Vietnam Jazz Heritage Festival mùa đầu tiên khép lại tại Đà Lạt sau ba đêm diễn (từ ngày 6 đến 8-11). Theo ước tính của ban tổ chức, đêm khai màn ở quảng trường Lâm Viên có khoảng 15.000 khán giả. Một du khách ngồi giữa quảng trường Lâm Viên nói với chúng tôi rằng Đà Lạt vừa đãi mình một bữa tiệc.

Cần nói thêm, theo nhiều người quan sát hoạt động kinh tế, văn hóa, du lịch Đà Lạt thì thành công lớn nhất của Vietnam Jazz Heritage Festival 2026 là đã nâng vị thế của Đà Lạt cùng đối tác tài trợ sự kiện. Truyền thông, nghệ sĩ trong và ngoài nước, công chúng nhắc đến Đà Lạt bằng những nội dung công nhận Đà Lạt là điểm đến của du lịch chất lượng cao, âm nhạc và di sản.

Nhưng khi những hiệu ứng trước và sau sự kiện lắng xuống, nhiều câu hỏi kỳ vọng đã đặt ra, rằng: Bữa tiệc ấy có được bày lại vào năm sau hay không? Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, nhạc sĩ Huy Tuấn, Tổng đạo diễn lễ hội, cho rằng muốn biết có mùa thứ hai hay không thì phải bắt đầu nhiều việc ngay khi mùa thứ nhất vừa kết thúc.

* Thưa nhạc sĩ, trước lễ hội, điều gì khiến ông và ban tổ chức lo nhất?

- Lo thời tiết. Lo jazz có hợp với số đông hay không. Lo cả chuyện phối hợp với nghệ sĩ, vì lần đầu đã mời về một lực lượng rất lớn những người đã thành danh, có người được xem là huyền thoại sống của jazz. Lần đầu tổ chức nên không phải cái gì cũng như ý. Nhưng ở một mức độ nào đó, tôi đánh giá đây là một thành công đáng kể và có đủ yếu tố để tin rằng nhạc jazz có thể sống lâu dài với Đà Lạt.

* Điều gì khiến ông tin như vậy?

- Người ta vẫn nghĩ jazz khó nghe, khó thưởng thức. Đêm đầu tiên, chúng tôi chủ đích làm công khai ngoài trời và khán giả đã cho tôi một câu trả lời rất rõ: nếu được tiếp xúc, được nghe những nghệ sĩ đại tài của thế giới diễn trực tiếp thì không còn khoảng cách, không còn e ngại rằng jazz hay nhạc cổ điển là điều gì đó quá cao siêu.

Tôi không làm jazz để chiều khán giả đại chúng, nên kéo được đông người như vậy là bất ngờ rất lớn, ngoài mong đợi của ban tổ chức. Nhưng điều có ý nghĩa hơn cả không phải số người đến, mà là số người ngồi lại đến cuối để nghe.

* Một nghệ sĩ khách mời chia sẻ rằng đã gọi là festival thì phải có chu kỳ. Đà Lạt sẽ có mùa thứ hai?

- Với cá nhân tôi và những người đồng hành, đó là mong muốn đầu tiên khi bắt tay vào làm mùa đầu tiên. Một sự kiện thỉnh thoảng mới có, khi nào có điều kiện mới làm thì chỉ là một lễ hội. Festival theo cách thế giới hiểu phải lặp lại hằng năm, cách năm hoặc vài năm một lần nhưng phải có chu kỳ. Đó là festival, còn để khẳng định một thương hiệu điểm đến thì phải mất từ 3 đến 5 năm tổ chức sự kiện đều đặn. Khi đã tổ chức một festival với mục tiêu tạo thương hiệu, xây dựng điểm đến cho Đà Lạt, tôi chưa bao giờ nghĩ chỉ làm một lần.

Nhưng đó mới là mong muốn của người tổ chức. Làm được hay không cần sự đồng lòng của nhà quản lý và cả người dân sở tại với chung góc nhìn về Vietnam Jazz Heritage Festival. Phải hội đủ như vậy mới nuôi được một thương hiệu văn hóa riêng.

Cứ nhìn ngay Festival Hoa của Đà Lạt là thấy. Cuối năm 2004 mới chỉ là một lễ hội thử nghiệm, năm 2005 mới có mùa đầu tiên. Hơn 20 năm, qua 10 mùa, lễ hội hoa mới thành thương hiệu. Và người ta háo hức chờ mỗi khi mùa hội trở lại. Jazz cũng vậy, không ai làm một mùa mà thành thương hiệu được.

Bây giờ truyền thông trong nước lẫn quốc tế đang rất ủng hộ Đà Lạt. Hầu hết nghệ sĩ trong nước và quốc tế lên đây dịp này đều nhắc đến Đà Lạt. Mỗi lần họ nhắc là một lần Đà Lạt được cộng đồng biết đến và yêu, vị thế của Đà Lạt cũng từ đó mà lên. Nhưng hiệu ứng nào rồi cũng nhạt dần. Nếu năm sau không có mùa thứ hai, những gì mình vừa có được sẽ trôi đi rất nhanh.

