Hơn 45 năm miệt mài với nghề sơn mài truyền thống, Sơn Mài Định Hòa không chỉ lưu giữ những kỹ thuật chế tác thủ công công phu mà còn là nơi bảo tồn ký ức về một thời vàng son của nghề sơn mài Bình Dương.

Ở đó, nghệ nhân ưu tú Trương Quan Tịnh vẫn bền bỉ gìn giữ những tác phẩm của tiền nhân, kể câu chuyện về nghề và mong muốn trao truyền tình yêu di sản cho các thế hệ mai sau.

Trong không gian Sơn Mài Định Hòa, những tác phẩm sơn mài với sắc màu trầm ấm, ánh vàng lấp lánh và những đường nét tinh xảo như đưa người xem trở về với một thời kỳ mà nghề thủ công từng là niềm tự hào của vùng đất Bình Dương (nay thuộc TP.HCM).

Để tạo nên vẻ đẹp hoàn chỉnh của một bức tranh sơn mài, người nghệ nhân phải trải qua hàng chục công đoạn nối tiếp nhau. Từ tạo vóc, hom sơn, vẽ, cẩn trứng, dát vàng đến mài hoàn thiện, mỗi bước đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm.

Không giống những chất liệu hội họa thông thường, sơn mài là nghệ thuật của nhiều lớp chồng xếp. Người thợ phải kiên trì thực hiện từng công đoạn, chờ lớp sơn khô, tiếp tục phủ, tạo hình rồi mài để những đường nét, màu sắc và họa tiết dần hiện lên.

Có những tác phẩm cần nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng mới hoàn thành. Bởi vậy, mỗi bức tranh không chỉ là thành quả của đôi bàn tay khéo léo mà còn là kết tinh của thời gian, sự nhẫn nại và tình yêu nghề.

Hơn 45 năm qua, Sơn Mài Định Hòa vẫn bền bỉ gìn giữ những kỹ thuật ấy, góp phần lưu lại dấu ấn của một nghề thủ công truyền thống từng gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa địa phương.

Đứng giữa không gian bảo tàng sơn mài do chính mình gây dựng, Nghệ nhân ưu tú Trương Quan Tịnh, chủ cơ sở Sơn Mài Định Hòa, luôn dành nhiều tâm huyết giới thiệu từng tác phẩm, từng câu chuyện gắn với nghề.

Xuất thân là một giáo viên, ông bén duyên với sơn mài khi sống giữa những nghệ nhân của vùng Định Hòa xưa. Từ sự yêu thích ban đầu, ông dần dành trọn niềm đam mê cho nghệ thuật truyền thống này.

Không chỉ tìm hiểu kỹ thuật chế tác, ông còn dành phần lớn cuộc đời sưu tầm những tác phẩm sơn mài của các bậc tiền nhân, đặc biệt là những tác phẩm ra đời từ thập niên 1930-1940.

Với ông, mỗi tác phẩm được lưu giữ không đơn thuần là một sản phẩm mỹ thuật. Đó còn là dấu tích của một thời kỳ, là câu chuyện về bàn tay, trí tuệ và tâm huyết của những người thợ đi trước.

Ở tuổi 78, niềm vui lớn nhất của ông là thấy thế hệ trẻ tìm đến nghề. "Điều làm tôi vui nhất không phải là có thêm nhiều người biết đến bảo tàng, mà là thấy học trò háo hức tìm hiểu nghề truyền thống. Các cháu được tận tay vẽ, được trải nghiệm làng nghề, sẽ hiểu rằng phía sau mỗi tác phẩm là biết bao công sức và tình yêu nghề của người nghệ nhân", ông Tịnh trải lòng.

Trong tâm niệm của vị nghệ nhân lão thành, bảo tồn nghề không chỉ là giữ lại những tác phẩm đẹp hay những kỹ thuật chế tác xưa cũ, mà còn là làm sao để những giá trị ấy tiếp tục được nhìn thấy, được hiểu và được trân trọng trong đời sống hôm nay.

Một bức tranh sơn mài có thể được mang về làm quà, nhưng trải nghiệm tận mắt nhìn nghệ nhân cẩn từng mảnh trứng, dát vàng, mài từng lớp sơn lại là điều không dễ tìm thấy ở nơi khác. Đó cũng là cách để những giá trị như sơn mài Định Hòa bước ra khỏi không gian trưng bày, trở thành một phần trong hành trình khám phá vùng đất của du khách.

Đồng tình với hướng tiếp cận giàu tính trải nghiệm này, KOL du lịch Ngô Trần Hải An (Quỷ Cốc Tử) nhận định cách kể câu chuyện phía sau sản phẩm đang được xem là chìa khóa để đặc sản địa phương tạo sức hút.

Từ những chuyến đi thực tế, anh nhận ra du khách luôn trân trọng nghị lực và bàn tay tài hoa của người làm nghề hơn là giá trị vật chất đơn thuần. Đó có thể là sự cảm phục trước người nông dân Fukushima kiên cường hồi sinh trang trại sau thảm họa, hay niềm xúc động khi được tặng chai rượu địa phương in tên mình, được mặc trang phục truyền thống trong những chuyến đi mùa đông.

Chính những chi tiết cá nhân hóa và trải nghiệm văn hóa ấy đã biến sản vật thành ký ức khó quên, giúp du khách thấu hiểu nguồn cội của từng sản phẩm.

Ở góc độ phát triển sản phẩm du lịch, TS Dương Đức Minh, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch TP.HCM, cho rằng sức hấp dẫn của du lịch cao cấp không chỉ nằm ở mức giá dịch vụ mà còn ở tính độc bản, trải nghiệm được thiết kế riêng và chiều sâu di sản.

Chẳng hạn, với Sơn Mài Định Hòa, một chuyến tham quan sẽ không chỉ dừng ở việc ngắm những bức tranh quý. "Giá trị của chuyến đi không chỉ nằm ở dịch vụ lưu trú hay tham quan mà còn ở chiều sâu văn hóa và những trải nghiệm khó tìm thấy ở nơi khác", TS Minh nhấn mạnh.