Phóng to

Phi công vũ trụ Viktor Gorbatko và trung tướng Phạm Tuân rất vui được quay trở lại khoang lái trên máy bay Su-27 của trung đoàn không quân C35 (ảnh chụp sáng 28-7) - Ảnh: HOÀNG THẠCH VÂN

Ngồi không yên được 15 phút trong phòng khách của trung đoàn không quân C35, cả thiếu tướng Viktor Gorbatko và trung tướng Phạm Tuân cùng nôn nóng đứng lên thúc giục mọi người đi ngay ra sân bay. “Chúng tôi nhớ máy bay quá rồi...” - hai ông hối hả đứng lên và sải dài những bước đi của một phi công. Không ai nhớ trung tướng Phạm Tuân đã 64 tuổi và thiếu tướng Gorbatko thì đã bước sang tuổi 76.

Tất cả cho hòa bình

Các phi công và nhân viên kỹ thuật của C35 hàng ngũ chỉnh tề đứng trước hàng máy bay Su-27 chờ đón những anh hùng đã từ lâu là thần tượng của họ. Sau nghi thức chào của quân đội và những tràng pháo tay, những hàng rào vô hình lập tức biến mất, các câu chuyện nổ giòn tiếng Việt chen lẫn tiếng Nga.

Ông Gorbatko hồ hởi: “Tôi thật ghen tị với các bạn vì hôm nay các bạn đang được bay trên những loại máy bay rất hiện đại và rất đẹp. Nhưng các bạn cũng chớ quên là phải ghen tị với chúng tôi, vì chúng tôi đã được bay vào vũ trụ. Tôi thật sự mong muốn những chuyến bay vũ trụ tới sẽ lại có người VN. Các bạn hãy bay xa hơn chúng tôi. Các bạn hãy giữ tinh thần chiến đấu, phấn đấu thật cao, và nhớ rằng tất cả những gì chúng ta làm là để phục vụ hòa bình thế giới đấy nhé”.

"Khi bạn đi ra đường, điều bạn nghĩ đến sẽ là ngôi nhà của mình. Khi xa quê hương, điều bạn nghĩ sẽ là làng xóm của mình. Còn khi lơ lửng trên không trung, nhìn xuống Trái đất, “nhà” của bạn chính là hình hài đất nước. Con tàu Soyuz 37 đã bay 17 vòng một ngày xung quanh Trái đất. Không bị ngăn cản bởi tầng khí quyển và bụi nên nhìn Trái đất từ vũ trụ rất rõ ràng. Mỗi vòng bay, chúng tôi chỉ bay qua VN vài giây. Tôi hồi hộp lắm, cảm thấy rõ trái tim đập trong lồng ngực. Các đồng chí cùng bay nhường cho tôi vị trí gần cửa sổ để quan sát được tốt nhất và chuẩn bị để chụp ảnh như thế nào. Điều đó càng làm tôi thấy giây phút nhìn thấy dải đất hình chữ S từ vũ trụ thật thiêng liêng. Tôi đã nhìn thấy Cà Mau, rồi Hạ Long, thấy hình núi, sông và bờ biển quanh co. Tôi đã nhìn thấy “nhà của mình” từ vũ trụ như thế"

Nói rồi hai người đồng chí “cùng chung cả ý nghĩ” trên con tàu vũ trụ liên hợp 37 năm xưa cùng nhanh nhẹn trèo lên chiếc Su-27, Gorbatko ở buồng lái, Phạm Tuân ngồi ở vị trí dẫn đường. Vẫn nụ cười tươi như trong khoang tàu vũ trụ 30 năm trước.

Gorbatko nhắc: “Năm tới chúng tôi sẽ kỷ niệm 50 năm ngày con người lần đầu tiên bay vào vũ trụ, là Yuri Gagarin. Tôi cũng có vinh dự ở cùng đội bay với Gagarin, cùng bay với Gagarin nhiều lần...”. Bên cạnh, Phạm Tuân mỉm cười. Đã bao năm, nhưng những câu chuyện về vũ trụ với hai ông như vẫn còn sống động.

Quá trình luyện tập với những bài tập thể lực khắc nghiệt. Máy quay gia tốc. Những thí nghiệm được thực hiện ở trạng thái không trọng lực trong bảy ngày sống trên vũ trụ... Những kỷ niệm đã được ôn đi ôn lại quá nhiều lần nhưng vẫn còn sức mạnh.

“Tất cả những việc ấy là để cho hòa bình - trung tướng Phạm Tuân nhắc lại - Từ vũ trụ, phi công có thể nhìn thấy toàn cảnh khu vực, chụp ảnh phân bố núi sông, cấu tạo địa chất. Từ vũ trụ, cũng có thể nghiên cứu vệ tinh, vô tuyến. Chúng tôi mang nhiều cây lên vũ trụ, không phải để trồng và xem nó phát triển ra sao mà để cây tạo ra dưỡng khí, điều chỉnh môi trường không khí trên tàu trong tình trạng thiếu oxy... Kết quả nghiên cứu trên vũ trụ không phải của riêng quốc gia nào mà nó là thành tựu chung của nhân loại. Một chuyến bay, một kết quả thí nghiệm cần có sự kế tục để rồi tận dụng các thành tựu nghiên cứu vũ trụ vào các lĩnh vực khác nhau phục vụ con người, như nghiên cứu vũ trụ, vệ tinh viễn thông, thông tin liên lạc”.

