Có thể họ đã dự kiến trước khả năng buộc phải trả nhiều nhất, nghĩa là đến con số tổng cộng tất cả những thiệt hại theo kê khai của các nông dân có đơn yêu cầu bồi thường, nhưng họ luôn cố gắng làm thế nào để chỉ phải chi trả ít nhất, đặc biệt thông qua con đường thương lượng.

Vấn đề là dù trả nhiều hay ít, Vedan không mất của: đơn giản họ giao lại cái mà họ đã lấy đi của người nông dân. Họ chỉ mất cái của riêng mình trong trường hợp bị tuyên bố thua kiện: khi đó, ngoài tiền bồi thường, họ phải trả án phí, phí luật sư, giám định... Nhưng ngay cả trong trường hợp xấu nhất đó, chưa chắc Vedan phải đối mặt với một bản cân đối kế toán tệ hại. Nhiều khả năng các khoản chi ấy đã được họ chuẩn bị từ trước bằng cách trích một phần các nguồn lợi nhuận ròng để lập các quỹ dự phòng rủi ro.

Cần ứng xử với Vedan bằng thái độ nghiêm khắc và dứt khoát. Nếu không, vụ Vedan có nguy cơ trở thành một tiền lệ xấu và sự nhân rộng tiền lệ ấy có thể dẫn đến những hậu quả tai hại không lường được mà xã hội phải gánh chịu. Nhưng ứng xử như thế nào trong khung cảnh pháp lý?

Có một điều ít người chú ý: trong suốt quá trình thương lượng, kéo dài đến gần hết thời gian mà quyền khởi kiện của người bị thiệt hại còn được luật pháp cho phép, cái tên Vedan đã được đề cập nhiều lần. Việc thương lượng đến nay chẳng đi đến đâu, nghĩa là người nông dân chưa nhận lại được gì; trong khi Vedan, một nhãn hiệu bột ngọt, nhờ được nhắc đi nhắc lại liên tục trên các phương tiện truyền thông, đã được xã hội biết đến một cách rộng rãi.

Người ta tự hỏi liệu Vedan có sợ các vụ thương thảo về bồi thường, thậm chí cả các vụ kiện cáo trước tòa án mà họ sắp đương đầu có thể ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của sản phẩm hay họ chủ động duy trì cuộc thương lượng giằng co với người nông dân, bởi điều đó suy cho cùng lại có lợi cho họ về phương diện quảng bá thương hiệu? Vì lẽ bột ngọt Vedan ế ở nhiều nước châu Á nhưng vẫn bán được ở Việt Nam.

Ở nhiều nước, một khi chuyện tương tự xảy ra, người ta không bao giờ để yên cho thương nhân điềm nhiên hưởng lợi một cách vô lý và bất công như thế. Trong điều kiện không thể dùng công cụ trấn áp để ngăn chặn, vô hiệu hóa kiểu trục lợi phi đạo đức ấy, xã hội có thể trừng phạt thương nhân bằng cách quay lưng, từ chối mua sản phẩm của họ. Có lẽ cần sớm cân nhắc khả năng vận dụng biện pháp này vào hoàn cảnh, điều kiện của Việt Nam trong khuôn khổ hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng.