Nghe, thấy & viết

Song đã rất đáng lo khi biết rằng con số trên lại tập trung vào hai đối tượng quan trọng trong xã hội: cán bộ công chức đương chức (những người thừa hành công vụ, tổ chức thực hiện chính sách) chiếm 27,7% và sinh viên (những cán bộ, công chức, doanh nhân tương lai mà đất nước đang kỳ vọng) chiếm 72,3%!

Đặc biệt, nạn sử dụng VBCC không hợp pháp có tỉ lệ khá cao trong những ngành đại diện nhà nước trực tiếp quan hệ với dân, thực thi luật pháp như hải quan, quản lý thị trường... và không hiếm trong hàng ngũ cán bộ lãnh đạo (ngành, địa phương), thậm chí cả giới thầy cô đứng trên bục giảng nhà trường các cấp.

Như trong một cuộc thi nâng ngạch công chức ngành quản lý thị trường do Bộ Thương mại tổ chức mới đây đã phát hiện tới 27/71 thí sinh sử dụng VBCC không hợp pháp. Hoặc chỉ riêng lực lượng hải quan TP.HCM, từ 2001 đến nay cũng phát hiện những 120 VBCC không hợp pháp, trong đó có 15 văn bằng đại học, 105 văn bằng THPT và 16 đối tượng trong số ấy từng là sếp cấp đội, cửa khẩu...

Trước thực trạng tràn lan VBCC không hợp pháp (mà người dân gọi đúng nghĩa là VBCC giả), không chỉ dư luận xã hội gay gắt mà ngay cả Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Quang Trung cũng phải bức xúc: “Tình trạng sử dụng bằng cấp giả là rất nghiêm trọng” (báo Thanh Niên ngày 28-10-2004).

Trong khu vực quản lý nhà nước, tình trạng sử dụng VBCC giả phát hiện được khá nhiều ở những cơ quan, cá nhân đảm trách vị trí xã hội thực quyền. Vì ở những vị trí đó, nếu không liêm chính, chí công vô tư thì sẽ có điều kiện biến thực quyền thành cửa quyền, đặc quyền để thu vén đặc lợi kinh tế, chính trị và các lợi ích cá nhân khác...

Cũng vì dễ biến “danh” thành “lợi” như vậy nên những kẻ cơ hội lâu nay có quan niệm bất thành văn rằng: muốn làm giàu (mà không cần phải “lao tâm khổ tứ”) thì hãy “kiếm” lấy một chân trong các ngành hải quan, kiểm lâm, thuế vụ, cảnh sát giao thông, quản lý thị trường, đăng kiểm, thanh tra giao thông...!

Bên cạnh đó, các lĩnh vực sản xuất kinh doanh độc quyền, phát sinh lợi nhuận béo bở như bưu chính viễn thông, dầu khí, hàng không, ngân hàng, bảo hiểm... cũng hấp dẫn bọn cò mồi và các đối tượng “chạy ghế”, “chạy chức”.

Đó chính là những mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng tệ nạn sản xuất, mua bán, sử dụng VBCC giả, người đi trước nêu gương xấu cho người sau, sử dụng VBCC không hợp pháp trở thành phương tiện trợ thủ giúp kẻ cơ hội, thoái hóa biến chất lọt qua các thủ tục xét - thi tuyển, nâng ngạch bậc, đề bạt bổ nhiệm...

Vì đã “chạy” tốn kém “tiêu cực phí” nên khi kiếm được một chân nào đó (trong cơ quan thực quyền hoặc doanh nghiệp độc quyền) đương nhiên người ta sẽ tranh thủ “hốt hụi” để nhanh “thu hồi vốn và có lãi”, sa chân vào con đường tham nhũng, đục khoét... Tác hại của tình trạng VBCC giả đã quá rõ.

Nhưng song hành với nó còn có một thực tế khác không kém nguy hại và phổ biến hơn, đó là tình trạng “VBCC thật - chất lượng giả” mà nguyên nhân chính có lẽ do việc lạm phát hình thức đào tạo tại chức, liên kết, chạy theo thành tích và lợi ích kinh tế đơn thuần của không ít cơ sở giáo dục - đào tạo...

Dù là VBCC giả hay VBCC kém chất lượng thì đều sinh ra những trí thức giả (kể cả giáo sư, tiến sĩ giả), những công trình khoa học giả và sản phẩm hàng hóa giả; không chỉ nguy hại cho hôm nay mà còn với cả mai sau. Vấn đề là thái độ của xã hội đối với những người sử dụng VBCC giả. Phải kiên quyết xử lý, dù có phải đụng chạm đến bất kỳ đối tượng nào, không thể để có “vùng cấm” đối với tệ nạn này!