TTCT - Những người của vài thập niên trước đã luôn hình dung về xăm mình rất khác, là một cái gì đó mang tính cấm kị theo quan niệm chung của xã hội, một ký ức chẳng lành lặn của người mang trên mình hình xăm.
Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 1.

TTCT - Những người của vài thập niên trước đã luôn hình dung về xăm mình rất khác, là một cái gì đó mang tính cấm kị theo quan niệm chung của xã hội, một ký ức chẳng lành lặn của người mang trên mình hình xăm.

Thậm chí, ngay cả sự hình dung về nỗi đau khi thực hiện xăm mình cũng hoàn toàn khác. Ngày xưa, có thể là mực Tàu, nguy hiểm hơn có những người còn đốt cả lốp (vỏ) xe để lấy muội than trộn với kem đánh răng làm mực.

Việc "chạm khắc" lên thân thể khi ấy dùng kim quấn chỉ để chấm mực, nguy hiểm hơn, có người còn dùng cả dao lam. Còn hôm nay, những chiếc máy xăm dùng điện một chiều đã khiến việc xăm mình trở nên dễ dàng, nhẹ nhàng, đơn giản hơn tới mức nhiều người nói "chẳng đau đớn gì, không khác gì kiến cắn cả".

Nhưng giữa sự biến chuyển nhờ kỹ nghệ ấy, trong xăm nghệ thuật đương đại vẫn còn dấu vết của những phương thức xăm cổ truyền. Không còn nhiều người sử dụng cách xăm cổ truyền, nhưng những người còn gìn giữ đã nâng tầm nó đến một mức độ nghiêm cẩn như một nghi thức.

Trong Saigon Tattoo Expo 2018 này, ở một hạng mục thi, một thí sinh đã tham dự bằng một hình xăm được làm bằng tay (hand taping) hoàn toàn. Và kỳ lạ là nó sắc nét không kém gì những nét xăm được phụ trợ bằng máy móc. Nhưng điều đáng nói hơn, nó hút hồn người xem kinh khủng. Ở mỗi nét xăm, dường như có cả một phần tinh thần, trí lực của người nghệ sĩ đã tạo ra nó.

Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 3.

Nhắc đến thứ xăm cổ truyền còn rất ít người bảo tồn kia, có câu chuyện khá lạ kỳ là đã có một nghệ nhân bậc thầy xăm bằng kỹ thuật sử dụng mũi tre (sakyak, tebori) của Nhật tiết lộ rằng thực ra chân truyền của xăm tre ban đầu đến từ Đông Nam Á, cụ thể là Việt Nam và Thái Lan.

Nghe đồn, phát xuất từ khoảng thời Trần.

Và những người cố gắng bảo tồn kỹ nghệ xăm cổ điển này khiến tôi nghĩ về những nghệ sĩ các bộ môn nghệ thuật cổ truyền trước khả năng thất truyền rất lớn.

Điển hình như Apo Whang-Od, ngự trên núi, với kỹ thuật xăm tuyệt đỉnh dùng gai bưởi. Ai muốn được bà xăm sẽ phải tự đi bộ lên đỉnh núi mà cầu cạnh bà. Không biết có ai học được của bà hay không.

Hay như Ajan (sư phụ) Noo Kanpai với lối xăm tre độc đáo mà không phải ai cũng có thể là khách hàng và Angelina Jolie là một trong những người may mắn đã có được tác phẩm của thầy trên cơ thể mình.

Và trong cái biến chuyển để từ thế giới xăm thủ công sang thế giới xăm với sự hỗ trợ của máy móc, nhìn nhận về xăm mình cũng đã khác. Câu chuyện ấy không chỉ ở riêng Việt Nam mà nó đã lan ra toàn cầu.