Vỗ vỗ vào thân máy bay trước khi bước xuống, thiếu tướng Gorbatko nhắc lại lần nữa: “Đây là máy bay chiến đấu hiện đại. Chiến đấu cho hòa bình”.

Phóng to

Nhà du hành vũ trụ Phạm Tuân và Gorbatko trước chuyến bay vào vũ trụ - Ảnh tư liệu (Vĩnh Hà chụp lại)

Ngày 23-7-1980, tàu vũ trụ Liên hợp 37 được phóng thành công tại sân bay vũ trụ Baikonur, đội bay hữu nghị gồm hai phi công vũ trụ Viktor Gorbatko và Phạm Tuân. Sau tám ngày bay vòng quanh quỹ đạo Trái đất, thực hiện thành công các chương trình nghiên cứu khoa học, tàu vũ trụ Liên hợp 37 đã trở về mặt đất an toàn. Viktor Gorbatko và Phạm Tuân đều được hai nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô và Anh hùng lao động VN. Riêng Phạm Tuân đã được tặng thưởng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang Việt Nam từ năm 1973 với thành tích lần đầu tiên bắn rơi máy bay B-52 của Mỹ.

“Lần nào rời VN tôi cũng muốn quay trở lại”

30 năm trước, khi chọn hai nhà du hành vũ trụ cho tàu Liên hợp 37, ban tuyển chọn đã tìm ra hai người có những điểm tương đồng kỳ lạ cả ở trong ý nghĩ là Phạm Tuân và Gorbatko. Cho đến hôm nay, họ vẫn như còn rất nhiều những điểm tương đồng ấy.

Suốt những chuyến thăm VN của gia đình ông Gorbatko, trung tướng Phạm Tuân không bao giờ vắng mặt và sánh vai nhau, khi nào trên môi người này cũng là nụ cười và những cái gật đầu khi người kia nói. Chỉ một lần duy nhất Gorbatko đập vào vai Phạm Tuân: “Chuyện đó nói làm gì” khi Phạm Tuân kể chuyện đêm qua ông bị đau bụng phải đi cấp cứu nhưng lại cãi lệnh bác sĩ để xuất viện, không bỏ lỡ những kế hoạch của hôm nay.

“Tôi đã đến TP.HCM nhiều lần, mỗi lần thấy mỗi khác, TP phát triển nhanh quá” - Gorbatko kể. Và với ông, ấn tượng nhất vẫn là lần đầu tiên năm 1980. Khi đó ông thăm VN theo lời mời của Chính phủ sau chuyến bay vũ trụ. Bí thư Thành ủy TP.HCM lúc bấy giờ là ông Võ Văn Kiệt đã ghi cho ông một dấu ấn sâu đậm bằng chiếc xe mui trần diễu hành quanh TP. Trên xe, hai vị anh hùng đứng vẫy chào, báo cáo cho nhân dân biết người VN đã bay lên vũ trụ.

Những câu chuyện về mối thâm giao giữa những người Việt và những người Nga như không bao giờ dứt, dù cho “thời gian trôi quá nhanh và lịch sử không ít thăng trầm” như khi trung tướng Phạm Tuân trầm giọng nhắc.

Gorbatko kể câu chuyện mới nhất của ông trong dịp kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh mới đây: “Chúng tôi đến đặt vòng hoa trước tượng đài Người ở Matxcơva và mittinh rất trọng thể. Ở Vadivoxtoc, người ta khánh thành một chiếc tàu hỏa mang tên Hồ Chí Minh và tôi được mời làm người lái tàu danh dự”. Ông cười sảng khoái: “Rất may mắn cho tôi. Hồi trẻ, tôi đã có mơ ước được trở thành người lái tàu và dự định học ngành hỏa xa nếu như thi vào không quân khó quá. Rồi tôi trở thành phi công. Và năm nay, sau 68 năm, tôi lại được làm người lái tàu, tàu Hồ Chí Minh”.

Và Gorbatko báo thêm một tin vui: tháng 12 này ông sẽ trở lại VN cùng với hai nhà du hành vũ trụ cùng đi lên trạm Soyuz 37 năm ấy là Popov và Ryumin. “Hai ông ấy cũng được Nhà nước VN phong tặng anh hùng nhưng lại chưa được đến VN lần nào. Tôi nhất định đưa họ đến đây”.

Và Gorbatko nhắc lại lần nữa, rất chân thành: “Tôi luôn được các bạn VN đón tiếp nồng ấm, có những người bạn VN thân thiết như Phạm Tuân, và lại còn được Nhà nước VN tặng danh hiệu anh hùng. Mỗi lần rời VN, tôi đều nghe lòng man mác buồn và mong đến lần tới quay trở lại”... Hôm nay, ở sân bay quân sự Biên Hòa, hai vợ chồng được lãnh đạo tỉnh Đồng Nai tặng mấy món quà lưu niệm, trong đó bà Alla vợ ông và cô cháu ngoại Dasha cho biết họ thích nhất là hai quả bưởi Tân Triều, đặc sản của vùng này...