Giải nhất cho từ điển từ trái tim

Giả sử công trình ấy không đoạt giải thưởng cao nhất thì nó vẫn có thể gây chú ý với nhiều người khi hướng đến trẻ em khuyết tật trí tuệ.

Phóng to

Từ trái sang: Huỳnh Nguyễn Thùy Dung, Phạm Hải Lê và Đỗ Minh Luân - Ảnh: Trung Uyên

Minh Luân hiện là sinh viên năm 4 khoa giáo dục tiểu học Đại học Sư phạm TP.HCM, Phạm Hải Lê đang ôn thi cao học ngành ngôn ngữ học và Huỳnh Nguyễn Thùy Dung hiện là giáo viên Trường phổ thông Sao Việt (Q.7, TP.HCM). Cả ba đều quyết tâm dành thời gian, công sức để đưa từ điển điện tử này đến với các giáo viên, phụ huynh đang dạy dỗ, chăm sóc trẻ khuyết tật trí tuệ.

Theo thống kê chưa đầy đủ, VN hiện có khoảng 400.000 trẻ khuyết tật trí tuệ và 150 cơ sở giáo dục chuyên biệt cho đối tượng này. Làm thế nào để giúp trẻ khuyết tật trí tuệ hiểu ý nghĩa của các từ ngữ? Làm thế nào giúp các thầy cô vừa tiết kiệm thời gian, công sức vừa đạt hiệu quả cao khi dạy trẻ khuyết tật trí tuệ? Đó cũng là hai câu hỏi lớn khiến ba bạn trẻ Phạm Hải Lê, Đỗ Minh Luân và Huỳnh Nguyễn Thùy Dung (sinh viên Đại học Sư phạm TP.HCM) bắt tay thực hiện một từ điển điện tử giải nghĩa đặc biệt dành cho trẻ khuyết tật trí tuệ với sự hướng dẫn của tiến sĩ Nguyễn Thị Ly Kha (phó khoa giáo dục tiểu học Đại học Sư phạm TP.HCM).

Nghĩ là làm, và đã làm là làm quyết liệt, ba bạn trẻ đã miệt mài chung sức thực hiện công trình từ tháng 5-2007 và hoàn thành vào tháng 8-2008. Phạm Hải Lê lo phần giải nghĩa từ, lập danh sách các mục từ cần giải nghĩa. Đỗ Minh Luân lo xây dựng giao diện từ điển và viết mã chương trình. Huỳnh Nguyễn Thùy Dung chụp ảnh minh họa, quay các đoạn phim giúp làm rõ nghĩa từ.

Giai đoạn đầu, các bạn trẻ chỉ định làm từ điển điện tử giải nghĩa kèm ảnh minh họa nhưng sau khi thử nghiệm, các bạn nhận ra bấy nhiêu đó chưa đủ hấp dẫn trẻ khuyết tật trí tuệ vốn thường chỉ tập trung chú ý trong thời gian rất ngắn. Vậy là nhóm quyết định phát triển thêm phần phim minh họa.

Mỗi người cực mỗi kiểu. Hải Lê nghiên cứu từ điển mệt nghỉ, chuyện đứng hàng giờ “muốn rụng chân” trong nhà sách đọc ké từ điển là chuyện bình thường. Thùy Dung chụp ảnh, quay phim minh họa các mục từ bằng máy ảnh du lịch bé xíu. Không ít lần một đoạn phim vài phút về động vật Dung phải quay đi quay lại đến đạt yêu cầu mới thôi.

Cũng vì vậy mà Dung ra vô Thảo cầm viên TP.HCM nhiều đến mức mấy anh bảo vệ lâu ngày quen mặt. Nhưng gay cấn nhất có lẽ là phần việc của Đỗ Minh Luân. Ròng rã nửa năm trời, Luân “đầu tắt mặt tối”, quên ăn, mất ngủ vì từ điển điện tử. “Đau đớn” nhất là khi “nhúng” chương trình xem phim và nghe nhạc vào phần mềm từ điển điện tử nhưng chúng không tương thích.

