Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với TP.HCM. Đặc biệt, những bước tiến mới về thể chế, trong đó có Luật Phát triển đô thị, đang tạo thêm điều kiện để thành phố chủ động kiến tạo tương lai, tạo nên một cực tăng trưởng toàn cầu.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng đối với TP.HCM hôm nay không còn chỉ là cần được trao thêm những quyền gì, mà là làm thế nào để sử dụng hiệu quả những quyền đã được trao.

Một bước tiến quan trọng của cải cách thể chế thời gian qua là sự đổi mới tư duy phân cấp, phân quyền. Với Luật Phát triển đô thị và các cơ chế liên quan, TP.HCM đã có thêm cơ sở pháp lý để chủ động quyết định nhiều vấn đề phát triển thuộc thẩm quyền.

Để quyền được trao phát huy hiệu quả, cần bảo đảm ba điều kiện.

Trước hết, thẩm quyền phải rõ ràng, mỗi quyết định có một chủ thể chịu trách nhiệm chính. Phân quyền khó phát huy tác dụng nếu công việc vẫn phải đi qua quá nhiều đầu mối hoặc trách nhiệm bị phân tán đến mức không ai thực sự có quyền quyết định cuối cùng.

Tiếp đó, quyền phải đi cùng năng lực sử dụng quyền. Nhiệm vụ mới đòi hỏi đội ngũ cán bộ đủ trình độ, hệ thống thông tin đáng tin cậy, nguồn lực và công cụ quản trị tương ứng. Không thể kỳ vọng kết quả mới nếu chỉ thay đổi thẩm quyền mà không nâng cấp năng lực bộ máy.

Cuối cùng, quyền tự chủ phải gắn với trách nhiệm về kết quả. Tuân thủ pháp luật là yêu cầu bắt buộc, nhưng chất lượng quyết định, thời gian giải quyết công việc và hiệu quả phát triển cũng phải trở thành những thước đo quan trọng.

Vì vậy, TP.HCM cần rà soát các thẩm quyền mới đã được pháp luật xác lập, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, chuẩn hóa quy trình phối hợp và xây dựng năng lực thực thi tương ứng. Đặc biệt, cần khắc phục tình trạng quyền đã được phân cấp nhưng người thực thi vẫn phải xin ý kiến nhiều tầng nấc để bảo đảm an toàn trách nhiệm.

Một siêu đô thị không đơn thuần là có diện tích rộng hơn, dân số đông hơn hay quy mô kinh tế lớn hơn. Đó là một hệ thống phát triển phức hợp, trong đó sản xuất, thương mại, tài chính, logistics, giao thông, năng lượng và đổi mới sáng tạo liên kết chặt chẽ với nhau. Đặc điểm ấy đòi hỏi một phương thức quản trị khác với cách quản lý đô thị truyền thống.

Vì vậy, quản trị siêu đô thị phải chuyển từ tối ưu hóa từng bộ phận sang tối ưu hóa hiệu quả của toàn hệ thống.

Trước hết, thành phố cần thiết lập năng lực điều phối thống nhất đối với những hệ thống phát triển chiến lược như quy hoạch không gian, giao thông, logistics, năng lượng, môi trường và hạ tầng số.

Những vấn đề có tính liên thông cao phải được xem xét trên phạm vi toàn siêu đô thị, thay vì bị chia cắt theo địa giới hành chính hoặc phạm vi quản lý của từng sở, ngành.

Tuy nhiên, điều phối thống nhất không có nghĩa là tập trung mọi quyết định về một đầu mối. Ngược lại, siêu đô thị càng lớn càng cần phân định hợp lý giữa những việc phải điều phối ở cấp thành phố và những việc giao cho cấp cơ sở chủ động giải quyết. 

Việc gì cấp gần người dân, doanh nghiệp nhất có thể thực hiện hiệu quả thì nên để cấp đó quyết định và chịu trách nhiệm. Chỉ những vấn đề có tác động liên ngành, liên địa bàn mới cần sự điều phối tập trung.

Đây chính là cách kết hợp giữa tính thống nhất chiến lược và tính linh hoạt trong thực thi.

Để vận hành mô hình này, TP.HCM cần tiến tới hệ thống dữ liệu điều hành tích hợp, cho phép các cơ quan cùng nhận diện những vấn đề phát triển chung, phát hiện kịp thời các điểm nghẽn và phối hợp giải quyết trên cơ sở thông tin thống nhất.

Một trong những kỳ vọng lớn đối với Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 là mở ra những cơ hội hợp tác mới, thu hút dòng vốn đầu tư, công nghệ và nhân tài quốc tế. Đây là những nguồn lực quan trọng để TP.HCM chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và từng bước xác lập vị thế của một cực tăng trưởng toàn cầu.

Vì vậy, đột phá quan trọng về năng lực thực thi là chuyển từ tư duy thu hút đầu tư sang tư duy tổ chức và quản trị hiệu quả đầu tư.

Trước hết, TP.HCM cần xây dựng cơ chế quản trị xuyên suốt vòng đời các dự án đầu tư chiến lược, từ khi hình thành ý tưởng, lựa chọn nhà đầu tư, hoàn thiện thủ tục, triển khai xây dựng đến khi đi vào hoạt động và tạo ra giá trị kinh tế.

Mỗi dự án chiến lược cần có một đầu mối chịu trách nhiệm điều phối, một kế hoạch với các mốc tiến độ rõ ràng và cơ chế xử lý kịp thời những vướng mắc liên ngành, liên cấp. Những vấn đề vượt thẩm quyền phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền theo quy trình và thời hạn cụ thể.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là xây dựng môi trường đủ sức hấp dẫn đối với công nghệ và nhân tài quốc tế. Các tập đoàn công nghệ không chỉ tìm kiếm ưu đãi về thuế hay đất đai, mà còn cần môi trường pháp lý ổn định, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ, hạ tầng đáng tin cậy và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các chuyên gia giỏi cũng quan tâm đến chất lượng giáo dục, y tế, nhà ở, môi trường sống và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Bởi vậy, thu hút vốn, công nghệ và nhân tài không thể là những chính sách riêng rẽ. Chúng phải được kết nối thành một hệ sinh thái phát triển, trong đó chất lượng thể chế và chất lượng sống cùng tạo nên sức hấp dẫn của thành phố.

TP.HCM đang có những điều kiện quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển mới: không gian kinh tế rộng lớn hơn, những động lực tăng trưởng mới, sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế và đặc biệt là những bước tiến về thể chế.

Nhưng cơ hội không tự chuyển hóa thành thành công. Quyền tự chủ, dù rộng lớn đến đâu, cũng chỉ tạo ra khả năng hành động. Chính chất lượng quản trị và năng lực thực thi mới quyết định khả năng ấy được hiện thực hóa đến mức nào.

Vì vậy, nhiệm vụ quan trọng của TP.HCM là kiến tạo phương thức quản trị tương xứng với tầm vóc siêu đô thị: điều phối thống nhất những vấn đề chiến lược, phân định rõ trách nhiệm, ra quyết định dựa trên dữ liệu và đánh giá hiệu quả bằng kết quả phát triển thực chất.

Nếu thực hiện thành công, TP.HCM không chỉ tạo ra động lực tăng trưởng cho chính mình, mà còn cung cấp những kinh nghiệm quý báu về quản trị siêu đô thị và tổ chức thực thi cho cả nước.

Đó chính là nơi TP.HCM cần tập trung đột phá: biến quyền được trao thành năng lực phát triển, biến lợi thế thể chế thành sức cạnh tranh toàn cầu.