Phía sau những dự án quy mô lớn góp phần tạo dựng diện mạo phát triển của đất nước, còn có một hành trình âm thầm khác: đưa nguồn lực trở về với cộng đồng. Gần 20 năm qua, thông qua Quỹ Thiện Tâm, Vingroup bền bỉ đồng hành cùng hàng triệu người dân bằng những chương trình về y tế, giáo dục, sinh kế, cứu trợ thiên tai và chăm lo cho người yếu thế.

Không ồn ào hay phô trương, những nguồn lực ấy lặng lẽ đi đến những nơi còn thiếu bác sĩ, thiếu trường học, thiếu cơ hội và cả niềm tin để bắt đầu lại. Khi lần theo những cuộc đời từng được tiếp sức, điều hiện lên không chỉ là những câu chuyện được giúp đỡ, mà còn là cách một sự sẻ chia đúng lúc có thể tạo nên những thay đổi bền vững, để mỗi người đủ sức tự đứng dậy và viết tiếp tương lai của chính mình.

4h45 một ngày cuối tháng 6-2026, sương phủ kín các dãy núi ở xã Co Mạ, tỉnh Sơn La. Trên một đoạn đường đèo, tiếng khóc trẻ sơ sinh bật lên từ tấm bạt trải vội bên bìa rừng. Một bên là vách núi, phía còn lại là vực. Ánh sáng phát ra từ chiếc đèn pin gắn trên đầu Thào Thị Anh, cô đỡ thôn bản sinh năm 1992, đang quỳ bên sản phụ.

Khoảng 2h sáng, Sùng Thị Sua bắt đầu chuyển dạ. Từ bản Pá Hốc đến bệnh viện khoảng 46km. Ở đồng bằng, quãng đường này không quá xa. Tại Co Mạ, người đi phải vượt qua đường đá, nhiều khúc cua gấp và những đoạn chạy sát vực.

Sua mới 16 tuổi. Khi cơn đau dồn dập khiến cô không thể tiếp tục ngồi trên xe máy, chị Anh quyết định dừng lại đỡ sinh ngay bên đường.

Chồng sản phụ trải tấm bạt xuống đất. Chị Anh mở túi dụng cụ luôn mang theo mỗi lần lên bản. Bên trong có máy đo huyết áp, ống nghe tim thai, nhiệt kế, băng gạc, kéo, banh và gói đỡ đẻ vô trùng. Trong bệnh viện, đó là những vật dụng cơ bản. Trên đường đèo lúc gần sáng, chúng giúp hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn, băng huyết và biến chứng cho mẹ con sản phụ.

Sau khóa đào tạo sơ cấp sáu tháng và nhiều năm làm việc tại bản, chị Anh hướng dẫn Sua vượt cạn. Ít phút sau, bé trai nặng 3,2kg chào đời. Chị dùng một chiếc tã lau người cho bé, chiếc còn lại quấn quanh cơ thể để giữ ấm.

"Trước đây, phần lớn công việc dựa vào kinh nghiệm. Sau khi được đào tạo và có thêm dụng cụ, tôi tự tin hơn khi xử lý trường hợp khẩn cấp" - chị Thào Thị Anh trao đổi với Tuổi Trẻ.

Chị là một trong khoảng 1.500 cô đỡ thôn bản được Quỹ Thiện Tâm hỗ trợ kinh phí hoạt động và trang thiết bị từ năm 2019. Ngoài kỹ năng chuyên môn, các cô đỡ còn có một lợi thế khó thay thế. Họ sống trong cộng đồng, biết tiếng địa phương, hiểu phong tục, thuộc đường vào từng bản và có thể đến với sản phụ ngay khi nhận tin.

Tại những nơi xe cứu thương khó tiếp cận hoặc không thể đến kịp, cô đỡ thôn bản là điểm nối đầu tiên giữa sản phụ và hệ thống y tế. Em bé sinh bên đường hôm đó hiện khỏe mạnh. Thào Thị Anh vẫn mang túi dụng cụ theo mỗi khi có sản phụ cần hỗ trợ, bất kể ngày hay đêm.