* Danh hiệu thành phố sáng tạo về âm nhạc của UNESCO gắn với câu chuyện này ra sao?

- Tôi vẫn nói khi UNESCO đưa Đà Lạt vào mạng lưới các thành phố sáng tạo về âm nhạc, đó không đơn giản là họ công nhận Đà Lạt. Họ đang chọn mặt gửi vàng, giao phó cho Đà Lạt. Nhận danh hiệu là nhận trách nhiệm, phải triển khai bằng việc cụ thể.

Lễ hội âm nhạc ở Việt Nam bây giờ rất nhiều, nhưng khá giống nhau. Chưa có địa phương nào thực sự có một sản phẩm âm nhạc đặc thù cho riêng mình. Với Đà Lạt và Lâm Đồng, tôi nghĩ jazz chính là câu trả lời. Lâm Đồng có cơ hội tách mình khỏi một thị trường du lịch đang na ná nhau.

* Ông đã đề xuất gì với tỉnh?

- Chương trình vừa xong thôi. Nhưng tôi rất mong ban tổ chức, các nhà đồng hành và UBND tỉnh Lâm Đồng sớm ngồi lại với nhau để bàn ngay công tác chuẩn bị cho những năm sau và đi đến một quyết định rõ ràng: Đà Lạt có muốn phát triển một sản phẩm âm nhạc đặc thù cho riêng mình hay không. Một lễ hội ở quy mô này cần chuẩn bị ít nhất một năm, tính từ khâu ý tưởng.

* Thưa ông, vì sao phải là một năm?

- Vì nghệ sĩ quốc tế không bao giờ nhận lời trong vòng một tháng. Có người đòi hẹn trước cả năm, người linh động nhất cũng phải ba tháng. Câu đầu tiên họ hỏi là sự kiện do ai tổ chức, đã làm gì rồi, ai đã tham gia. Câu thứ hai là lễ hội chuẩn bị bao lâu. Thời gian chuẩn bị cho họ thấy festival có quy củ, đáng tin hay không. Mời muộn, họ đặt câu hỏi về năng lực tổ chức ngay. Thiếu nghệ sĩ đỉnh cao, sự kiện mất đi hấp dẫn.

Ở nhiều nơi, người làm chương trình phải hồi hộp chờ địa phương quyết định, và quyết định thường đến trước hai, ba tháng. Với festival quốc tế, như vậy là quá trễ.

* Ngoài nghệ sĩ, những ai được lợi khi có quyết định sớm?

- Trước hết là người làm lữ hành. Họ đưa lễ hội vào lịch hoạt động và mang đi bán. Khách biết chắc tháng 11 đến Đà Lạt sẽ có festival jazz thì sản phẩm tour cho thời điểm đó tăng giá trị lên rất nhiều. Khách nước ngoài tính toán dựa theo lịch nghỉ đã định trước cả năm. Một phòng khách sạn bán mùa cao điểm mà đi kèm sản phẩm văn hóa thì giá trị cao hơn.

Thứ hai là nhà tài trợ. Họ phân bổ ngân sách từ đầu kỳ tài chính. Họ chỉ làm việc với người có kế hoạch chắc chắn, không ngồi đợi.

Rồi người bán phòng, người cho thuê xe, những người làm sự kiện nhỏ. Nếu có một chuỗi sự kiện đi kèm trong cùng khoảng thời gian, khách của sự kiện nhỏ được hưởng không khí của sự kiện lớn, sự kiện lớn có thêm khách của sự kiện nhỏ. Chúng níu nhau và cả bộ máy kinh tế du lịch của địa phương chạy theo.

* Đã có địa phương nào làm được điều đó chưa, thưa nhạc sĩ?

- Huế là ví dụ rất rõ về mặt quyết sách. Tháng 9 vừa rồi, Huế Wonderverse Music Fest, chương trình tôi vừa tham gia tổ chức, diễn ra đúng dịp Quốc khánh. Theo số liệu Huế công bố, dịp đó có hơn 651.000 lượt khách đến Huế, hơn 300.000 người tham gia các hoạt động lễ hội, hơn 120.000 khán giả ở hai đêm nhạc. Nhưng điều tôi ấn tượng không phải con số, mà là việc họ làm ngay sau đó.

Chưa đầy hai tháng sau, ngày 31-10, UBND TP. Huế mở hẳn một hội nghị với gần 300 đại biểu, từ sở ngành, hiệp hội đến doanh nghiệp lữ hành, để công bố luôn sản phẩm của năm 2027: Huế Wonderverse mùa tiếp theo. Và một lễ hội ánh sáng quốc tế lần đầu tổ chức trên sông Hương đã có ngày cụ thể từ 11 đến 13-6-2027. Huế nói rõ đã định hình các chương trình lớn đến năm 2030, riêng năm 2027 có ít nhất năm lễ hội, rải cho từng quý. Người làm tour cầm lịch đó là đi chào khách được ngay, đúng không?