Cộng đồng xăm mình đã lớn hơn nhiều. Tôi nhìn thấy sự hồ hởi của họ khi tham dự Saigon Tattoo Expo 2018. Alexander Garcia, nghệ sĩ xăm người Tây Ban Nha là một ví dụ. Ngay tại Expo này, anh đã xăm lên bắp tay mình dòng chữ: Sai Gon 2018 - Danis Nguyen. Danis Nguyễn là trưởng ban tổ chức của Sai gon Tattoo Expo 2018, sự kiện mà cộng đồng xăm đã ấp ủ quá lâu rồi.

Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 4.

Các Tattoo Expo được tổ chức ở TP.HCM đã ba lần, nhưng đều là không chính thức, mang tính tự phát hoàn toàn. Ba lần trước cũng được tổ chức bởi ba cá nhân khác nhau.

Còn lần này, lần thứ tư, nhưng cũng là lần đầu tiên một Tattoo Expo diễn ra công khai và hợp pháp ở TP.HCM. Danis Nguyễn đã dồn tâm huyết mấy năm trời, với mọi quan hệ và kinh nghiệm sau bao lần làm giám khảo các Tattoo Expo quốc tế. 

Điều đáng mừng là cơ quan quản lý nhà nước đã cởi mở chấp nhận, và cấp phép một cách dễ dàng.

Tất nhiên, vẫn có những quy định cụ thể mà Saigon Tattoo Expo 2018 phải tuân thủ nghiêm ngặt. Song, chính vì có quy định ấy mà BTC có định hướng để thực hiện cho đàng hoàng, cũng như có chỉ dẫn để họ biến Expo thành một hoạt động thường niên.

Trên thế giới, các Tattoo Expo cũng bắt đầu được tổ chức thường xuyên hơn. Cộng đồng xăm mình coi đó là thắng lợi của họ, một thắng lợi mang tính ghi nhận những gì họ để lại trên thịt da mình chính là một tác phẩm nghệ thuật, chứ không phải chỉ là những trưng trổ đơn thuần.

Hình xăm, với người xăm, là một thứ mỹ thuật vĩnh viễn. Nó nằm lại trên thịt da của chủ nhân cho tới tận khi thịt da ấy hủy tiêu vào hư không.

Nhưng thực tế, sự thừa nhận của chính quyền, của một bộ máy quản lý nào đó chỉ là thừa nhận về pháp lý mà thôi. 

Điều mà cộng đồng xăm mình còn mong mỏi hơn là sự thừa nhận của đồng loại, của những con người ở ngoài xã hội, những người bình thường nhất mà họ lướt qua cũng như lướt qua họ.

Chúng ta tưởng chuyện đó giản đơn lắm nhưng thực tế, cái nhìn của một bộ phận xã hội về xăm mình vẫn rất khác.

Mỗi hình xăm, thực chất đều là một kỷ niệm của người mang nó trên mình, mà thậm chí, có thể còn vượt qua cả kỷ niệm. 

Tất nhiên, có những người xăm để giải trí mang tính thẩm mỹ đơn thuần vì họ thấy đẹp. Song, đa số chọn lựa hình xăm để đánh dấu mốc lịch sử.

Thời của hình xăm để phân định một nhóm, hội kín riêng biệt gần như đã không còn. Xăm mình đã thành một thứ nghệ thuật thân thể, mà trên thân thể con người, sự già đi chính là thách thức cho tác phẩm ấy.

Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 6.

Ngay cả khi bạn chọn một hình họa, một hoa văn khá chung đi nữa, việc hình hoạ, hoa văn ấy nằm ở đâu trên cơ thể bạn, với kích cỡ ra sao, màu sắc thế nào, và nó già đi theo năm tháng cùng bạn theo định dạng gì, chính là thứ định hình tính duy nhất của nó.

Tính duy nhất ấy còn mạnh mẽ hơn nữa nếu hình xăm được mô phỏng lại từ một hoa văn, họa tiết do chính chủ nhân hình xăm lên ý niệm, và cùng người thợ xăm thiết kế.

