Nghe thế, tôi làm ngay một cuộc phỏng vấn “bỏ túi” mấy người đang ngồi quanh đều là thuộc “thế hệ thơ Tố Hữu”, nếu có thể nói như vậy, rằng đọc nhiều, thuộc nhiều thơ Tố Hữu suốt mấy chục năm qua, nếu kể ra một bài thích nhất, anh thích bài nào của ông.

Nhà báo Dương Đức Quảng (nguyên giám đốc trung tâm báo chí của Văn phòng Chính phủ) và nhà báo Nguyễn Phong Doanh (nguyên tổng biên tập báo Thiếu Niên Tiền Phong) giống nhau là thích bài Bầm ơi.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, phó chủ tịch Hội Nhà văn VN, bảo chẳng hiểu sao lại thích bài Khi con tu hú gọi bầy được đọc từ hồi nhỏ. Còn tôi thì thích bài tứ tuyệt này: Tôi lại làm thơ như mọi lần/ Nghe ấm trời lất phất mưa xuân/ Con chim chích nhớ mùa trái chín/ Ríu rít về ăn táo ngoài sân (ghi theo trí nhớ). Và thế là câu chuyện mùa thu Hà Nội của chúng tôi có thêm thơ Tố Hữu hôm qua và hôm nay.

2. Có một thời thơ Tố Hữu được đọc khắp nơi, được học khắp nơi. Thơ ông đi vào nhà trường gần như ở mọi cấp học, mọi kỳ thi. Có thể nói thơ Tố Hữu gần như là “chủ vị” của đời sống thơ ca nói riêng và đời sống tinh thần nói chung của một xã hội đang trong quá trình vận động cách mạng.

Hằng năm, mỗi độ xuân về tết đến, người dân cả nước lại chờ đọc trên báo, chờ nghe trên đài bài thơ chúc tết của Bác Hồ và bài thơ chào xuân của Tố Hữu. Nói rằng có đến mấy thế hệ thuộc thơ Tố Hữu, đến mức “thở ra thơ Tố Hữu” có lẽ cũng không ngoa.

Nhưng rồi đã lại có một thời thơ Tố Hữu dần lặng tiếng, dần khuất bóng trên thi đàn và trong đời sống cộng đồng. Sự nghiệp chính trị của ông dừng lại và thơ ông cũng dừng lại, tuy con người thi nhân trong ông vẫn sống, vẫn sáng tác.

3. Nắng thu vàng rực rỡ, phố phường thủ đô đông đúc người trẩy hội. Khán phòng Nhà hát lớn Hà Nội phải chờ hồi lâu người mới dần vào đông. Hai bên sân khấu đặt hai khổ thơ đầu đời và cuối đời của nhà thơ.

Tố Hữu đã vào đời với cách mạng: Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ/ Mặt trời chân lý chói qua tim/ Hồn tôi là một vườn hoa lá/ Rất đậm hương và rộn tiếng chim.

Tố Hữu đã qua đời với một nguyện ước nhân sinh: Xin tạm biệt đời yêu quý nhất/ Còn mấy vần thơ, một nắm tro/ Thơ tặng bạn đường, tro bón đất/ Sống là cho, chết cũng là cho.

Thơ ông đã được ngâm lên, nhạc phổ thơ ông đã được hát lên. Và những tràng vỗ tay đã vang lên từ những bàn tay của nhiều người già, người lớn tuổi có mặt để tưởng nhớ một nhà thơ, để hoài niệm một thời và để suy ngẫm một hành trình.

Tiết mục ấn tượng là một chiến sĩ đặc công Rừng Sác năm xưa bước lên sân khấu đọc ngâm bài Trăng trối mà anh từng ấp ủ thời đạn bom. Tôi lại chợt nhớ Đêm cuối năm. Với những ai từng quen thuộc thơ Tố Hữu thì sẽ không thể quên bài thơ đó. Đêm cuối năm riêng một ngọn đèn/ Dở hay, khôn dại những chê khen... Bài thơ là một “tiếng đờn” lạ trong khúc nhạc thơ Tố Hữu như một sự gãy nhịp ngang cung.

Tố Hữu, với tư cách nhà chính trị và nhà thơ, sẽ còn phải chịu thử thách và đánh giá. Nhưng “khi xem thơ tôi chỉ biết có thơ”, tôi đọc ông, hôm qua và hôm nay, luôn theo tinh thần này của nhà phê bình văn học Hoài Thanh từ thời Thơ mới.