Sau nhiều năm học tập, nghiên cứu ở nước ngoài, nhiều nhà khoa học Việt Nam đã chọn quay về. Hành trình trở về ấy không chỉ là sự dịch chuyển địa lý, mà là lựa chọn dấn thân để gây dựng khoa học và đào tạo thế hệ kế cận ngay trên quê hương mình.

Sau 5 đợt tuyển dụng đầu tiên của chương trình thu hút các nhà khoa học trẻ xuất sắc, nhà khoa học đầu ngành về công tác tại Đại học Quốc gia TP.HCM (Chương trình VNU350), đã có 69 nhà khoa học xuất sắc, những người tốt nghiệp từ các đại học top 100 thế giới về làm việc. 

Mỗi người mang theo một hành trang tri thức khác nhau, nhưng cùng chung khát vọng: xây dựng môi trường nghiên cứu chuẩn mực, đào tạo thế hệ kế cận và góp phần đưa khoa học Việt Nam vươn tầm quốc tế.

Tốt nghiệp thạc sĩ công nghiệp dược tại Đại học Sungkyunkwan (Hàn Quốc) năm 2004 và tiến sĩ dược tại Đại học Vienna (Áo) năm 2008, dược sĩ Thái Khắc Minh sớm tiếp cận với những hướng nghiên cứu tiên tiến của hóa dược hiện đại, đặc biệt là thiết kế thuốc tính toán, dược tin học và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khám phá thuốc.

GS.TS.DS Thái Khắc Minh tại phòng thí nghiệm Trường đại học Y Dược TP.HCM

Ông Minh cho biết ngay từ khi bắt đầu con đường học tập ở nước ngoài, việc quay về Việt Nam đã được xác định là một lựa chọn nghiêm túc, chứ không phải phương án dự phòng. Trong bối cảnh đó, ông vẫn có nhiều cơ hội tiếp tục làm việc và nghiên cứu tại châu Âu, nơi các hướng tiếp cận hiện đại như mô phỏng phân tử, sàng lọc ảo và dự đoán hoạt tính thuốc bằng trí tuệ nhân tạo đang phát triển mạnh mẽ. 

Tuy nhiên, câu hỏi luôn thôi thúc ông: "Nếu những người được đào tạo trong các lĩnh vực mới không quay về, thì ai sẽ đặt những viên gạch đầu tiên cho cho các hướng nghiên cứu hiện đại Việt Nam?".

Quyết định trở về của TS Thái Khắc Minh còn gắn liền với mong muốn xây dựng năng lực nghiên cứu dài hạn cho lĩnh vực hóa dược hiện đại, đào tạo thế hệ kế cận và kết nối nghiên cứu với thực tiễn ngành dược. 

GS.TS.DS Thái Khắc Minh - Trưởng khoa dược Trường đại học Khoa học Sức khỏe (phải) - tham dự buổi đối thoại với sinh viên dược năm 2025

Trước khi ra nước ngoài, ông từng được đào tạo và trưởng thành từ bộ môn hóa dược, khoa dược Trường đại học Y Dược TP.HCM, đồng thời có kinh nghiệm làm việc trong doanh nghiệp dược, giúp ông hiểu rõ mối liên hệ giữa nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng.

Khi trở về nước, điều kiện nghiên cứu còn nhiều hạn chế, từ cơ sở vật chất đến nguồn lực tài chính. Tuy nhiên, theo TS Minh, giá trị lớn nhất không nằm ở việc có sẵn bao nhiêu điều kiện, mà ở khả năng góp phần tạo ra điều kiện cho người khác. 

Từ những bước đi ban đầu khiêm tốn, ông cùng đồng nghiệp từng bước xây dựng nhóm nghiên cứu, mạng lưới hợp tác quốc tế từng bước mở rộng và các sản phẩm khoa học có giá trị bắt đầu xuất hiện. "Tôi nhận được đề tài của Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) đầu tiên vào năm 2009, chỉ một năm sau khi trở về nước. 

Đến nay tôi đã chủ trì 4 đề tài của quỹ, một sự đồng hành quan trọng, tiếp thêm động lực để tôi kiên định với con đường nghiên cứu lâu dài tại Việt Nam", ông Minh chia sẻ.