Thứ duy nhất này có thể còn là một định danh bằng dấu vết mạnh mẽ hơn tất thảy khi đằng sau nó còn có cả câu chuyện làm nền (background story), một thứ đánh dấu mốc lịch sử cuộc đời của người mang hình xăm.

Trong câu chuyện tranh luận lâu nay giữa những bạn bè tôi về nguồn gốc của dân tộc Việt, tôi mới nhận thấy rằng cái nhu cầu truy tìm nguồn gốc là một nhu cầu vĩ đại của loài người.

Chúng ta luôn muốn biết THẬT SỰ trong lịch sử những gì đã xảy ra nhưng mỗi ngày chúng ta lại thấy mình mỗi mơ hồ hơn. 

Nhưng viết lại lịch sử của chính đời mình thì chúng ta hoàn toàn có thể và hình xăm là một trong vô vàn thứ có thể góp phần để viết sử của mỗi cá nhân.

Chỉ có điều, là hình ảnh nên sự nổi trội của hình xăm có vẻ lấn lướt hơn tuy nhiên thực tế, nó kể một câu chuyện mơ hồ không kém bởi chỉ có người chủ của hình xăm mới hiểu thấu cái "background story" (câu chuyện về xuất thân) là gì.

Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 8.
Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 9.

Hỏi chuyện một cậu trai xăm kín mặt ở Saigon Tattoo Expo 2018, chúng tôi mới thấy ngạc nhiên hơn. Cậu cho biết, bạn bè, người xung quanh đều cho rằng cậu bình thường, thậm chí cái hình xăm con cáo ấy rất đẹp.

Nhưng cha cậu thì lại cho rằng cậu bị điên, bị thần kinh.

Rõ ràng, đó không chỉ là vấn đề khoảng cách thế hệ giữa một thế hệ cho rằng hình xăm là thứ của "xã hội đen" với một thế hệ coi nó là nghệ thuật thân thể.

Nó còn là vấn đề về tâm lý chung của mọi gia đình. Gần như mọi ông bố đều không thể nào an tâm về con mình, đặc biệt là con trai.

Mọi ông bố đều nghĩ con mình còn non nớt, còn dại dột, và tưởng tượng ra mọi thứ tồi tệ sẽ đến với con mình.

Ví như cậu bé xăm con cáo trên mặt kia chẳng hạn. Người cha cho rằng con mình điên vì ông sợ cái "kỳ dị" (mà ông định kiến) ấy sẽ khiến con ông bị xa lánh.

Ngược lại, chính con ông thấy ông kỳ lạ khi nó được cộng đồng chấp nhận, coi như bình thường thì ông lại xem nó là kẻ bất thường.

Cái mà người con cho rằng nó là một tác phẩm độc bản (unique), nguyên bản (original) và vĩnh viễn (enduring) thì người cha lại coi là một dấu vết nhơ nhuốc vĩnh viễn (enduring) của một thời khắc bồng bột trong tuổi trẻ điên rồ.

Ngọn nguồn ấy tổng hợp lại, không khác gì mặc cảm Oedipus mà cậu con trai đeo mang.

"Những người dám xăm lên mặt là những chiến binh thực sự", Danis Nguyễn cho biết. Trong các hạng mục thi của Saigon Tattoo Expo 2018 cũng có cả hạng mục "Maori", tức là cho những tác phẩm xăm mặt. V

à rất nhiều giám khảo uy tín từ nước ngoài về cũng xăm mặt. Với chúng ta, đại đa số, có thể họ là bất thường nhưng với họ, đó là bình thường. Và họ cho chúng ta hiểu, sống chung với khác biệt thực ra không quá khó khăn.

Hình Xăm và dấu vết lịch sử - Ảnh 10.
HÀ QUANG MINH
VŨ HOÀNG
BẢO SUZU
17/11/2018

TIN LIÊN QUAN

Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận
    Ý kiến của bạn
    Bình luận Xem thêm
    Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận