Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2027), ông Đặng Thanh Tùng - Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (Bộ Nội vụ) - cho biết đây là dịp để công chúng, nhất là người trẻ, thấy được tinh thần Việt Nam được nuôi dưỡng, hun đúc, trao truyền lại cho các thế hệ trẻ.

Minh chứng cho tinh thần Việt Nam

* Thưa ông, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, công chúng sẽ lần đầu tiên được tiếp cận những tư liệu đặc biệt nào?

- Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ và đồng hành cùng Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, chúng tôi đã tổ chức trưng bày chuyên đề "Thanh xuân gửi lại" về tài liệu lưu trữ, hồ sơ và kỷ vật của cán bộ đi B.

Đây là những giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, giảng viên đại học nghe theo tiếng gọi của Đảng lên đường vào Nam thực hiện nhiệm vụ. Nhiều người trực tiếp chiến đấu, nhiều người tiếp tục công việc chuyên môn của mình như bác sĩ Đặng Thùy Trâm.

Trưng bày còn giới thiệu những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. 

* Ông kỳ vọng điều gì khi những tư liệu ấy đến với người trẻ?

- Tôi sinh ra trong thời chiến, biết thế nào là bom đạn, sơ tán và có người thân hy sinh cho đến ngày đất nước hòa bình. Tôi muốn người trẻ hôm nay hiểu được cội nguồn và hành trình phát triển của đất nước. Những người làm lưu trữ có một trách nhiệm rất nặng nề nhưng cũng rất vinh quang là đưa những tài liệu, kỷ vật của một thời hoa lửa đến với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thông qua trưng bày như "Thanh xuân gửi lại", các bạn trẻ không chỉ được xem hiện vật mà còn có cơ hội gặp gỡ, trò chuyện với những nhân chứng lịch sử. Tôi mong những tư liệu ấy trở thành nguồn động viên tinh thần, giúp người trẻ hiểu hơn về sự hy sinh của thế hệ trước, từ đó có thêm niềm tin, trách nhiệm và động lực cống hiến cho đất nước.

Điều khiến tôi xúc động nhất là những tài liệu được công bố không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn chứa đựng giá trị tinh thần rất lớn. Có những lá thư được viết và ký bằng máu. Có những người là con một, không thuộc diện phải đi nhưng vẫn tình nguyện lên đường. 

Mỗi hồ sơ, mỗi kỷ vật đều là một câu chuyện về lý tưởng, trách nhiệm và sự hy sinh. Đó cũng chính là những minh chứng sống động nhất cho tinh thần Việt Nam mà chúng ta cần gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Cách tìm lại hồ sơ của cán bộ đi B

Hiện chúng tôi đang lưu giữ hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B và toàn bộ khối tài liệu này được bảo quản nguyên vẹn trong điều kiện rất tốt tại hệ thống lưu trữ quốc gia. 

Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã có kế hoạch số hóa toàn bộ khối hồ sơ đó. Dự kiến người dân có thể tra cứu được một phần tài liệu nhưng chỉ là bản sao, vì đây là tài sản quốc gia, không phải của cá nhân nữa.

Các gia đình có bố mẹ từng làm cán bộ đi B có thể tìm tới Cổng thông tin, trang Facebook của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (Bộ Nội vụ) hoặc đến trực tiếp đơn vị để được hỗ trợ. 

Khi đến làm việc, người tìm kiếm cần nêu rõ tên tuổi, địa chỉ, thông tin về thời gian, vị trí làm việc, đơn vị của bố mẹ. Tuy vậy không phải hồ sơ nào chúng tôi cũng có hoặc có nhưng không đầy đủ do có giai đoạn hơn 20 năm cơ quan lưu trữ phải đi sơ tán ở Tuyên Quang.

* Với chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, việc phối hợp với các tổ chức, cơ quan trong và ngoài nước mang lại giá trị như thế nào?

- Hiện nay khối tài liệu lưu trữ quốc gia chủ yếu là tài liệu giấy. Nếu xếp toàn bộ ra, chiều dài có thể lên tới hàng chục kilomet, giống như một "biển thông tin". Dù đang đẩy mạnh số hóa nhưng công việc này cần rất nhiều thời gian và nguồn lực.

Chúng tôi đã tổ chức rà soát theo từng khối, từng khu vực, bước đầu sàng lọc được hơn 2.000 hồ sơ có khả năng chứa thông tin phục vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. 

Chúng tôi luôn cố gắng, hy vọng với bất kỳ một danh tính liệt sĩ nào được xác minh thì món nợ ân tình mà dân tộc này mang với các anh sẽ vơi đi được một phần.

Những thông tin do các cơ quan, tổ chức nước ngoài cung cấp rất có ý nghĩa trong việc đối chứng tư liệu. Nếu chỉ có một nguồn thông tin thì nhiều khi chưa đủ căn cứ để tổ chức tìm kiếm hoặc khai quật. Nhưng khi có thêm các nguồn dữ liệu khác, độ tin cậy sẽ cao hơn, giúp củng cố cơ sở khoa học và thực tiễn cho quá trình xác minh.

Hiện nay, bất kỳ nguồn thông tin nào, từ bất kỳ ai, nếu thực sự có ích cho việc tìm kiếm hài cốt và xác định danh tính liệt sĩ đều đáng quý. Cơ quan lưu trữ đang phối hợp với các tổ chức, cơ quan nước ngoài trong chiến dịch 500 ngày đêm, qua đó bổ sung các thông tin có ích.

* Cảm ơn ông!

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Thời gian không ngừng trôi, mái đầu người mẹ tìm con, người vợ tìm chồng giờ đã bạc trắng

Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định sự hy sinh của các thế hệ cha anh sẽ mãi mãi được khắc ghi trong lòng dân tộc và trường tồn cùng non sông đất nước.