GS.TS.DS Thái Khắc Minh tham dự Hội nghị Khám phá và phát triển thuốc châu Á năm 2025 tại Singapore

Đến nay, GS Thái Khắc Minh đã công bố 65 bài báo khoa học quốc tế SCIE, khoảng 120 bài báo khoa học trong nước, tham gia biên soạn sách quốc tế và sách phục vụ đào tạo. Ông hiện là Phó tổng biên tập tạp chí Molecular Diversity (Nature Springer). Với ông, công bố khoa học không phải áp lực thành tích, mà là quá trình để cộng đồng khoa học quốc tế thẩm định và công nhận giá trị nghiên cứu.

Chuyển công tác về Trường đại học Khoa học Sức khỏe - Đại học Quốc gia TP.HCM, hiện nay với vai trò Trưởng khoa dược, GS Minh tiếp tục xây dựng nhóm nghiên cứu mới với định hướng liên ngành, tập trung vào thiết kế thuốc tính toán, trí tuệ nhân tạo (AI) trong khám phá thuốc và kết nối nghiên cứu cơ bản với ứng dụng chăm sóc sức khỏe từ dược liệu Việt Nam.

Dành trọn gần hai thập kỷ học tập và nghiên cứu tại hệ thống Đại học California (Mỹ), Trịnh Quang Việt bước vào con đường khoa học từ bậc đại học cho đến khi hoàn thành luận án tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học máy tính và kỹ thuật máy tính. 

Hướng nghiên cứu trọng tâm của ông là thị giác máy tính, dữ liệu ngữ nghĩa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ khả năng tiếp cận cho người khiếm thị, cũng như tối ưu hóa ra quyết định trong nhiều lĩnh vực: thiết kế hệ thống dữ liệu ngữ nghĩa (Semantic Data) phục vụ đa ngành từ kinh doanh, kinh tế đến y sinh; xây dựng các nguyên mẫu tích hợp kỹ thuật AI và các tác tử AI (AI Agents) với tri thức con người…

TS Trịnh Quang Việt chia sẻ về tác động của AI trong truyền thông và báo chí tại Trường đại học Kinh tế - Luật

Hiện nay, TS Trịnh Quang Việt công tác tại khoa hệ thống thông tin, Trường đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM). Trước đó, ông từng giảng dạy tại Foothill Community College và Đại học Bang California (Mỹ), phụ trách các học phần về lập trình, phát triển web đa nền tảng và ứng dụng AI. 

Song song với hoạt động giảng dạy, ông duy trì nghiên cứu khoa học, công bố nhiều bài báo tại các hội thảo và tạp chí quốc tế uy tín và tham gia cố vấn kỹ thuật cho các doanh nghiệp công nghệ tại Thung lũng Silicon.

TS Trịnh Quang Việt chia sẻ về ứng dụng AI trong liên ngành cho học sinh Trường THPT Thủ Khoa Huân (TP.HCM)

Dù có môi trường làm việc thuận lợi ở nước ngoài, trong TS Việt luôn ấp ủ mong muốn mang những tri thức và công nghệ tiên tiến trở về đóng góp cho quê hương. 

Ông chia sẻ: "Môi trường làm việc ở Mỹ rất cởi mở, khuyến khích đổi mới và tạo điều kiện tối đa cho các nhà khoa học trẻ phát triển. Tuy nhiên, chính những thuận lợi đó lại thôi thúc tôi suy nghĩ về việc làm sao để xây dựng một môi trường tương tự, hoặc ít nhất là góp phần đặt những viên gạch nền móng cho không khí học thuật ấy tại Việt Nam. Với tôi, trở về không chỉ là một quyết định nghề nghiệp, mà còn là hành trình tìm về nơi mình có thể tạo ra những tác động thực chất và ý nghĩa nhất".

Trong một lần về nước, khi được giới thiệu về chương trình VNU350, TS Việt nhận thấy đây không đơn thuần là chính sách thu hút nhân lực, mà là một tầm nhìn chiến lược hướng tới xây dựng đại học nghiên cứu đạt chuẩn mực quốc tế. 

TS Trịnh Quang Việt trao đổi tại tọa đàm Nghiên cứu Khoa học Việt - Hàn 2025

"Với mong muốn được đóng góp trí lực cho nghiên cứu khoa học liên ngành và lan tỏa tri thức Việt, tôi đã quyết định ứng cử. Mục tiêu lớn nhất của tôi là cùng các đồng nghiệp hiện thực hóa khát vọng đưa Đại học Quốc gia TP.HCM vào nhóm các đại học uy tín hàng đầu khu vực. Tôi mong muốn góp phần xây dựng một môi trường học thuật cởi mở, nơi mọi ý tưởng được trân trọng và có cơ hội phát triển", ông bày tỏ.

