Không nên duy trì kỳ thi tốt nghiệp... giả vờ
Việc duy trì hay xóa bỏ kỳ thi quốc gia tốt nghiệp THPT phụ thuộc quan niệm đánh giá sự cần thiết của tấm bằng THPT ở mỗi nước.
Trước đây, VN theo hệ thống giáo dục của Liên Xô (cũ) nên xem tấm bằng tốt nghiệp THPT rất dễ dãi với ý niệm: học hết THPT là dứt khoát học sinh phải được vào đời.
Trong khi đó, từ rất lâu nước Pháp lại yêu cầu việc cấp bằng tốt nghiệp THPT phải qua lựa chọn chặt chẽ. Bằng phổ thông khắt khe, nên vào ĐH chỉ cần ghi danh. Đến những năm 1980-1990, tổng thống Pháp khi đó lại cho rằng việc có tấm bằng tốt nghiệp THPT phải phổ biến cho nhân dân. Chính phủ công khai yêu cầu các hội đồng phải bảo đảm 80% thí sinh thi có được bằng tú tài. Song việc vào ĐH vẫn ghi danh trên nền tú tài được mở rộng này đã khiến tỉ lệ trượt của SV trong hai năm đầu lên đến 70%. Các giáo sư Pháp cho rằng SV phải bỏ chi phí học ĐH hai năm đầu với chất lượng thấp như thế là lãng phí nên cho đến giờ vẫn đang kiến nghị vào ĐH phải thi.
Tôi nói thế để thấy rằng việc đánh giá tính chất của kỳ thi tốt nghiệp THPT không phải chỉ VN mới lúng túng, vấp váp. Ở VN, hiện nay thi ĐH khó, còn thi tốt nghiệp THPT rất dễ, gần như đỗ 100%.
Vấn đề của VN là ngành giáo dục dù không nói ra vẫn đang âm thầm định phổ cập THPT. Mục tiêu “ngầm” này hoàn toàn không phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay của đất nước. Do ý muốn phổ cập sớm, muốn tổ chức kỳ thi hoành tráng nhưng gặp khó trong điều kiện kinh tế thấp nên mới xảy ra những sự cố khi cố lao theo thành tích.
Nhiều ý kiến cho rằng nên giao kỳ thi tốt nghiệp về cho địa phương, nhưng có thể thấy ngay rằng khi làm thế không chỉ đỗ tốt nghiệp THPT 100% mà có thể tất cả học sinh sẽ đạt loại... giỏi. Tuy nhiên, nếu cố duy trì một kỳ thi... giả vờ như hiện nay, nghe có vẻ là kỳ thi quy mô để đánh giá học sinh trên diện rộng, nhưng kết quả cuối cùng cũng chỉ là kết quả giả. Giả vờ thi để đỗ 100% thì nên bỏ kỳ thi giả vờ này đi. Giao cho địa phương sẽ cho kết quả không thực chất, nhưng giữ lại một kỳ thi quốc gia cũng không đem lại kết quả trung thực hơn mà cả xã hội rơi vào lo lắng, căng thẳng và quá tốn kém không hề cần thiết.
Chưa thể bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT ngay
Tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT theo hình thức văn bằng quốc gia không chỉ có ở VN, mà là hình thức thi cử phổ biến ở nhóm các nước ASEAN và một số nước khác. Nói thế để thấy rằng VN không phải đi một mình một đường.
Việc tính giao kỳ thi tốt nghiệp THPT về cho nhà trường, cho địa phương là việc cần thiết phải đưa ra nhưng cần có lộ trình bài bản. Giao địa phương tổ chức kỳ thi sẽ có những hậu quả lường ngay được như trường này chặt, trường kia lỏng, đề ở đây dễ, đề nơi kia khó hơn, sẽ không có được sự công bằng, nhưng cái đó sẽ phải điều chỉnh bằng cơ chế quản lý chặt chẽ và xã hội cũng phải thông cảm mà chấp nhận như một sai số.
Vấn đề là chúng ta không nên tuyệt đối hóa kỳ thi tốt nghiệp THPT, đừng xem nó là “bảng chuẩn” đo chất lượng giáo dục. Tính chất các bài thi chỉ để đánh giá vài môn, mỗi môn chỉ “nhấn” vào vài vùng kiến thức, không thể nói đại diện hết cho chất lượng đào tạo. Chưa kể các đề thi hiện nay chủ yếu đòi hỏi kiến thức chứ ít bộc lộ được kỹ năng. Trong khi đó để vào đời, cái cần nhất lại là kỹ năng, suy nghĩ nhanh không, quyết định chính xác không...
