Đại học Mansoura (Ai Cập) vừa công bố phát hiện một loài tổ tiên mới của vượn lớn (great ape). Kết quả nghiên cứu đã được xuất bản trên Science - tạp chí khoa học chuyên ngành uy tín qua bình duyệt của Hiệp hội vì sự Tiến bộ Khoa học Mỹ (AAAS).

Loài mới được phát hiện mang tên khoa học là Masripithecus moghraensis, sinh sống cách đây khoảng 18 triệu năm vào đầu thế Miocen (thế Trung Tân). Di tích hóa thạch của loài này được tìm thấy tại hệ tầng Wadi El-Moghra thuộc Sa mạc Tây của Ai Cập.

Thành tựu nghiên cứu của giới khoa học Ai Cập

Trong một tuyên bố chung, Đại học Mansoura và Bộ Giáo dục Đại học Ai Cập khẳng định, khám phá này do một nhóm chuyên gia hoàn toàn là người Ai Cập thuộc Trung tâm Cổ sinh vật học Động vật có xương sống (Phòng thí nghiệm Sallam) của Đại học Mansoura thực hiện. Sự kiện này minh chứng cho sự chuyển mình của các tổ chức nghiên cứu khối Ả Rập: từ vai trò tham gia sang định hướng và dẫn dắt các dự án quốc tế.

Thành tựu này là kết tinh của nhiều năm nghiên cứu thực địa. Nhóm chuyên gia đã dành hơn 5 năm để khảo sát và khai quật tại khu vực El-Moghra. Các tầng địa chất tại đây cho thấy môi trường trong quá khứ khác xa hoàn toàn so với cảnh quan sa mạc khắc nghiệt hiện tại.

Cụ thể, trong thế Miocen, khu vực này có thảm thực vật phong phú và nguồn nước dồi dào, tạo điều kiện sống lý tưởng cho sự đa dạng của các loài động vật có vú sơ khai.

Việc xác định đặc điểm của loài mới chủ yếu dựa trên số lượng di tích hạn chế gồm xương hàm dưới và răng. Tuy nhiên, quá trình phân tích các mẫu hóa thạch này đã hé lộ một tổ hợp các đặc điểm giải phẫu độc đáo, bao gồm xương hàm chắc khỏe và răng hàm có thân răng thấp với cấu trúc phức tạp.

Điều này cho thấy chế độ ăn của loài này chủ yếu là trái cây nhưng chúng vẫn có khả năng xử lý các loại thức ăn cứng hơn như hạt, chứng tỏ sự linh hoạt trong tập tính sinh tồn từ giai đoạn rất sớm. Sự đa dạng trong chế độ ăn này có thể là yếu tố then chốt giúp các loài vượn lớn tiến hóa thành công và phân tán ra nhiều môi trường sống khác nhau sau này.

Bên cạnh đó, khám phá này cũng mở ra bước đột phá mới về tiến hóa và địa lý. Các phân tích - kết hợp lượng lớn dữ liệu phân tử với hàng trăm đặc điểm giải phẫu - chỉ ra rằng Masripithecus moghraensis có quan hệ họ hàng gần gũi với các loài vượn lớn hiện đại hơn là với các loài cùng thời ở Đông Phi. Phát hiện này giúp lấp đầy khoảng trống trong hồ sơ hóa thạch và nhấn mạnh vai trò trọng yếu của Bắc Phi trong giai đoạn đầu tiến hóa của nhóm linh trưởng này.

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng trực tiếp củng cố giả thuyết cho rằng: nguồn gốc của các loài vượn lớn không chỉ giới hạn ở Đông Phi, mà còn mở rộng ra một khu vực địa lý lớn hơn vươn tới tận Bắc Phi, gắn liền với những biến động địa chất lớn như sự kết nối giữa châu Phi và thềm lục địa Á - Âu trong giai đoạn đó.

Nghiên cứu cũng cho thấy sự phức tạp của phương pháp luận khoa học được áp dụng. Thay vì chỉ dựa vào mô tả hóa thạch đơn thuần, các nhà khoa học Ai Cập đã sử dụng hàng chục ngàn cặp bazơ di truyền từ các loài hiện đại, kết hợp mã hóa hàng trăm đặc điểm giải phẫu. Phương pháp này cho phép dựng lên một cây tiến hóa rõ ràng hơn và xác định vị trí của loài mới với độ tin cậy vượt trội so với các nghiên cứu truyền thống.

Bước tiến của ngành Cổ sinh vật học tại Ai Cập

Nghiên cứu này đồng thời phản ánh sự phát triển của ngành Cổ sinh vật học động vật có xương sống tại Ai Cập thông qua việc thiết lập các trung tâm nghiên cứu chuyên sâu, cùng sự trưởng thành của đội ngũ khoa học trong nước với đủ năng lực thực hiện các nghiên cứu dài hạn.

Nhóm thực hiện dự án tin tưởng rằng, khám phá của họ không chỉ bổ sung một loài mới vào hồ sơ hóa thạch, mà còn đóng góp sâu sắc vào sự hiểu biết của nhân loại về nguồn gốc ban đầu của các loài vượn lớn - nhóm linh trưởng bao gồm con người và các loài vượn hiện đại. Đây cũng là một chủ đề vẫn đang thu hút nhiều tranh luận trong giới khoa học.