Cách Co Mạ hàng trăm kilômet, bác sĩ chuyên khoa I Giàng A Sếnh làm việc tại Trung tâm Y tế khu vực Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai. Nhiều thôn bản tại Si Ma Cai nằm xa trung tâm. Trước đây, bệnh nhân nặng thường được chuyển lên tuyến tỉnh hoặc bệnh viện trung ương. Với trẻ sơ sinh bị suy hô hấp, viêm phổi nặng hoặc nhiễm khuẩn, quãng đường hàng chục, thậm chí hàng trăm kilômet có thể làm giảm cơ hội sống.

Giàng A Sếnh là học viên khóa đầu tiên của Dự án 585, chương trình đào tạo bác sĩ trẻ tình nguyện về công tác tại vùng khó khăn do Bộ Y tế triển khai. Quỹ Thiện Tâm đồng hành với dự án trong một giai đoạn, hỗ trợ đào tạo bác sĩ cho các địa bàn thiếu nhân lực y tế.

Trong thời gian học, Sếnh được các chuyên gia đầu ngành hướng dẫn trực tiếp. Việc đào tạo không dừng trong giảng đường mà tiếp tục qua từng ca bệnh và tình huống lâm sàng.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Giàng A Sếnh cho biết trước khi tham gia chương trình đào tạo, kiến thức chuyên môn của anh còn hạn chế, nhiều trường hợp chưa dám đưa ra quyết định.

"Sau đào tạo, tôi chẩn đoán và điều trị được nhiều bệnh hơn. Bà con cũng yên tâm hơn" - anh Sếnh nói.

Theo bác sĩ Sếnh, thay đổi rõ nhất là nhiều bệnh nhân được giữ lại điều trị tại địa phương thay vì chuyển tuyến. Gia đình nhờ đó giảm rủi ro trên đường, đồng thời bớt chi phí đi lại, ăn ở và chăm sóc người bệnh.

Anh nhớ một bệnh nhi tên Bảo, hơn một tháng tuổi, nhập viện trong tình trạng suy hô hấp và viêm phổi nặng. Trước đây, trường hợp này gần như chắc chắn phải chuyển lên tuyến trên. Lần đó, các bác sĩ tại Si Ma Cai quyết định xử lý ngay tại chỗ.

Dựa trên kiến thức đã được đào tạo và sự hỗ trợ chuyên môn trực tuyến 24/7 từ tuyến Trung ương, ê kíp tiến hành cấp cứu, theo dõi các chỉ số và điều chỉnh phác đồ. Sau quá trình điều trị, nhịp thở của bệnh nhi dần ổn định. Bảo được cứu tại Si Ma Cai.

Ca bệnh cho thấy khoảng cách giữa y tế vùng cao và tuyến trên không chỉ được thu hẹp bằng máy móc. Năng lực của đội ngũ tại chỗ quyết định một bệnh nhân có thể được điều trị tại quê nhà hay phải tiếp tục chuyển viện.

Các đoàn bác sĩ từ thành phố có thể lên vùng cao theo từng đợt. Để tạo thay đổi lâu dài, địa phương cần những người đủ chuyên môn, hiểu bệnh nhân và sẵn sàng gắn bó.

Giàng A Sếnh là một trong số đó. Anh trò chuyện với người nhà bệnh nhân bằng tiếng địa phương, kiểm tra đứa trẻ rồi bước sang buồng bệnh kế bên. Công việc lặp lại mỗi ngày. Với nhiều gia đình, sự hiện diện của một bác sĩ được đào tạo bài bản giúp họ không còn phải đưa con vượt đường núi xuống tuyến dưới.

Nếu Thào Thị Anh giúp một đứa trẻ bắt đầu sự sống và Giàng A Sếnh giữ lại nhịp thở cho bệnh nhi vùng cao, Nguyễn Quốc Huy đang tìm cách thay đổi cuộc đời bằng con đường học tập.

