Có lúc tưởng như mọi thông tin đã đi vào ngõ cụt, nhưng sau nhiều ngày tìm kiếm, ông Vinh cùng chính quyền địa phương đã tìm được người thân của ông Lê Tài (sinh ngày 15-10-1925), quê thôn Vạn An, xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi - địa danh cũ trước năm 1975, nay thuộc xã Tư Nghĩa.

Nhiều ngày tìm kiếm thân nhân người cán bộ gửi vàng trước khi đi B

Ông Nguyễn Đăng Vinh kể khi đọc bài viết "Tìm 3 cán bộ đi B có vàng đang lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III để trả lại" trên báo Tuổi Trẻ, ông đặc biệt chú ý đến trường hợp ông Lê Tài.

Theo thông tin Trung tâm Lưu trữ quốc gia III cung cấp, ông Lê Tài (tên khác Trung Liên), sinh ngày 15-10-1925, quê quán thôn Vạn An, xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Cha ông là Lê Tấn Huỳnh, mẹ Nguyễn Thị Cái (tức Luật); hai anh Lê Dung, Lê Châu (tức Phổ); ba chị Lê Thị An, Lê Thị Nghi, Lê Thị Tâm và em gái Lê Thị Hấn.

Ông Tài lên đường đi B ngày 28-12-1961. Trước đó, ông là cán bộ Cục Quản lý muối, Bộ Công nghiệp nhẹ.

"Tôi thấy trường hợp bác Tài ở thôn Vạn An, xã Nghĩa Thương mà xúc động. Tôi nghĩ mình phải tìm cho được thân nhân của bác. Đó là trách nhiệm của hậu thế với tiền nhân", ông Vinh chia sẻ.

Vốn sinh ra và lớn lên ở xã Nghĩa Thương cũ, ông Vinh lúc đầu rất tin tưởng sẽ sớm tìm ra gia đình cụ Lê Tài. Thế nhưng việc tìm kiếm không dễ dàng.

Ông Vinh tìm đến các cụ cao niên trong họ Lê ở thôn Vạn An, nhưng không ai biết thông tin về ông Tài. Sau hai ngày, việc tìm kiếm dần đi vào bế tắc. Ông Vinh nghĩ có lẽ trong chiến tranh, gia đình đã ly tán đi nơi khác, không còn vết dấu gì ở địa phương.

Nhưng với quyết tâm "phải làm cho đến phần trách nhiệm cuối cùng", Bí thư Đảng ủy xã Tư Nghĩa sau đó đề nghị các trưởng thôn thuộc xã Nghĩa Thương cũ đăng thông tin lên các nhóm Zalo cộng đồng của thôn mình, đồng thời chuẩn bị nội dung để phát trên hệ thống truyền thanh địa phương.

Anh Nguyễn Minh Dũng, Bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn Vạn An 3, cho biết lúc đăng thông tin lên nhóm Zalo, anh không nhận được phản hồi nên cũng khá buồn.

Nhưng rồi một manh mối bất ngờ xuất hiện. Sáng 2-8, bà Hồ Thị Phó, 84 tuổi, tìm đến và cho biết chồng bà có một người chú tên Lê Tài.

"Bà Phó nói năm 1960 về làm dâu, có nghe nói về người chú tên Tài đi tập kết ra Bắc. Tôi lập tức báo tin cho bí thư xã. Khoảng 30 phút sau, anh Vinh đã xuống thôn, tìm đến nhà bà Phó để xác minh", anh Dũng kể.

Người cháu dâu 84 tuổi mong biết chú ở đâu để thờ cúng

Để xác minh, bà Phó đưa ra chiếc thẻ căn cước của chồng là ông Lê Tấn Hòe. Trên đó ghi cha ông Hòe là Lê Dung - trùng khớp với tên người anh của ông Lê Tài để lại trong hồ sơ lưu trữ.

Bà Phó tiếp tục kể tên những người thím của chồng là Lê Thị Hấn, Lê Thị Nghi, Lê Thị An. Rồi bà Phó chỉ lên bàn thờ gia tiên và nói: "Ông nội chồng mình là ông Lê Tấn Huỳnh "ngồi" giữa bàn thờ kia. Còn bà nội của chồng tên Luật, không nhớ họ gì".

Ông Vinh mở bài báo để đối chiếu. Những thông tin bà Phó cung cấp hoàn toàn trùng khớp với hồ sơ về ông Lê Tài. Ông Vinh cũng nói cho bà Phó biết Luật chỉ là tên thường gọi của bà nội chồng bà, còn tên giấy tờ là Nguyễn Thị Cái.

Bà Phó kể ngày bà về làm dâu chỉ mới 18 tuổi (năm 1960), chuyện ông Tài đi tập kết được gia đình giữ kín. Bà chỉ vài lần nghe chồng nói có một người chú thứ 6 trong nhà đã tập kết ra Bắc.

"Sau này chồng tôi mất, mỗi năm tôi vẫn cúng vọng chú hai lần, một lần vào dịp Tết cổ truyền, một lần vào Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Tôi cũng không biết chú ở đâu, còn sống hay đã mất, nên cứ cúng vọng vậy thôi", bà Phó nói.

Điều bà mong mỏi lúc này không phải số vàng ông Tài gửi lại trước khi lên đường đi B. Bà chỉ muốn biết người chú của chồng mình mà bà chưa từng gặp mặt mất lúc nào để bà biết mà thờ cúng.

Bà Phó kể ngày 27-7 vừa qua, bà đã thắp hương, khấn ông Tài, mong biết được thông tin để còn hương khói. Sáng 2-8, bà sang nhà hàng xóm chơi thì nghe nói chính quyền địa phương đang tìm kiếm người thân của ông Lê Tài.

"Lúc đó tôi mới biết xã đang tìm chú Tài. Tôi già rồi, có dùng Zalo hay mạng đâu mà biết", bà Phó kể.

Thông tin tiếp tục được xác minh qua ông Lê Tấn Xuân, con trai bà Phó, hiện sống xa quê. Qua điện thoại với ông Vinh, ông Xuân kể lại nhiều câu chuyện về ông Tài mà cha mình từng kể lúc còn nhỏ. Những mảnh ghép của một gia đình ly tán trong chiến tranh dần được nối lại.

Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, nhớ 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23

Hai vợ chồng y sĩ già ở Quảng Ngãi từng nhiều năm công tác tại Bệnh xá quân y B23 trong chiến tranh. Họ giữ một cuốn sổ ghi tên nhiều bộ đội bị thương được đưa về điều trị rồi qua đời. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, họ vẫn nhớ 3 khu vực chôn cất liệt sĩ giữa núi rừng.