
Tôi thấy việc cấp bằng: đã học xong chương trình THPT là hoàn toàn hợp lý và tiến bộ, thiết nghĩ Bộ Giáo dục nên xem xét ý kiến này.
Tôi thấy như ý kiến một số bạn là có học phải có thi, hay đây là đánh giá 12 năm thì không đúng. Xét về học và thi, chúng ta đã có các kỳ thi giữa kỳ, cuối kỳ, các bài kiểm tra, đó không phải là thi hay sao? Không phải là đánh giá kết quả học tập hay sao? Không phải đó mới chính là kết quả 12 năm học chứ không phải kết quả một kỳ thi 6 môn hay sao?
Theo ý kiến của GS Bành Tiến Long cải tiến cấp chứng chỉ THPT là hoàn toàn hợp lý, khi có chứng chỉ bạn nào thấy mình đủ năng lực thì đăng ký thi tốt nghiệp và lấy bằng tốt nghiệp để thi tiếp vào đại học, ủng hộ cải tiến hay của GS.
Tôi ủng hộ ý kiến của nguyên Thứ trưởng Bộ GD- ĐT GS Bành Kiến Long về cải tiến cấp chứng chỉ học xong THPT, áp dụng cải tiến cấp chứng chỉ sẽ không có nhiều áp lực cho học sinh và gia đình, học sinh nào có đủ năng lực thì tiếp tục thi tốt nghiệp và thi đại học.
Học thì phải thi là lẽ đương nhiên, tuy nhiên tôi nghĩ chúng ta cần kiểm tra kiểm soát việc dạy và học một cách đồng bộ, khoa học.
Thi tốt nghiệp THPT là đánh giá kết quả 12 năm đèn sách của mỗi con người, ngoài ra nó là tiền đề nhân cách sống, kỹ năng sống của thế hệ trẻ bước vào đời (đủ 18 tuổi công dân), mặt khác chúng ta nên xem xét việc bỏ không thi Đại học, Cao đẳng mà chỉ xét học bạ, kết quả tốt nghiệp THPT của học sinh mà tuyển chọn.
Chúng ta nên xem xét mục đích của kỳ thi TN.THPT để làm gì? Việc quan trọng trong đổi mới giáo dục hiện nay mà chúng ta cần đạt đến là sự phân luồng trong học sinh, kể cả từ các lớp THCS.
Do đó, ý kiến của GS Bành Tiến Long có thể là một trong những bước cải tiến của quá trình phân luồng và quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá. Với kỳ thi TN.THPT là kỳ thi quan trọng, theo tôi nên duy trì và tổ chức thật chu đáo, chặt chẽ từ công tác coi thi.
Tôi nghĩ vẫn cần phải có một kỳ thi tốt nghiệp. Bởi chỉ có những kỳ thi mới đánh giá được thực lực của học sinh và các em sẽ có ý thức trong chuyện học hành. Tuy nhiên cần phải cải tiến hình thức thi sao cho thật sự nghiêm túc, thực chất.
Là một giáo viên, tôi thống nhất rất cao với quan điểm của Bộ trưởng Bộ GDĐT nên duy trì tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây là một chứng tích ghi lại 12 năm phấn đấu của các em.
Là một cán bộ công tác trong ngành giáo dục nhiều năm, tôi thống nhất quan điểm của Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phạm Vũ Luận là tiếp tục tổ chức thi tốt nghiệp THPT. Sau 12 năm học phổ thông, học sinh có niềm tự hào được cầm chiếc bằng tốt nghiệp bước tiếp vào đời. Tuy nhiên việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT hàng năm nên cải tiến để đảm bảo tính nghiêm túc.
Chúng ta đã bỏ 2 kỳ thi: Tốt nghiệp tiểu học và THCS, vì không tổ chức thi tốt nghiệp THCS nên chất lượng khối THCS đang rất thấp. Đang có một lỗ hổng rất lớn mà cấp THPT đang phải gồng mình lấp đầy. Hãy nhìn vào kết quả kỳ thi tuyển sinh lớp 10 sẽ rõ. Nếu bỏ tiếp kỳ thi tốt nghiệp THPT chất lượng dạy và học sẽ về đâu?
Với kết quả đậu cao như các kỳ thi vừa rồi thì mình nghĩ các em có học lực khá và giỏi không cần thi tốt nghiệp. Và chỉ các em có học lực trung bình nên thi để kiểm tra. Khi đó số lượng ít hơn khoảng bằng 1/2 toàn bộ học sinh, mình nghĩ công việc tổ chức đỡ phức tạp hơn và kết quả khả quan hơn.
Tôi là giáo viên đang trực tiếp giảng dạy, thiết nghĩ rằng Bộ GD&ĐT cần sớm đưa ra quy chế xét TN THPT như quy chế xét TN THCS đẫ áp dụng trong nhiều năm nay rất khách quan và hiệu quả. Tôi thấy quan điểm: Những học sinh thi đỗ tốt nghiệp thì được cấp bằng tốt nghiệp để dự thi vào các trường đại học, cao đẳng. Số không đỗ tốt nghiệp, hoặc số không dự thi nhưng đã học đầy đủ chương trình theo quy định có thể được cấp một chứng chỉ "đã học xong chương trình THPT".
Cuộc thi này chỉ làm tốn tiền và thời gian của xã hội, ngoài ra còn tạo nhiều điều kiện cho gian lận. Muốn thế phải thay đổi tư duy và một số yêu cầu của xã hội như là thi đại học chỉ cần tốt nghiệp lớp 12, hay một số vị trí cán bộ chỉ yêu cầu tốt nhiệp lớp 12, thay vì yêu cầu phải có bằng tốt nghiệp THPT.
Vấn đề này đã được bàn cãi trong thời gian qua và ngành GD cũng chưa thể quyết nên duy trì hay bỏ thi TN THPT! Vấn đề chính là bằng TN THPT là cơ sở pháp lý chứng minh quá trình học tập của các em trong suốt 12 năm học để từ đó mà học thêm hay tìm việc với trình độ của mình.
Nạn tiêu cực trong khi thi cử không phải xuất phát từ bằng cấp mà chính là do cái bệnh thành tích từ nhà trường đến lãnh đạo ngành GD khi kết quả đào tạo là chỉ tiêu chính trong thi đua. Cái dạy khập khiễng, cái học lơ là và thi chạy theo thành tích mới phát sinh tiêu cực. Bằng cấp không có lỗi gì!