Phóng to

Giao diện từ điển điện tử giải nghĩa đặc biệt dành cho trẻ khuyết tật trí tuệ

Sau một thời gian bù đầu bù cổ, từ điển của nhóm thành hình với hai phần: từ điển hình (gần 700 mục từ có phần giải thích nghĩa kèm hình ảnh tĩnh minh họa cho từng mục từ) và từ điển phim (hơn 50 mục từ có phần giải thích nghĩa kèm hình ảnh động và âm thanh minh họa). Giao diện chính của từ điển được thiết kế đáng yêu, màu sắc tươi sáng. Nhiều người mẫu cho ảnh minh họa là thiếu nhi nên được các học trò nhỏ vui vẻ đón nhận.

Những đoạn phim ngắn 1-5 phút cũng rất đáng yêu. Ví dụ như động từ rửa tay được giải thích là dùng nước và xà phòng để làm sạch tay thì đoạn phim minh họa là bạn nhỏ đang rửa tay. Động từ gấp quần áo được giải thích là làm quần áo gọn lại để dễ dàng sắp xếp và đoạn phim minh họa là một bé gái bụ bẫm đang chăm chỉ xếp quần áo của mình...

Không chỉ dễ sử dụng, các giáo viên, phụ huynh còn có thể chỉnh sửa, thêm bớt từ điển, hình ảnh minh họa, phim để phù hợp với nhu cầu sử dụng. Một thuận lợi nữa là bộ sản phẩm gồm hai phần mềm chạy độc lập trên các cửa sổ hiển thị khác nhau nên người dùng có thể xem hình ảnh tĩnh đồng thời xem phim minh họa cho từ cần giải nghĩa.

Đầu tháng 12-2009, từ điển được các giáo viên Trường tiểu học Nguyễn Thiện Thuật (Q.3, TP.HCM) và Trường tiểu học Hồ Thị Kỷ (Q.10, TP.HCM) dùng dạy thử. Bộ ba Hải Lê, Minh Luân, Thùy Dung ngồi cuối lớp quan sát, tim đập thình thịch vì hồi hộp. Khó nói hết niềm vui của nhóm tác giả khi các trẻ khuyết tật trí tuệ hòa nhập sau buổi học vui vẻ đi rửa tay y như trong đoạn phim giải thích cho động từ rửa tay. Hay khi em nhỏ đứng trước lớp tự giới thiệu bản thân như đoạn phim minh họa cho động từ tự giới thiệu trong từ điển điện tử.

Cây ý tưởng học trò

Bạn có tin rằng có thể dùng dây cáp USB hâm nóng cà phê? Bạn có bao giờ mơ ước tạo ra một cái bảng không cần dùng phấn để viết, tắt mở đèn bằng điện thoại? Nguyễn Đình Quí (học sinh lớp 12A1 Trường THPT Bình Phú, Q.6, TP.HCM) không chỉ suy nghĩ về những điều đó mà cứ có dịp là ào vào làm ngay.

Phóng to

Nguyễn Đình Quí - Ảnh: P.D.Phương

Cũng vì dám nghĩ dám làm, và đã làm là làm hết mình, Đình Quí đã có một bộ giải thưởng sáng tạo rất đáng nể: giải nhất cuộc thi nhật ký điện tử “Tuổi trẻ học tập và làm theo lời Bác” do Thành đoàn TP.HCM tổ chức năm 2009, giải nhất cuộc thi thiết kế thiệp điện tử trong ngày hội “Khoa học vui năm 2009” do Sở Giáo dục - đào tạo TP.HCM và Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM phối hợp tổ chức, giải khuyến khích cuộc thi tin học trẻ không chuyên toàn quốc năm 2009...

“Hoành tráng” nhất là giải nhất khối trung học phổ thông cuộc thi “Sáng tạo cho thanh thiếu nhi lần thứ IV và hội thi tin học trẻ TP.HCM lần thứ 18” năm 2009 mà Quí đạt được với sản phẩm nhật ký điện tử Vâng theo lời Bác.