Đến nay, TS Trịnh Quang Việt đã công bố khoảng 20 bài báo khoa học quốc tế và sở hữu 2 bằng sáng chế được cấp bởi Văn phòng Bằng sáng chế và Thương hiệu Hoa Kỳ (USPTO). Ông xác định hướng nghiên cứu lâu dài là ứng dụng AI liên ngành, đặc biệt trong các lĩnh vực luật, kinh doanh, quản lý, giáo dục và y tế.

Sau nhiều năm học tập, nghiên cứu và giảng dạy tại Hoa Kỳ, TS Trương Trung Kiên đã lựa chọn trở về Việt Nam, gắn bó với Trường đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia TP.HCM, mang theo khát vọng đóng góp cho khoa học công nghệ nước nhà và đào tạo thế hệ kỹ sư tương lai. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của Chương trình VNU350.

TS Trương Trung Kiên - giảng viên khoa vật lý - vật lý kỹ thuật Trường đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM

Tốt nghiệp tiến sĩ ngành kỹ thuật điện và máy tính tại Đại học Tổng hợp bang Texas (Hoa Kỳ), Trương Trung Kiên sở hữu nền tảng học thuật vững chắc cùng kinh nghiệm nghiên cứu quốc tế. 

Trước khi trở về Trường đại học Khoa học tự nhiên, ông từng giữ vai trò Trưởng bộ môn kỹ thuật tại Trường đại học Fulbright Việt Nam, nơi ông tham gia xây dựng chương trình Cử nhân kỹ thuật "vị nhân sinh", mô hình đào tạo tiên phong tích hợp kỹ thuật với tư duy nhân văn và đổi mới sáng tạo.

Trong quá trình nghiên cứu, TS Kiên là tác giả của 5 bằng sáng chế được cấp tại Mỹ, liên quan đến các công nghệ nền tảng cho mạng 4G và 5G. Ông có nhiều công trình công bố trên các tạp chí và hội thảo quốc tế uy tín, từng được trao giải "Bài báo xuất sắc nhất". Năm 2015, ông được Bộ Khoa học và Công nghệ vinh danh là một trong những nhà khoa học trẻ tiêu biểu dưới 35 tuổi.

TS Trương Trung Kiên trò chuyện với các bạn sinh viên trong một sự kiện giới thiệu về nhóm ngành STEM

Dù đạt được nhiều thành tựu ở nước ngoài, TS Trương Trung Kiên cho rằng đó chỉ là hành trang để ông trở về cống hiến. "Tôi luôn tâm huyết với việc thúc đẩy sự phát triển học thuật tại Việt Nam. Khát vọng lớn nhất của tôi là đóng góp cho đất nước, đặc biệt là nuôi dưỡng thế hệ kỹ sư và học giả trẻ có năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm", ông Kiên chia sẻ.

Chính khát vọng ấy đã thôi thúc Trương Trung Kiên đồng hành cùng Chương trình VNU350. Ông đánh giá cao chương trình này ở cách tiếp cận toàn diện, không chỉ thu hút nhân tài bằng chính sách đãi ngộ mà còn tạo môi trường học thuật tự chủ, năng động để các nhà khoa học có thể hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, đủ khả năng giải quyết những bài toán lớn của quốc gia và cạnh tranh trên trường quốc tế.

Hiện nay, TS Trương Trung Kiên là giảng viên lĩnh vực công nghệ bán dẫn và vi mạch tại Trường đại học Khoa học tự nhiên. Ông đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái bán dẫn bằng cách kết nối giữa đại học - doanh nghiệp - quốc tế và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. 

TS Trương Trung Kiên hướng dẫn sinh viên nghiên cứu

Trong giảng dạy, ông hướng đến lan tỏa các phương pháp giáo dục hiện đại như học qua dự án, học qua trải nghiệm, gắn chặt với thực tiễn doanh nghiệp và nhu cầu xã hội. TS Kiên đặc biệt chú trọng rèn luyện tư duy thiết kế, tư duy hệ thống và năng lực hội nhập toàn cầu cho sinh viên. "Tôi mong các môn học không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn truyền cảm hứng đổi mới sáng tạo, giúp sinh viên tự tin bước ra thế giới", ông nói.

