Năm năm trước, ở huyện Long Mỹ (tỉnh Cần Thơ cũ, nay là Hậu Giang) xảy ra một vụ tiêu cực nghiêm trọng: Nguyễn Văn Trung, kế toán trưởng Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện đã phát hành 40 “lệnh chi tiền” của cơ quan tài chính để ra Kho bạc nhà nước huyện xuất quỹ ngân sách gần 8,4 tỷ đồng. Hầu như toàn bộ số tiền này bị Trung ném vào cờ bạc, cá độ bóng đá. Đến cuối năm 2002, khi không thể che giấu được nữa, Trung mới ra công an tự thú.

“Chết” cả “dây”

Công an tỉnh Cần Thơ đã điều tra, phát hiện rằng quá trình thụt két của Trung kéo dài suốt ba năm liền. Lợi dụng sự tin tưởng, thiếu trách nhiệm kiểm tra của lãnh đạo Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện, Trung lập ra các “lệnh chi tiền” khống đưa cho sếp ký rồi tự mình ký, đóng dấu vào vị trí kế toán trưởng. Có “lệnh chi tiền” trong tay, Trung mượn tài khoản của các chủ doanh nghiệp có tham gia thi công dự án tại huyện để nhận tiền từ Kho bạc nhà nước. Khi giấy báo tiền gửi về, các chủ tài khoản này rút ra rồi giao lại cho Trung.

Thế rồi, VKSND tỉnh Cần Thơ đã truy tố Trung và 21 bị cáo là lãnh đạo Phòng Tài chính-Kế hoạch, lãnh đạo và cán bộ Kho bạc nhà nước huyện, chủ các doanh nghiệp cho mượn tài khoản và nhóm bị cáo tham gia đánh bạc, cá độ bóng đá về các tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tham ô, đánh bạc, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng.

Sau đó, TAND tỉnh đã xử sơ thẩm và phạt tù tất cả các bị cáo. Tháng 11-2005, Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM cũng đã y án sơ thẩm. Trong số các bị cáo có Trần Quốc Tuấn, Vũ Anh Quang, Lê Ngọc Út, Lê Thị Việt Sô, nguyên là giám đốc, phó giám đốc, cán bộ Kho bạc nhà nước huyện Long Mỹ. Họ đã lần lượt bị phạt từ hai năm án treo đến năm năm tù về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Có oan?

Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, bốn cán bộ kho bạc trên liên tục kêu oan. Họ khẳng định mình đã làm đúng chức trách và xuất quỹ đúng như “lệnh chi tiền” của cơ quan tài chính. Ngoài ra, trước và sau phiên tòa phúc thẩm, Kho bạc nhà nước trung ương cùng Bộ Tài chính liên tục có văn bản gửi tới các cơ quan tố tụng khẳng định cán bộ của mình đã làm đúng chức trách.

Các cơ quan này viện dẫn Nghị định 87 năm 1996 và Thông tư số 40, 130 của Bộ Tài chính ban hành năm 1998. Theo đó, với các khoản chi được cấp phát dưới hình thức “lệnh chi tiền” thì kho bạc chỉ kiểm tra dấu, chữ ký trong lệnh có đúng với mẫu đã đăng ký tại kho bạc, kiểm soát xem khoản chi có đúng mục lục ngân sách... hay không, sau đó chi trả theo đúng nội dung ghi trên “lệnh chi tiền”, còn việc kiểm soát chi hoàn toàn thuộc về cơ quan tài chính. Chỉ trong trường hợp cấp phát bằng hình thức “giấy rút hạn mức kinh phí” thì kho bạc mới có trách nhiệm kiểm soát.

Trong một văn bản ký ngày 19-6-2007, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh còn khẳng định hơn 14.000 cán bộ công chức trong hệ thống Kho bạc nhà nước lâu nay vẫn thực hiện kiểm soát chi ngân sách theo đúng các quy định trên mà vẫn đảm bảo kỷ luật, kỷ cương và hiệu quả quản lý điều hành ngân sách.

Sau khi nhận được kiến nghị, kiểm tra lại hồ sơ vụ án, VKSND tối cao đã yêu cầu Bộ Tài chính giải thích kỹ hơn về sự khác nhau giữa hai hình thức cấp phát bằng “giấy rút hạn mức kinh phí” và “lệnh chi tiền”. Trên cơ sở các quy định hiện hành cùng sự giải thích này, VKSND tối cao nhận xét cả 40 “lệnh chi tiền” được gửi tới Kho bạc huyện Long Mỹ về hình thức đều là thật, chữ ký, con dấu hợp lệ, hợp pháp. Như vậy, Kho bạc nhà nước huyện dựa vào đó mà chuẩn chi là không trái luật. Còn trách nhiệm chính trong kiểm tra nội dung, tính chất, mục đích khoản chi mà kế toán trưởng Nguyễn Văn Trung đề nghị thuộc về lãnh đạo Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện Long Mỹ.

Vừa qua, VKSND tối cao đã kháng nghị giám đốc thẩm theo hướng hủy một phần bản án hình sự sơ thẩm, phúc Thẩm liên quan tới bốn bị can là cán bộ kho bạc và tuyên họ không phạm tội. Hiện kháng nghị trên đang chờ Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao xem xét. Trong khi đó, vì dính vào vòng lao lý, cả bốn cán bộ Kho bạc nhà nước huyện Long Mỹ đều đã mất chức và đang phải thụ án.

Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin tới bạn đọc.