Phóng to

Bèo là tạp chí của Hội thanh niên Việt Nam tại Pháp (Union des Jeunes Vietnammiens de France, gọi tắt là UJ) - tổ chức trực thuộc Hội người Việt Nam tại Pháp. Xuất thân từ nội san Măng Non hình thức sơ sài, Bèo ra đời năm 2001 với ban biên tập gồm Lê Cảnh Chi, Dương Huy Cảnh, Nguyễn Thế Phong, mà lý do khai sinh là dòng đối lưu qua lại giữa Pháp - Việt Nam - Pháp ngày càng mạnh mẽ. Vậy rồi, vì lý do thiếu nhân sự, Bèo lơi ra, đình bản hẳn năm 2008 đến năm 2011, trước khi bắt đầu lại bằng số 23, Tết Nhâm Thìn.

Tại sao Bèo?

Câu trả lời của bác sĩ Liêm Bình và chuyên gia đồ họa Mai Lan - đồng tổng biên tập của bộ mới - khiến tôi bất ngờ quá đỗi. Rằng Bèo dễ phát âm, nhưng cái chính, nó gợi lên đúng hình ảnh của cộng đồng thanh niên Việt: lênh đênh, không gốc rễ rõ ràng, không thể mọc riêng lẻ mà phải liên kết nhau tồn tại.

Rằng người ta hay nói rẻ như bèo, nên ban biên tập Bèo, với phương tiện khiêm tốn, chỉ mong ước làm chiếc cầu thông tin nhỏ giữa Việt Nam và Pháp, mà ấp ủ sâu xa hơn là làm ra chứng từ vật chất, ghi dấu một thời kỳ. Liêm Bình nói trong Kiều có mấy câu viết về bèo. Ôi, những người trẻ nói chưa rành tiếng Việt còn nghĩ đến cả Kiều! Tôi bật cười nhưng nghe mũi mình cay cay. Phận bèo bao quản nước sa / Lênh đênh đâu nữa cũng là lênh đênh…

Như xã luận tiếng Việt lọng cọng mà duyên dáng của Liêm Bình: “Mùa xuân là mùa đại diện cho sự khởi đầu một năm mới tốt hơn. Chính vì vậy dịp Tết được Bèo chọn làm thời điểm cho một Khởi Đầu Mới”, Bèo bộ mới vẫn giữ nguyên bản là nơi giao lưu văn hóa Pháp - Việt, nơi đồng hành các sự kiện của hội, giới thiệu đất nước, nhưng được cải tiến qua ban biên tập trẻ, nhiều chuyên mục, nhiều thông tin thời sự.

Hỏi vì sao hình bìa số 23 và 24 do Mari Lou Chabert thiết kế đều sử dụng trái cây châu Á trang trí, khi thanh long, khi khế? Mai Lan nói đó là chủ trương của ban biên tập, bởi với đa số bạn trẻ ở đây, ẩm thực dân tộc gần như là mối liên hệ thiết thân, duy nhất với gốc rễ.

Thổ lộ của Mai Lan làm tôi xao xuyến, bỗng thấy các phụ trang Bon plans Saigon, Bon plans Hà Nội hướng dẫn địa chỉ ăn ngon; thấy mục Vào bếp với công thức món ăn Việt, không chỉ là kỹ thuật báo chí. Thấy mục Cuộc sống nhà quê với những câu kiểu: “Hôm qua mẹ đưa tôi hộp thịt heo kho tàu để mang đi công tác cùng đồng nghiệp”, “Hôm qua bạn tôi suýt kêu cứu hỏa vì sự cố hở gas, hóa ra đó là miếng sầu riêng của tôi trong tủ lạnh” không chỉ để khôi hài… Tôi nói vui với Mai Lan: “Bèo làm người ta chảy nước miếng”, để không chảy nước mắt.

Phóng to

Trang báo Mùa hè xanh của tạp chí Bèo số 23

Mỗi câu chuyện, một nhịp cầu

Như đã nói, Bèo là nơi chia sẻ thông tin của cộng đồng, đất nước, nhưng tình cảm sâu xa khiến mọi người dốc tâm lao động, là làm ra chứng từ vật chất lưu giữ ký ức một thời kỳ. Về hình thức, Bèo là tạp chí song ngữ nhưng nội dung độc lập, trong đó các bài tiếng Pháp bắt buộc phải có tựa tiếng Việt. Tiếng Việt của Bèo không nhuần nhuyễn nhưng dễ thương. Cuối mỗi bài có bảng từ vựng song ngữ: Mùa xuân - Printemps, Chia sẻ - Partager…