Nhật ký do Quí thực hiện với sự giúp đỡ của thầy Phạm Duy Phương - trợ lý thanh niên Trường THPT Bình Phú, TP.HCM - có tại địa chỉ www.vangtheoloibac.good.to gồm giao diện web và giao diện blog. Mỗi giao diện đều có bốn mục chính: bài viết về những hoạt động của bản thân trong việc học tập, làm theo lời Bác hằng ngày, những bài viết sưu tầm, hình ảnh hoạt động, các ca khúc về Bác và thanh niên.

Quí thực hiện website này với vốn liếng kiến thức tin học chủ yếu do tự tìm tòi trên mạng. Mỗi khi gặp trắc trở, anh chàng lại lên Google tìm câu trả lời, nếu tìm không ra thì xoay xở giải quyết theo hướng khác.

Tự nhận mình có “máu sáng tạo, mê tin học, khoái phong trào thanh niên” nên Quí không ngừng cho ra nhiều sản phẩm kết nối cả ba yếu tố này. Quí đang ấp ủ một website liên lạc online - đây như một sổ liên lạc điện tử để liên lạc giữa giáo viên, phụ huynh, học sinh thuận tiện, dễ dàng hơn. Trang web có những chức năng chính là thông báo điểm số hằng tháng, thời khóa biểu, dặn dò của giáo viên, hộp thư sẽ là nơi liên lạc trực tiếp với giáo viên. Quí “bật mí”: “Trang web này mình chưa đưa lên mạng vì cần được chỉnh sửa, nâng cấp nhiều hơn và cần có sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường thì mới đưa vào sử dụng được”.

Một trong những ý tưởng thú vị của Quí là hâm nóng cà phê bằng cách cắm một đầu dây cáp USB vào máy tính, một đầu nối vào một điện trở, đặt điện trở này dưới đáy vỏ lon bia có đựng cà phê. Vậy là sẽ có cà phê âm ấm để uống. Ý tưởng này đến với Quý trong những đêm học khuya hay uống cà phê và “phật lòng” khi cà phê nguội. “Các bạn cứ thử dùng cách này xem! Vừa tiện lợi vừa có cà phê ngon! Quá tuyệt!” - Quí khoe.

Cũng vì cách hâm nóng hơi “lạ” và “độc” này mà đôi khi Quí quên rút dây cáp USB, làm cà phê cháy khét.

Các giải thưởng Quí đạt được đã làm ba mẹ Quí yên tâm, không còn lo lắng khi suốt ngày thấy “cục cưng” cặm cụi với máy tính. Những sân chơi sáng tạo cũng giúp Quí tích lũy thêm nhiều kiến thức.

Mỗi khi hoàn thành một sản phẩm, Quí có những mong muốn rất học trò: sản phẩm hoạt động suôn sẻ, đẹp, được mọi người khen và đóng góp ý kiến. Đừng nghĩ một anh chàng không ngừng suy nghĩ về ý tưởng làm web hay các sản phẩm khác sẽ là một anh chàng khô khan nhé! Quí từng đoạt giải nhất nhảy hiện đại trong một chương trình văn nghệ cấp trường, có khả năng hoạt náo nên được các bạn tín nhiệm giao chức lớp phó văn thể mỹ. Quí cũng đang là ủy viên thường vụ ban chấp hành Đoàn trường.

Nhưng anh chàng cũng “bật mí”: “Ưu điểm của mình là vui tính, sáng tạo, dễ hòa đồng và có nhiều suy nghĩ nội tâm, điểm yếu của mình là không biết cách nói chuyện hay làm cái gì đó để vừa lòng người khác. Nói chung là chưa... biết cách galăng”.

“Mối tình” với công nghệ thông tin

Anh chàng ấy có gương mặt chữ điền, nụ cười ấm áp, có thể làm bạn “sốc” nhẹ vì danh sách dài các giải thưởng về công nghệ thông tin đoạt được. Anh chàng ấy rất say sưa khi nói chuyện về công nghệ thông tin nhưng lại thích nhất khi được hỏi: “Bạn có nghĩ mình là người lãng mạn?”.

