Phóng to

Cải thiện năng suất lao động là việc cần làm ngay của VN Ảnh: T.T.D.

Không thể lặp lại thành công

Thay mặt nhóm tác giả báo cáo ngày 30-11, giáo sư Michael Porter cho rằng khi nhìn vào năng lực cạnh tranh phải phân tích ở ba cấp độ. Về lợi thế tự nhiên như lực lượng lao động, tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý... VN đều có cả. Tuy lợi thế này có thể tạo mức độ của cải nhất định nhưng một quốc gia muốn tiến lên không thể chỉ dựa vào đó mà cần xây dựng năng lực cạnh tranh ở hai cấp độ còn lại là năng lực cạnh tranh kinh tế vĩ mô và vi mô.

“Xét tổng thể, hiện nay chúng ta vẫn đang dựa vào lợi thế tự nhiên chứ chưa tự tạo ra thế mạnh cho giai đoạn tiếp theo. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm năm tới và chiến lược mười năm tới về cơ bản chúng tôi thấy rất ổn nhưng nó chưa đủ tính cụ thể và chưa đề ra chiến lược thực hiện” - giáo sư Michael Porter nói. Theo giáo sư, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của VN cần nâng cao năng lực cạnh tranh chứ không chỉ tập trung vào tăng trưởng.

VN có lực lượng lao động chăm chỉ và chi phí thấp. Về cơ bản, những lợi thế đó đủ để đưa đất nước trải qua giai đoạn phát triển đầu tiên. Nhưng VN hiện đang đối phó với tình trạng năng suất lao động thấp, không mang lại nhiều giá trị gia tăng cho nền kinh tế, đồng thời ngày càng có nhiều áp lực cạnh tranh hơn.

Thực tế việc chỉ có công ty lớn không phải là cách xây dựng được một nền công nghiệp mang tầm cỡ thế giới. Ngược lại, chúng ta cần phát triển những nhóm doanh nghiệp hỗ trợ nhau, cung cấp thiết bị, phụ tùng cho nhau... VN rõ ràng là một câu chuyện thành công. Nhưng khi nhìn vào các dữ liệu, chúng ta thấy việc lặp đi lặp lại một thành công là điều không thể. Các công ty của VN phải nâng tầm cuộc chơi và có chiến lược cụ thể hơn.

Tạo môi trường bình đẳng

Báo cáo đưa ra một số khuyến nghị chính để nâng cao năng lực cạnh tranh của VN. Trước hết, tăng trưởng trong tương lai của VN phải tập trung vào tăng trưởng năng suất bền vững chứ không chỉ nhìn vào tỉ lệ tăng trưởng ngắn hạn. Chính phủ VN cần xác định vai trò mới cho mình để phù hợp với nền kinh tế năng động đang nổi và tạo dựng môi trường cân bằng hơn giữa các doanh nghiệp nhà nước, tư nhân và nước ngoài bình đẳng với nhau.

Về hành động cụ thể, báo cáo đề xuất VN cần xây dựng tính minh bạch về tài khóa của Chính phủ và doanh nghiệp nhà nước, tăng cường kỷ luật ngân sách, chính sách tiền tệ nhất quán và dễ tiên liệu, điều tiết thị trường tài chính, điều phối chính sách kinh tế vĩ mô tổng hợp theo thời gian chứ không đơn thuần giải quyết vấn đề trước mắt và thực hiện các sáng kiến dựa trên ý tưởng về phát triển cụm ngành.

Về chính sách, báo cáo cho rằng VN phải chú trọng vào việc giáo dục và đào tạo kỹ năng cho lực lượng lao động; cải thiện cơ sở hạ tầng cứng; quản trị doanh nghiệp nhà nước, thu hút đầu tư nước ngoài theo hướng tăng cường thực hiện chứ không phải cam kết...