Chỉ ra hai số/năm, nhưng Bèo rất chú ý các thời sự được giới trẻ quan tâm, như việc bãi bỏ thông tư Guéant - thông tư không cho phép sinh viên nước ngoài đã tốt nghiệp ở lại Pháp thời gian ngắn để tìm việc. Thời sự Việt Nam cũng được lưu ý qua chuyên mục bắt mắt Sự kiện trên từng cây số: Bản đồ Việt Nam và mũi tên chỉ ngày tháng diễn ra sự kiện, như sinh nhật lần thứ 100 của Đại tướng Võ Nguyên Giáp…

Mục văn hóa khá xôm tụ, với các chia sẻ về phim, sách, sân khấu…, đặc biệt các tác phẩm liên quan tới đất nước, châu Á. Mục Les Gens cũng lý thú khi giới thiệu các cá nhân, hoặc các đại gia đình Việt Nam thành đạt trên nước Pháp.

Sinh hoạt của người trẻ là góc sinh động nhất, ví như bài “Một buổi sáng với cô dâu sắp cưới” trong số 23, tác giả, sau khi trích tâm sự của cô dâu: “Đi học xa từ sớm, chưa kịp ở bên cha mẹ đền đáp công ơn, cũng như chăm sóc chia sẻ gì nhiều với họ khi cuộc sống về già, giờ lại lấy chồng xa, không biết ngày trở về bên ba mẹ là khi nào nhỉ?”, đã viết: “Tôi không biết nói gì để trả lời câu hỏi này. Nhưng tôi tin rằng hạnh phúc của bạn tôi chính là điều làm cha mẹ cô ấy an lòng nhất. Và tôi chúc cô ấy hạnh phúc bên người chồng sắp cưới của mình”.

Lịch sử, truyền thống luôn là lĩnh vực khó lôi cuốn, nhưng Bèo xử lý khá thông minh: mỗi số báo sẽ đưa ta đến thăm một vùng đất nước mà người viết trực tiếp đi thực địa. Hay như mục Một con đường, một câu chuyện, qua đó giới thiệu danh nhân, địa lý, lịch sử, kiến trúc, cuộc sống đương đại… Ngoài ra, do UJ tham dự thường xuyên chiến dịch Mùa hè xanh ở Việt Nam, nên thông tin sinh hoạt này trên báo rất sôi động.

Như tâm sự tiếng Pháp của An Nguyễn: “Về mặt văn hóa, chúng tôi có nhiều điểm chung với người Việt Nam, song trên một số điểm, phần “phương Tây” trong chúng tôi khiến anh em có những cách sống và thói quen khác người Việt [...]. Đôi khi điều này đòi hỏi phải giải thích, làm sáng tỏ cách nghĩ của hai bên để có thể thông cảm nhau, như thế dự án Mùa hè xanh mới thực hiện được trong điều kiện tốt nhất [...].

Tôi nhớ những bữa ăn với dân làng hay với những gia đình chúng tôi giúp xây nhà ở. Họ mời chúng tôi ăn trưa hoặc đến chỗ chúng tôi nấu ăn. Bữa ăn lúc nào cũng thịnh soạn, trong khi chúng tôi khá đông và phương tiện của họ thật giới hạn. Và tất nhiên không thể quên truyền thống nâng ly rượu đế…”. Hay tâm tình tiếng Việt của Nam Phương: “Thấm thoắt cũng đã hết ba tuần tình nguyện. Hôm nay đội về Hà Nội, mà lòng nuối tiếc hoài Phú Lạc… Các em nhỏ học sinh đến trường chia tay, tụi nó ôm mình cứng ngắc. Mọi người tận dụng thời gian chụp những bức ảnh cuối cùng. Nước mắt mình bắt đầu rơm rớm…”.

Một chút riêng chung

Êkip Bèo hiện nay có 12 người, trong đó Phương Mai - cháu chồng tôi, kỹ sư âm thanh, phụ trách chính tả và văn phạm tiếng Pháp. Ban biên tập Bèo gồm năm người, trong đó con gái tôi, Hải Anh, là thành viên nhỏ nhất, 19 tuổi. Tôi quý yêu Bèo không phải vì có con cháu tham gia, mà qua thân nhân, tôi có dịp nhìn cận cảnh, thấu hiểu tâm tư giới trẻ Việt Nam sinh trưởng nơi này.

Để thấy chỉ có tình dân tộc thiêng liêng mới giúp bọn trẻ vượt lên những căng thẳng của học hành, mưu sinh; lao động không công cho một “chứng từ tình cảm”. Thấy Bèo dù lênh đênh vẫn bám nhau để không dạt mất nguồn cội. Đúng vậy, bạn phải ở đây, giữa mù sa lạnh lẽo cuối năm, phải hình dung ông bác sĩ Bình, cô chuyên viên Lan và những ông, những cô của Bèo tất bật, vất vả ra sao, mới cảm được cái hơi ấm trên từng trang giấy…