Phóng viên Tuổi Trẻ gặp Huy lần đầu vào tháng 10-2024, khi em vừa trở thành tân sinh viên ngành khoa học máy tính của Đại học Kinh tế TP.HCM. Huy bị mẹ ruột bỏ lại tại bệnh viện ngay sau khi sinh. Một đôi vợ chồng nhận em làm con nuôi. Khi Huy bốn tuổi, họ ly hôn và gửi em vào chùa nhờ chăm sóc.

Sau đó Huy nhiều lần chuyển nơi ở. Em không có cha mẹ làm điểm tựa và cũng không biết đâu là nhà của mình. Có thời điểm Huy dự định học hết lớp 12 rồi nhập ngũ, sau đó học nghề để kiếm sống. Đại học nằm ngoài tính toán bởi không có người lo học phí và sinh hoạt.

Năm 2024, Huy đạt 25,35 điểm và trúng tuyển ngành khoa học máy tính. Ngày nhập học, em mang theo một khoản tiền nhỏ do các Phật tử hỗ trợ.

Không có máy tính cá nhân, mỗi tối Huy đi bộ đến tiệm Internet gần ký túc xá để làm bài. Để trang trải chi phí, em xin làm tại nhà hàng, cửa hàng và nhiều công việc theo ca.

"Việc nào lương thiện, không hại người và có tiền thì em làm" - Huy trao đổi với với chúng tôi. Trong kỳ nghỉ hè, khi nhiều sinh viên trở về nhà, Huy ở lại ký túc xá. "Em không biết nên đi đâu, về đâu" - Huy nói.

Ban ngày, Huy ôn bài. Ban đêm, em làm tại một cửa hàng tiện lợi trên đường Nguyễn Chí Thanh, TP.HCM. Ca ngày được trả 25.000 đồng/giờ, ca từ 22h đến 6h sáng là 32.000 đồng. Em chọn làm đêm dù biết lịch sinh hoạt này ảnh hưởng đến sức khỏe và việc học.

Sự hỗ trợ của Quỹ Thiện Tâm đến khi em chịu áp lực lớn về học phí. Khoản học bổng không giải quyết toàn bộ khó khăn, nhưng giúp Huy giảm gánh nặng và tiếp tục đi học. Sau đó, em được hỗ trợ một máy tính cá nhân. Những buổi tối đi bộ ra tiệm Internet chấm dứt. Huy có thể chủ động học lập trình, làm bài và theo đuổi ngành đã chọn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, Huy cho biết em mong muốn sau khi tốt nghiệp có thể xây dựng các phần mềm hỗ trợ trẻ mồ côi.

"Em sẽ không bỏ cuộc. Mình phải tự tạo cơ hội để sau này có khả năng đền đáp những gì đã nhận" - Huy nói. Với Huy, học bổng và chiếc máy tính không chỉ là khoản hỗ trợ. Chúng giữ cánh cửa đại học tiếp tục mở trong lúc em chưa đủ khả năng tự mình chống đỡ.

Từ câu chuyện của Huy, những con số trong báo cáo có thể được nhìn qua số phận của từng người. Gần 76.800 suất học bổng là từng ấy lần việc học của một học sinh, sinh viên có cơ hội được tiếp tục. Gần 22.000 bộ máy tính giúp học sinh tại 1.163 trường có thêm điều kiện tiếp cận công nghệ.

Hơn 353 trường học và nhà bán trú được xây dựng tại vùng cao, biên giới, góp phần giảm tình trạng học sinh bỏ học vì đường xa hoặc thiếu chỗ ở.

Quỹ Thiện Tâm cũng hỗ trợ biên soạn sáu bộ sách giáo khoa chữ nổi cho học sinh khiếm thị, đầu tư các trung tâm giáo dục hòa nhập tại Sơn La, Điện Biên và phát triển phần mềm quản lý hệ thống hỗ trợ giáo dục người khuyết tật trên toàn quốc.