Chính doanh nghiệp du lịch Huế đã thẳng thắn nói các lễ hội trước đây thường quảng bá sát ngày, họ không kịp chào mời du khách quốc tế. Chính quyền nghe và hợp tác nhanh chóng: từ năm 2027, chương trình lớn phải thông báo sớm để doanh nghiệp tận dụng được “sức nóng” của lễ hội.

Tôi mong Lâm Đồng có những quyết sách như vậy: không phải năm nào người tổ chức cũng đi báo cáo xin làm, mà biết chắc trong 3 đến 5 năm tới, cứ đến mùa là tổ chức. Năm nào có gì mới thì báo cáo nội dung, còn thời điểm và chủ trương phải chắc chắn, dài hạn.

* Một lịch tổ chức cố định mang lại thêm điều gì?

- Chính phủ bây giờ công bố lịch nghỉ lễ trước cả năm, người tổ chức sự kiện mừng lắm, vì biết rõ để chủ động. Lịch lễ hội cũng vậy. Khi đã thấy một sự kiện lớn hơn chốt vào một thời điểm cố định trong năm, mình chủ động né ra thay vì tổ chức xong mới biết bị một sự kiện khác lớn hơn, hút khách hơn chèn lên. Chồng lịch thì thiệt cả người tổ chức lẫn người dân.

Biết lịch còn giúp các tỉnh nối với nhau. Huế tháng 9 đang làm những thứ rất lớn, thì Lâm Đồng có thể làm ngay sau Huế, hoặc chủ động làm trước Huế. Như vậy là hợp tác đưa khách đi qua cả một chuỗi trải nghiệm liên tỉnh. Lúc đó câu chuyện không còn gói trong một tỉnh mà tác động thẳng vào tăng trưởng của cả ngành du lịch.

* Theo ông, hạ tầng và năng lực tổ chức của Đà Lạt có theo kịp những sự kiện tầm cỡ như từng diễn ra ở Hà Nội, TP.HCM?

- Vietnam Jazz Heritage Festival không phải là sự kiện lớn nhất Đà Lạt từng làm. Đà Lạt thừa sức làm những sự kiện lớn hơn và đã tổ chức rất nhiều sự kiện lớn hơn. Chính quyền, an ninh, phối hợp giữa các sở ngành đều khá chủ động, đã quen sự kiện đông người. Bộ máy tổ chức không có vấn đề gì.

Vấn đề là chất lượng của chính các sự kiện. Đà Lạt và Lâm Đồng cần cân nhắc chọn cái gì là mũi nhọn để đầu tư: làm gì để bật lên được cá tính của vùng đất, bật lên được sản phẩm khác biệt với nơi khác. Đó là đầu tư chất xám, khó hơn đầu tư phần cứng nhiều.

* Như vậy, Đà Lạt có phải đã đến lúc hướng tới sản phẩm quốc tế?

- Chắc chắn. Đà Lạt bây giờ đã vượt khỏi khuôn khổ một vùng đất du lịch của Việt Nam. Khi tư duy rằng khách không chỉ là khách trong nước, thì lễ hội phải đạt chuẩn quốc tế, sản phẩm phải bán được ra nước ngoài. Nghệ sĩ hàng đầu thế giới đến đây thì truyền thông theo họ cũng đến, họ mang tên Đà Lạt đi khi rời khỏi đây. Còn nếu cứ tiếp tục làm những lễ hội, những event mang tính địa phương, thì cuối cùng lại đi thu tiền lẻ.

Indonesia có hàng trăm lễ hội jazz lớn nhỏ, trong đó có những lễ hội thuộc hàng lớn nhất thế giới, và họ đã làm điều đó hai chục năm. Thái Lan cũng vậy. Mình chỉ mới bắt đầu gần đây.

* Ông Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, tại một hội thảo tại Đà Lạt cho rằng địa phương cần chuyển từ đếm lượt khách sang tính giá trị khách để lại. Thưa ông, âm nhạc có thể góp phần gì?

- Những gì Đà Lạt có mà nơi khác không có là di sản, là thời tiết, và con người. Đà Lạt không phải nơi để thường xuyên có đại nhạc hội vài chục nghìn người, mà hợp với sản phẩm đặc thù làm tinh tế, kỹ lưỡng.

Câu hỏi đặt ra là phục vụ hàng triệu người không chịu chi tiêu, hay phục vụ ít hơn nhưng chỉ số chi tiêu của họ lớn hơn, và họ quay lại thường xuyên hơn? Tôi nghĩ Đà Lạt sẽ chọn làm những sản phẩm có chiều sâu, giá trị lớn hơn, mang lại kinh tế thực thụ. Tài nguyên của Đà Lạt cần được trân trọng ở cấp độ cao, đến mức: trong từng hơi thở mát lạnh.