Theo giáo sư Michael Porter, khi nói về chiến lược kinh tế thì không bao giờ có một chiến lược duy nhất. “Điều tôi có thể nhấn mạnh là mô hình thành công của VN trong 15-20 năm qua sắp hết thời, chúng ta không thể tiếp tục kéo nhân lực từ nông nghiệp vào các ngành chế tạo nữa” - nhà chiến lược nhiều kinh nghiệm này nhấn mạnh. Theo ông, VN cần mô hình phát triển mới và để tạo ra mô hình đó có ba chủ điểm: thứ nhất là ổn định kinh tế vĩ mô và giảm tối đa các mất cân đối vĩ mô, thứ hai là giải quyết các nút thắt cổ chai vi mô và thứ ba là xây dựng các năng lực cạnh tranh của VN.

“Cha đẻ” của chiến lược cạnh tranh Michael Porter: Doanh nghiệp phải tìm ra lối đi riêng Phóng to GS Michael Porter Ảnh: PACE cung cấp “Nhiều công ty VN không thật sự có chiến lược. Họ đơn giản chỉ lớn lên theo thị trường, tận dụng nhân công giá rẻ. Mô hình thành công đó đã hết thời” - giáo sư Michael Porter nhận xét trong cuộc phỏng vấn dành cho Tuổi Trẻ nhân dịp ông sang VN lần này. * Theo ông, các công ty phải làm gì để phù hợp với những thay đổi đó? - Hãy tìm kiếm các phân khúc của thị trường mà họ có thể tạo ra sản phẩm độc đáo, tốt hơn, tập trung công nghệ cao hơn, sử dụng nhiều kỹ năng hơn thông qua đào tạo lao động... Riêng ở cấp độ công ty, các bạn không thể bắt chước mà phải tìm ra lối đi riêng của mình. Mỗi tình huống, một công ty lại cần có chiến lược khác nhau. Duy nhất có quy luật chung: bạn không thể ra sức để trở thành mọi thứ. Tôi biết VN muốn xây dựng ngành công nghiệp ôtô, nhưng chắc chắn nếu thuế nhập khẩu bị bãi bỏ thì hoạt động ngành này ở VN không có gì lợi hơn ở Thái Lan. VN có lợi thế là lương công nhân thấp, nhưng Thái Lan lại có năng suất cao hơn. Mọi nước đều phải bắt đầu với những vốn liếng của mình. Ở VN, các bạn có con người, vị trí địa lý, di sản văn hóa, dầu khí... Ai cũng bắt đầu với vốn sẵn có nhưng phải tiếp tục bằng cách phát triển kỹ năng và công nghệ. Hiện giờ cái VN có là nhân công không có kỹ năng. Cho dù kinh tế phát triển nhanh nhưng đồng lương không tăng nhanh. Vì vậy, nếu đất nước muốn trở nên thịnh vượng thì phải có môi trường kinh doanh tốt hơn và năng suất lao động cao hơn. Việc chúng ta cố gắng làm ra mọi thứ là một giai đoạn tự nhiên ở nhiều nước nhưng không bao giờ thành công. Bạn phải dùng mọi đồng tiền có được tập trung vào một vài lĩnh vực thì mới tạo ra được sản phẩm tầm cỡ thế giới. Khu vực doanh nghiệp nhà nước được bảo vệ khỏi cạnh tranh, có lợi thế là hỗ trợ từ Chính phủ nên đương nhiên họ sẽ mở rộng phạm vi kinh doanh. Nhưng giờ đây họ phải bắt đầu tập trung hơn. Có thể bán một phần các doanh nghiệp đó cho các công ty tư nhân trong nước hoặc nước ngoài để tạo ra một nhóm doanh nghiệp hiệu quả và có tính cạnh tranh cao hơn. Chúng tôi cho rằng cái VN cần là khu vực tư nhân trong nước, không phải là doanh nghiệp nước ngoài. Có một khu vực tư nhân thành công, nắm bắt các cơ hội trong nền kinh tế sẽ tạo ra việc làm và cho phép tái cơ cấu các doanh nghiệp nhà nước mà không tạo ra thất nghiệp quá cao. Bởi vì nếu tỉ lệ thất nghiệp cao sẽ tạo ra áp lực chính trị lớn, đến khi đó Chính phủ lại phải can thiệp, bóp méo thị trường và cuối cùng không tạo ra được tiến bộ nào