Sau nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy tại Anh và Hàn Quốc, TS Nguyễn Sỹ Ngọc đã quyết định trở về Việt Nam, trở thành giảng viên khoa cơ khí, Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM). 

Với anh, đây không chỉ là hành trình trở về quê hương mà còn là khát vọng góp một phần xây dựng những nhóm nghiên cứu mạnh, tạo đột phá trong khoa học công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực cơ học tính toán kết cấu và vật liệu tiên tiến, đồng thời đào tạo những thế hệ tương lai đam mê khoa học.

TS Nguyễn Sỹ Ngọc tại Hội nghị khu vực về Kỹ thuật vật liệu JICA AUN/SEED-Net (RCME 2025) và Hội thảo quốc tế về Khoa học và Kỹ thuật vật liệu (ISMSE 2025) tháng 7-2025

Tốt nghiệp tại Đại học Quốc gia Seoul ngành cơ khí hàng không, TS Ngọc từng là nghiên cứu viên (Research Associate) tham gia dự án EPSRC uy tín tại Đại học Manchester (Anh), sau đó đảm nhận vị trí trợ lý giáo sư tại Đại học Dongguk (Hàn Quốc). 

Tại đây, anh có sự nghiệp ổn định với nhiều cơ hội phát triển. Thế nhưng niềm tin vào sự chuyển mình mạnh mẽ của khoa học công nghệ và chuyển đổi số tại Việt Nam đã thôi thúc anh trở về. 

"Tôi chọn TP.HCM để hiện thực hóa các ý tưởng nghiên cứu, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực cơ học tính toán kết cấu và vật liệu tiên tiến, lĩnh vực có ứng dụng cao trong sản xuất, giao thông, xây dựng, hàng không vũ trụ và quốc phòng. Tôi tin rằng với đầu tư đúng hướng, thành phố sẽ có những bước đột phá mạnh mẽ", TS Ngọc chia sẻ.

TS Nguyễn Sỹ Ngọc tham gia hội nghị AIAA Scitech năm 2024 của Hiệp hội Hàng không Mỹ tổ chức

Hiện nay, anh đang bước đầu thành lập nhóm nghiên cứu ICMAM - Intelligent Computational Mechanics of Advanced Materials Group, hướng đến việc phát triển các mô hình tính toán tiên tiến, phương pháp phần tử hữu hạn và ứng dụng AI trong cơ học vật liệu và kết cấu composite. 

Mới đây, TS Ngọc được phê duyệt dự án nghiên cứu cấp quốc gia từ Quỹ NAFOSTED về ứng dụng PINN trong tính toán kết cấu composite, hướng tới ứng dụng trong ngành công nghệ hàng không vũ trụ. 

Bên cạnh đó, anh còn được chọn làm điều phối viên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á trong khuôn khổ hợp tác Nhật Bản-ASEAN, góp phần kết nối và thúc đẩy các dự án đổi mới sáng tạo khu vực.

Theo TS Ngọc, TP.HCM hoàn toàn có thể trở thành trung tâm khoa học công nghệ tầm khu vực nếu xây dựng môi trường nghiên cứu cởi mở, cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và có cơ chế tài trợ linh hoạt. "Quan trọng nhất là trao quyền tự chủ cho các nhóm nghiên cứu để họ có thể bứt phá", anh nhấn mạnh.

TS Nguyễn Sỹ Ngọc tham gia khóa đào tạo ngắn hạn điều phối viên khoa học công nghệ của Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á năm 2025

Anh đánh giá cao những thay đổi tích cực trong môi trường nghiên cứu trong nước: sinh viên được tham gia nhiều hơn vào dự án thực tế, nhóm nghiên cứu liên ngành phát triển, giúp khơi dậy tư duy sáng tạo và năng lực nghiên cứu từ sớm.

Tuy nhiên, anh cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức còn tồn tại: cơ sở vật chất hạn chế, thủ tục hành chính phức tạp, nguồn tài trợ chưa đáp ứng nhu cầu phát triển dài hạn. "Lãnh đạo cần thực sự thấu hiểu nhà khoa học cần gì và có hỗ trợ thực chất. Vì vậy, tôi rất đánh giá cao Chương trình VNU350 của Đại học Quốc gia TP.HCM. Chương trình thể hiện tầm nhìn dài hạn với lộ trình 10 năm hỗ trợ nhà khoa học, xây dựng phòng thí nghiệm riêng và tạo điều kiện tiếp cận đề tài nghiên cứu cấp nhà nước", TS Ngọc nói.