Phóng to

Phạm Tuấn Vũ trong một chuyến đi thi ở nước ngoài - Ảnh do nhân vật cung cấp

Đó là Phạm Tuấn Vũ - sinh viên năm 3 chương trình tiên tiến khoa công nghệ thông tin Đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM - “Quả cầu vàng” công nghệ thông tin 2009.

Tháng 2-2010, Tuấn Vũ sẽ tham gia cuộc thi lập trình ACM/ICPC vòng chung kết thế giới tại Trung Quốc. Vũ cũng đang rất bận rộn với việc học ở trường với mục tiêu: “Học thật tốt chương trình tiên tiến, hoàn thiện nhiều kỹ năng. Mình vẫn muốn tiếp tục nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học máy tính và hi vọng sẽ tìm được một học bổng để học lên cao hơn”.

Bộ sưu tập giải thưởng của Tuấn Vũ có đủ cả nội - ngoại: giải vàng siêu cúp kỳ thi Olympic tin học sinh viên Việt Nam lần 17-2008, giải nhì cuộc thi lập trình ACM/ICPC khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Philippines năm 2009, giải nhất cuộc thi lập trình ACM/ICPC vòng thi quốc gia năm 2009, giải nhất cuộc thi lập trình ACM/ICPC khu vực châu Á tại TP.HCM năm 2008, giải ba khối siêu cúp cuộc thi Olympic tin học sinh viên toàn quốc năm 2007...

Và Vũ “tất niên” 2009 bằng giải thưởng “Quả cầu vàng” 2009 do Trung ương Đoàn và Bộ Khoa học - công nghệ trao tặng dành cho các gương mặt trẻ tiêu biểu nhất trong lĩnh vực công nghệ thông tin năm 2009.

“Mối tình” với công nghệ thông tin của Tuấn Vũ chớm nở từ khi Vũ học lớp... 2. Đó là lần đầu tiên ba Vũ mang về nhà một máy vi tính, Vũ chơi game tưng bừng. Càng chơi, cậu bé càng thích thú với câu hỏi: làm thế nào tạo ra những game như vậy? Từ đó, ba Vũ dạy Vũ một số kiến thức căn bản về máy tính và MS-DOS. Giải thưởng công nghệ thông tin đầu tiên Vũ đạt được là giải tin học trẻ không chuyên cấp quận năm 2000 khi Vũ học lớp 5. “Đó là giải thưởng mà tôi sẽ không bao giờ quên” - Vũ cho biết.

Sẵn đà chiến thắng, năm 2004 cậu học trò Tuấn Vũ của lớp 9A5 Trường THCS Ngô Sĩ Liên (TP.HCM) gặt thêm giải nhất bảng B cuộc thi tin học trẻ không chuyên toàn quốc năm 2004. Sản phẩm phần mềm vừa học vừa chơi “Học và giải trí với Smart Lines” mà Vũ mang đến cuộc thi này khá thú vị: giao diện đẹp, âm thanh minh họa sinh động, tích hợp bộ từ điển Anh - Việt hơn 30.000 từ và có phần phát âm (cả tiếng Anh và tiếng Việt), có hơn 100 câu thành ngữ và danh ngôn tiếng Anh.

Cách Tuấn Vũ quan niệm về các giải thưởng cũng rất chín chắn: “Những thành tích, danh hiệu là những mốc son đánh dấu một chặng đường đã vượt qua. Điều quan trọng nhất đối với mỗi người là kiến thức, phương pháp, kỹ năng gặt hái được trong quá trình rèn luyện. Đó mới chính là công cụ để mỗi người có thể tận dụng, đóng góp cho xã hội và đạt thành công trong tương lai”.

Nếu bạn nghĩ Tuấn Vũ là người nghiện máy tính nặng thì rất có thể bạn đã nhầm. Tuấn Vũ có thể ngồi nhiều giờ trước máy tính nhưng cũng có lúc không đụng đến máy nhiều ngày liền. Điều này phần nào liên quan đến phương châm sống của Vũ: “Luôn cố gắng giữ mọi thứ cân bằng. Mỗi người có thể có một hay nhiều mối quan tâm lớn nhưng bản thân mình không bao giờ bỏ qua những giá trị quý giá khác trong cuộc sống”.