“Cung ứng đủ thuốc đảm bảo chất lượng, hợp lý về giá; đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý nhằm góp phần bình ổn giá thuốc chữa bệnh, tăng cường chất lượng điều trị cho người bệnh” là mục tiêu chỉ thị đặt ra. Kết quả kiểm tra, thanh tra việc thực hiện chỉ thị 05cho thấy việc cung ứng, sử dụng thuốc trong BV có những chuyển biến tích cực, song vẫn còn nhiều tồn tại…

Lạm dụng kháng sinh và thuốc bổ

Theo Vụ Điều trị, Bộ Y tế hiện nay 100% các BV đã xây dựng danh mục sử dụng thuốc trong BV, đảm bảo đủ thuốc chữa bệnh chủ yếu. Tuy nhiên, hầu hết các BV trực thuộc sở y tế, việc cung ứng thuốc đều được tỉnh giao cho công ty dược phẩm của tỉnh đảm nhiệm (đây cũng là một hình thức độc quyền), chưa thực hiện đấu thầu mua thuốc và mua thuốc của các công ty TNHH, do đó giá thuốc tăng nhiều so với giá gốc.

Nhà thuốc BV của một số BV còn có thuốc bán giá cao hơn giá thuốc của nhà thuốc tư nhân ngoài BV. Một số nhà thuốc BV do công ty dược phẩm đảm nhiệm, nhưng giao khoán cho cá nhân, do đó giá thuốc và chất lượng thuốc không ai quản lý. Riêng các BV, viện thuộc Bộ đa số đã thực hiện đấu thầu mua thuốc, nhưng tỉ lệ thuốc đấu thầu còn thấp và còn đấu thầu theo gói thầu chứ chưa đấu thầu đúng quy định là theo mặt hàng. Về cấp thuốc tại khoa lâm sàng, phần lớn các BV chưa thực hiện được. Theo Vụ điều trị, những BV nào mà giám đốc không quyết tâm thì sẽ không thực hiện được việc này.

Đối với công tác thực hiện quy chế kê đơn và bán thuốc theo đơn đã có tác dụng giảm sự lạm dụng thuốc, giảm tiền thuốc kê đơn cho người bệnh, đảm bảo sự hợp lý trong sử dụng thuốc. Song công tác thông tin thuốc trong BV hoạt động còn yếu và lúng túng. Đến nay nhiều hội đồng thuốc và điều trị BV vẫn chưa triển khai đầy đủ các nhiệm vụ đã được quy định mới, mới chỉ chú ý vấn đề mua thuốc, chưa chú ý giám sát việc kê đơn thường xuyên (bình đơn thuốc, bình bệnh án, theo dõi phản ứng có hại của thuốc, thông tin thuốc và tập huấn kiến thức sử dụng thuốc cho bác sĩ, dược sĩ BV), mà chỉ làm khi có kiểm tra của…cấp trên.

Trong điều trị còn lạm dụng kháng sinh, nhất là lạm dụng Cephalosporin thế hệ 3 và lạm dụng thuốc bổ; kê quá nhiều thuốc cho người bệnh, dẫn đến nhiều tương tác thuốc khi điều trị. Đơn cử, BV Thống Nhất nhiều đơn kê 14,15,16 thuốc trong một ngày cho một người bệnh, thậm chí có đơn kê đến 20 lọai thuốc trong một ngày cho bệnh nhân!

20% cơ sở được thanh tra vi phạm quy chế

Trong khi đó, thanh tra Bộ Y tế cho biết kết quả bước đầu thanh kiểm tra từ 15-4 đến 2-7-2004 đối với 2.476 cơ sở (CS) khám chữa bệnh công lập và tư nhân, nhà thuốc BV và CS kinh doanh thuốc của 47/64 tỉnh, thành cả nước có đến 20% số CS vi phạm bị xử lý. Trong đó, cảnh cáo 299 CS, phạt tiền 138 CS (tổng số tiền phạt hơn 386 triệu đồng), đình chỉ họat động và thu hồi giấy phép 12 CS, có 264 CS không niêm yết giá thuốc hoặc niêm yết không đầy đủ, có 15 CS tăng giá thuốc, 216 CS vi phạm quy chế chuyên môn, thu hồi 30 lọai thuốc kém chất lượng vv…

Theo thanh tra, tỷ lệ dùng thuốc nội hợp lý tại các BV đã dần được chú trọng, cụ thể trung bình sử dụng thuốc nội đã đạt gần 45% theo số lượng (tính theo trị giá mới đạt hơn 20%). Tuy nhiên, vẫn còn khiếm khuyết trong phối hợp thuốc, hướng dẫn thời gian dùng thuốc, lạm dụng vitamin và kháng sinh, thầy thuốc vẫn còn thói quen kê đơn thuốc theo tên biệt dược, bệnh án chưa ghi đầy đủ, chữ viết cẩu thả khó đọc. Việc theo dõi phản ứng có hại của thuốc (ADR) đã triển khai nhưng chưa thực sự mang lại hiệu quả thiết thực cho công tác điều trị trong BV: có sổ sách theo dõi ADR tại các khoa phòng nhưng không có sơ, tổng kết, rút kinh nghiệm.

