Phim tài liệu Tọa độ Câu Nhi (đạo diễn Chu Thanh) do Ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện lên sóng VTV1 tối 29-8, tái hiện trận chiến bi tráng giữ cầu Câu Nhi năm 1972 ở Quảng Trị và hành trình hơn nửa thế kỷ gìn giữ đất thiêng, tìm lại danh tính cho người lính đã hy sinh.

Câu Nhi thành nhà của các anh!

Câu Nhi ít được nhắc tên trong thời bình, nhưng lại nắm vị trí trọng yếu trong lịch sử, là ranh giới giữa tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Sau khi toàn tỉnh Quảng Trị và thị xã Đông Hà được giải phóng ngày 11-5-1972, quân địch đã huy động lực lượng từ Huế đánh ngược ra nhằm tái chiếm lại các vùng đã mất.

Cầu Câu Nhi bắc qua sông trở thành một vị trí "yết hầu" - huyết mạch sống còn mà quân ta không thể để mất.

Hơn 100 chiến sĩ thuộc Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 đã chiến đấu ngoan cường nhằm ngăn chặn quân địch chi viện cho điểm cao 35. Trong trận chiến đấu này, 93 người đã hy sinh, nằm lại mảnh đất này.

Sau trận đánh, xe ủi của địch đã san phạt chiến trường, gạt tất cả thi thể các chiến sĩ xuống hố nước ven sông mà không có một tấm tăng bọc hay nấm mộ riêng.

Những người may mắn sống sót - người thì rút về hậu cứ dưỡng thương, người lại tiếp tục theo đơn vị mới đi mặt trận khác.

Do đường dây liên lạc trong đêm định mệnh đó bị đứt, danh tính của những người lính tạm thời bị lãng quên và suốt mấy mươi năm sau đó, họ chỉ được ghi nhận lạnh lẽo trên giấy tờ bằng hai chữ "mất tích".

Ông Tuấn: "Mảnh vườn toàn xác liệt sĩ, Nhà nước cần tôi cũng cho luôn"

Cựu chiến binh Bùi Hữu Lộc (Trung đoàn 88, Sư đoàn 308) nói "đã vào trong trận không biết thế nào là sống hay là chết. Tôi chỉ nghĩ đó là số phận. Các anh đi có tên có tuổi, vào đây rồi cuối cùng mất tên".

Thế nhưng bên cạnh cầu có một mảnh vườn đã tồn tại hơn nửa thế kỷ qua. Gia đình ông Bùi Hữu Tuấn quyết định giữ lại mảnh vườn này, không mua bán hay chuyển nhượng dù đất đai ở đây rất có giá trị.

Như lời ông nói, để thực hiện lời dặn của cha mẹ và lời thề với những người đã khuất bởi dưới mảnh đất này "toàn xác của liệt sĩ" và "bây giờ Nhà nước cần thì tôi cũng cho luôn".

Một đền thờ liệt sĩ mọc lên trên mảnh đất anh hùng năm xưa. Nơi này sau đó trở thành một địa điểm gắn với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Câu Nhi.

Vẫn còn mắc nợ hơn 90 liệt sĩ, gia đình liệt sĩ

Từ một vài manh mối, một cuộc chạy đua với thời gian tại thực địa Câu Nhi bắt đầu. Mỗi centimet đất đào lên là một lần chạy đua với sự bào mòn của năm tháng. Chậm một chút, dấu vết lại lùi thêm một chút vào quên lãng.

Trung tá Nguyễn Trung Thành - Đội quy tập 584, Ban Chấp hành Quân sự tỉnh Quảng Trị - kể lại, trong quá trình tìm kiếm ở Câu Nhi gặp nhiều khó khăn. Hài cốt không được bao gói, gặp chất đất và địa hình nước thường xuyên tràn vào, bị phân hủy hết. Chỉ còn di vật và một số xương cũng như răng của các bác sót lại.

Tháng 4-2025, khi mở rộng phạm vi tìm kiếm thì phát hiện thêm hai hài cốt. Trong đó có một liệt sĩ sở hữu di vật là chiếc bi đông nước bằng nhôm, trên đó khắc chữ "Tuyến" cùng số hiệu quân nhân 170071.

Ban liên lạc Cựu chiến binh và các cơ quan chức năng đã đối chiếu hồ sơ gốc của Sư đoàn 308, chính thức xác nhận danh tính liệt sĩ Trần Minh Tuyến. Sau 54 năm nằm lại mảnh vườn chiến trường xưa, liệt sĩ đã trở về với đất mẹ trong sự vỡ òa của đồng đội và người thân.

Tìm lại được tên cho liệt sĩ Trần Minh Tuyến là một niềm hạnh phúc vô bờ, song cũng để lại nỗi day dứt khôn nguôi khi 92 liệt sĩ khác của Trung đoàn 88 chưa được xác định danh tính hay hài cốt vẫn còn dưới lớp đất trên vườn nhà ông Tuấn.

Cựu chiến binh Vũ Viết Nhĩ - Trưởng Ban liên lạc Chính sách Sư đoàn 308, nhìn lại số hồ sơ giấy báo tử của các gia đình ở Câu Nhi mà xót lòng. Ông nói "mất người đã quá đau, nhưng vẫn chưa biết thân xác của các anh đang nằm chỗ nào. Chúng tôi vẫn đang nợ các liệt sĩ, gia đình liệt sĩ".

Con gái liệt sĩ Nguyễn Thị Minh Khai: Xương cốt mẹ hòa vào đất, mong thành phố xác định nơi mẹ nằm

Hôm nay (28-8) đánh dấu tròn 85 năm ngày liệt sĩ Nguyễn Thị Minh Khai anh dũng ngã xuống vì độc lập tự do của Tổ quốc. Trải qua hơn tám thập kỷ, thân xác của người chiến sĩ cách mạng kiên trung có thể đã hòa vào đất nên gia đình mong muốn lập bia tưởng niệm.