Khi còn làm vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học, chúng tôi đã có lần trình việc chỉ duy trì một kỳ thi quốc gia thay cho việc tổ chức hai kỳ thi gần nhau (tốt nghiệp THPT và thi ĐH) như hiện nay. Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ có thể giao cho địa phương khi kỷ cương trường học được nâng lên, ngành giáo dục bảo đảm được các điều kiện chất lượng. Trước mắt, với hệ thống giáo dục hiện nay, không thể giao ngay kỳ thi quốc gia này về cho các trường được.
Khi các thầy cô, nhà trường, địa phương vẫn giữ chặt chủ nghĩa vị thành tích nặng nề thì khi giao toàn bộ để họ quyết định tất cả kết quả thi cử, những giả dối sẽ còn nặng nề hơn rất nhiều. Không nên tạo ra thay đổi gì đột ngột cho giáo dục phổ thông hiện nay cả khi năng lực quản lý, sự thiết lập kỷ cương toàn ngành hiện nay còn yếu, nhận thức của giáo viên, của tập thể giáo viên, thậm chí của cả địa phương đâu đó còn lệch lạc. Nếu buông ngay thì chất lượng văn bằng tốt nghiệp sẽ rất thấp.
NGỌC HÀ
Nếu không thi chỉ xét kết quả học tập để cấp giấy chứng nhận hết chương trình PTTH loại khá, giỏi, trung bình .. thì lại xảy ra tiêu cực xin, mua điểm tổng kết. Còn tổ chức thi như hiện nay thật sự là tốn kém nhưng cũng không đánh giá đúng chất lượng. Do đó tôi thấy cần nghiên cứu ý kiến của GS Hoàng Xuân Sinh, còn khi nào các phòng thi có đủ camera giám sát thì hãy tổ chức thi cho nó công bằng và đúng là thi ra thi cử ra cử.
Nếu bỏ thi tốt nghiệp thì sẽ còn nhiều tiêu cực diễn ra hằng ngày ở trường phổ thông nữa.
Theo tôi, bằng tốt nghiệp là một mốc để học sinh được đánh giá đã hoàn tất 12 năm đèn sách. Sau đó, các em có thể vào trường đại học, vào trường nghề, trường trung cấp, hay cao đẳng ..
Bằng tốt nghiệp cần được công nhận của quốc tế, để học sinh tốt nghiệp lớp 12 ở Việt Nam có thể nộp đơn đi học đại học ở nước ngoài.
Hơn nữa, ở mỗi trường, các môn học sẽ được mỗi giáo viên chấm theo một mức khác nhau. Ý tôi là: học sinh ở các trường chuyên hay trường năng khiếu đạt điểm cao trong lớp sẽ khó hơn học sinh ở một trường tư thục nhỏ.. vì yêu cầu bài vở trong các trường chuyên, trường điểm sẽ khó hơn nhiều hơn trong các trường tư thục, hay trường làng ...
Vì vậy học bạ cũng phản ảnh điểm của học sinh đi cùng với trường học mà học sinh học. Điều này cũng xảy ra ở các nước khác: trường trung học nổi tiếng khó khăn đầu vào sẽ khó đạt điểm cao hơn các trường trung học dễ.
Ngoài ra, đối với các nước có nền giáo dục tiên tiến, ví dụ như Mỹ, cũng có chứng chỉ tốt nghiệp.
Vấn đề ở đây là tổ chức thi như thế nào, học hành ra sao và giáo dục ý thức học sinh như thế nào để có thể thi cử nghiêm túc. Nếu để việc quay cóp bài trở thành hiện tượng bình thường và đổ lỗi cho việc học thi nặng nhọc thì những học sinh này không đủ kiến thức để tốt nghiệp, và nên tạo điều kiện cho các em học những trường trung cấp nghề hay phân ngành khác.
Tôi đọc những bài viết về giáo viên, thú nhận rằng: từng quay bài. Tôi không đồng ý rằng giáo viên đã có lỗi từng quay bài khi còn là học sinh, giờ thì cũng để học sinh của mình quay bài. Và tự cho rằng: đây là hiện tượng không đến nỗi bất thường.