Với chương trình "Ánh sáng tri thức", 44 xe thư viện lưu động mang sách, máy tính và thiết bị học tập đến các khu vực xa trung tâm. Thay vì chờ người đọc tìm đến, thư viện đi vào trường học và khu dân cư.

Trong lĩnh vực văn hóa, quỹ tài trợ các kỳ liên hoan hát xẩm tại Ninh Bình, hỗ trợ hoạt động của các câu lạc bộ, tổ chức lớp học miễn phí và tham gia trùng tu một số công trình lịch sử. Nếu giáo dục mở thêm cơ hội trong tương lai, bảo tồn văn hóa giúp cộng đồng giữ lại ký ức và bản sắc.

Ở lĩnh vực phát triển nông thôn, cách hỗ trợ cũng chuyển dần từ trao tiền, hiện vật sang cung cấp kiến thức, công nghệ và công cụ sản xuất. Đến nay, 202 hợp tác xã tại 29 tỉnh, thành được hỗ trợ mở rộng sản xuất, xây dựng thương hiệu, nâng năng lực quản trị và tạo việc làm. Hơn 600 hạt nhân hợp tác xã, cán bộ khuyến nông tại trên 50 tỉnh, thành tham gia các chương trình đào tạo.

Tại Hà Tĩnh, các hộ trồng cam Bù ở Hương Sơn được hỗ trợ hệ thống tưới thông minh theo công nghệ Israel. Tại Khánh Hòa, ngư dân được trang bị lồng nuôi biển HDPE, có khả năng chịu sóng gió và đáp ứng sản xuất quy mô lớn.

Quỹ cũng tài trợ nghiên cứu giống sắn chống bệnh khảm lá, cho năng suất cao. Giống đầu tiên đã được nghiên cứu thành công và công nhận.

Kết quả này không dừng trong phòng thí nghiệm. Nó liên quan trực tiếp đến năng suất của người trồng sắn, nguồn nguyên liệu cho ngành chế biến và khả năng hình thành chuỗi giá trị. Điểm chung của các chương trình là người nhận không chỉ được giải quyết khó khăn trước mắt. Họ có thêm kiến thức, công cụ và điều kiện để tiếp tục tạo ra thu nhập.

Nhìn lại hành trình của Quỹ Thiện Tâm, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô nguồn lực mà ở thời điểm và cách nguồn lực được đưa đến.

Cuối năm 2025, Vingroup triển khai hai gói hỗ trợ thiên tai với tổng kinh phí 1.000 tỉ đồng. Các đội phản ứng nhanh của Quỹ Thiện Tâm có mặt tại 24 tỉnh, thành, hỗ trợ gia đình có người tử vong, mất nhà và sửa chữa trường học, trạm y tế, đường giao thông, hệ thống nước sạch.

Một năm trước đó, 23 căn nhà tạm cư tại Làng Nủ được hoàn thành trong sáu ngày sau bão Yagi. Bên cạnh cứu trợ, Quỹ đầu tư gần 150 công trình phòng tránh thiên tai, 655 trạm đo mưa tự động và 129 bể bơi phòng chống đuối nước.

Tại Trung tâm Từ thiện và Hướng nghiệp Phật Tích, hơn 230 trẻ em và người cao tuổi đơn thân được chăm sóc. Trẻ em được học văn hóa, kỹ năng sống và đào tạo nghề. Mục tiêu không phải giữ các em ở lại lâu nhất, mà giúp các em đủ khả năng sống độc lập khi trưởng thành.

Hành trình gần 20 năm của Quỹ Thiện Tâm đã chuyển dịch rõ rệt: từ cứu trợ sang phòng ngừa, từ trao tặng sang trao năng lực. Hiệu quả của hoạt động xã hội vì thế không chỉ được đo bằng số phần quà đã trao, mà bằng số người có thể tự đứng vững và tiếp tục giúp đỡ người khác.

Từ những người được nâng đỡ, sự sẻ chia tiếp tục lan tỏa. Đó là cách mạch ngầm nhân ái sinh sôi, khi sứ mệnh cộng đồng trở thành một phần trong hành trình phát triển cùng đất nước.