Theo Thanh tra Bộ Y tế, sắp tới phải tăng cường kiểm tra giám sát họat động có tổ chức của trình dược viên các hãng dược phẩm vào giới thiệu thuốc tại BV để tránh các biểu hiện tiêu cực xảy ra tại khoa phòng; cần sớm có hướng dẫn đấu thầu thuốc chi tiết để các BV triển khai đấu thầu thuốc với giá hợp lý và chất lượng cao; đẩy mạnh công tác dược lâm sàng trong kê đơn, bán thuốc theo đơn đạt hiệu quả cao khám chữa bệnh trong BV, không kê tên biệt dược của thuốc, tăng hiệu quả điều trị chất lượng đơn thuốc, hợp lý, an tòan và tiết kiệm; không lạm dụng thuốc ngọai đắt tiền, kháng sinh, vitamin; nên quy định đơn thuốc thường, thuốc độc cũng phải có lưu đơn gốc như thuốc gây nghiện…

Bán được thuốc trúng thầu... là bí quyết không tiện nói!

Theo dược sĩ Trần Thị Thu Phong, giám đốc Công ty dược và vật tư y tế Tiền Giang, làm thế nào để bán được thuốc mà mình trúng thầu vào BV là… bí quyết trong kinh doanh của mỗi doanh nghiệp không tiện nói ở hội nghị này. DS Phong cho biết thêm thực tế thầu thuốc số lượng chỉ để tham khảo, cần đến đâu gọi đến đó và còn vì danh mục cùng chủng lọai khá nhiều nên thuốc cón bán được hay không còn tùy lòng hảo tâm …của bác sĩ kê toa. Bà dẫn chứng, năm 2003 có 80 /390 mặt hàng trúng thầu vào BV hoàn toàn không bán được viên nào, chiếm tỉ lệ 21%. 6 tháng đầu 2004 cũng có 78/280 trúng thầu cũng không bán được viên nào dù được tuyên bố trúng thầu!

Kết luận hội nghị, thứ trưởng Bộ Y tế Lê Ngọc Trọng đánh giá Chỉ thị 05/CT-BYT đã đi vào được đời sống xã hội, thực sự mang lại nhiều hiệu quả thiết thực trong việc cung ứng và sử dụng thuốc ở BV; chấn chỉnh được việc thực hiện các quy định trong thời gian qua đã có nhưng làm chưa tốt; giảm được phiền hà cho người bệnh; nâng cao được trách nhiệm quản lý của các cấp lãnh đạo trong BV; góp phần bình ổn giá thuốc; giúp giảm chi phí khám chữa bệnh cho người bệnh; nâng cao trách nhiệm của người thầy thuốc; góp phần ổn định an ninh chính trị.

Sắp tới, Bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện chỉ thị 05/CT-BYT ngày càng đi vào chiều sâu chất lượng. Mục tiêu đảm bảo đủ số lượng thuốc phục vụ nhân dân, chất lượng tốt, giá hợp lý. Cụ thể trong thời gian tới, dứt khoát các BV phải kê đơn thuốc, đấu thầu thuốc, mua thuốc bằng tên gốc; tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện, nếu ai làm không đúng thì xử lý người có trách nhiệm cao nhất của BV. Ông nói: "Tại sao thuốc mình sản xuất tốt, giá cả như thế mà mình không dùng lại bắt người dân bỏ tiền ra mua thuốc ngoại nhập mắc gấp 10 lần, để nuôi người khác,…nuôi đồng nghiệp của chúng ta?”.

Ông đề nghị, trước mắt các BV lớn, các BV trực thuộc Bộ phải tăng cường sử dụng thuốc trong nước. Nếu từ nay đến cuối năm không đạt được giá trị sử dụng thuốc trong nước theo quy định thì không xuất toán. Ông đặt vấn đề “Nguyên liệu thuốc mua của nước ngòai, máy mua của nước ngoài, quy trình sản xuất chuyển giao công nghệ, người của VN cũng qua đào tạo theo quy trình đó, cớ gì chúng ta cứ phải băn khoăn nhiều thứ khi sử dụng thuốc nội như thế?”. Ông cũng đề nghị các BV Phải tăng cường bình bệnh án, thanh tra phải giám sát việc bình bệnh án và xem bình bệnh án có đúng hay không.

Sắp tới, Bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh năng lực sản xuất thuốc trong nước (tháng 8-2004 sẽ trình đề án với Chính phủ về vấn đề này), cố gắng phấn đấu đến 2010 phải đạt 60% giá trị sử dụng thuốc sản xuất trong nước vv…