Gian lận chẳng lẽ đã được chấp nhận từ môi trường giáo dục ở Việt Nam?
Bỏ thi TN không đơn giản như chúng ta nghĩ. Hiện tượng học lệch sẽ xảy ra nếu như chúng ta không thay đổi cách thi ĐH. Giảm tải cái này lại mắc phải tăng tải cái khác đó là tập trung luyện thi. Mặc dù tôi ủng hộ việc bỏ thi TN nhưng tôi rất băn khoăn về những vấn đề còn lại.
Tôi đề nghị chúng ta nên tổ chức lại môn thi ĐH bằng cách thêm một môn tổng hợp (sử+địa) bằng hình thức trắc nghiệm vào tất cả các khối thi.
Môn này không tính điểm mà là một môn điều kiện, nội dung cũng không cần quá phức tạp chỉ nhằm kiểm tra kiến thức cơ bản.
Có học là phải có thi, thi để đánh giá mức độ tiếp thu của mỗi người là đích đến để có sự thành công. Vấn đề là cách tổ chức thi như thế nào.
Theo tôi (là một GV vừa đi coi thi trong kì thi TN THPT vừa quà) có mấy vấn đề cần bàn:
a) Vấn đề là ý thức, trách nhiệm và đạo đức giáo viên chưa cao, thậm chí còn có tiêu cực trong một bộ phận GV.
b) Trong các kì thi Hội cha mẹ học sinh, UBND các cấp (Huyện /xã) không được tham gia vào (tiếp đón, chiêu đãi ...và gởi gắm, thậm chí dọa dẫm) tất cả đều gây áp lực cho GV coi thi.
Viêc thi, đánh giá kết quả của học sinh là việc của nhà trường chứ không phải của ai khác.
Theo tôi, nên mạnh dạn giảm tải chương trình phổ thông (PT), 12 năm nên rút ngắn 2 năm, chỉ cần 10 năm với kiến thức ở trình độ phổ thông, học đều, học đủ và không nhất thiết học sâu, học sẵn tất cả các môn cho năm đầu của trung cấp, cao đẳng, đại học (TC, CĐ, ĐH) như hiện nay.
Sau 10 năm, không cần thi tốt nghiệp, chỉ cần từ trung bình trở lên là cấp chứng chỉ đã học xong chương trình PT, lấy kết quả 3 năm học cuối để xét và xếp hạng.
Trên nền của kiến thức đủ các môn ở PT, vào TC, CĐ, ĐH chuyên ngành nào thì thêm thời gian chỉ học chuyên sâu kiến thức cơ bản của ngành đó, TC 1 học kỳ, CĐ và ĐH 2 học kỳ.
Như vậy thời gian học trên PT có dài hơn tối đa 1 năm học, nhưng là 1 năm học chuyên sâu, lại bớt 2 năm PT học sâu tất cả các môn mà nghề nghiệp sau này rất hiếm khi dùng đến.
Theo tôi vấn đề không phải là nên hay không nên có, hay không có...kỳ thi này, hay kỳ thi khác. Học thì phải có thi, thi để người học phấn đấu học tốt, để sàng lọc cho bước tiếp theo. Vấn đề là theo tình hình nước ta thì nên có kỳ thi nào. Cũng nên cân nhắc tổ chức một kỳ thi mà thôi, để nhiều kỳ thi cũng là cách để có thêm điều kiện tiêu cực mà thôi.
Cái cốt lõi ở đây là chống tham nhũng sao cho có hiệu quả trong toàn xã hội, trong đó có giáo dục. Khi tham nhũng ít đi, chất luợng giáo dục sẽ được nâng lên, dù chỉ có một kỳ thi thì tính nghiêm túc cũng tự khắc có được.
Tóm lại là, chống tham nhũng cho được, lâu nay nói nhiều quá mà kết qủa chẳng đến đâu. Người dân càng thiếu niềm tin nghiêm trọng.
.
Tôi rất đồng ý với bài viết của PV Ngọc Hà: Nên chăng bỏ kì thi TNTHPT, Nếu trưng cầu ý kiến chắc sẽ rất nhiều người đồng ý với tôi, các nhà QLGD hãy thử xem sao?