Đó không chỉ là một nghi lễ tâm linh hay một hoạt động tưởng niệm lịch sử, mà còn là sợi dây văn hóa nối quá khứ với hiện tại, giúp mỗi thế hệ hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương và hy sinh của những người đi trước.

Không ai bị lãng quên

Những ngày này, khi hàng ngàn người hướng về công viên Lê Thị Riêng để tham dự lễ cầu siêu, tưởng niệm các liệt sĩ và đồng bào yêu nước đã khuất, nhiều người không khỏi xúc động khi nghĩ đến những thân phận đã nằm lại dưới lòng đất suốt gần sáu thập niên.

Theo các tư liệu lịch sử và kết quả khảo sát bước đầu, khu vực nghĩa địa Đô Thành cũ có thể vẫn còn hơn 900 hài cốt cán bộ, chiến sĩ và đồng bào yêu nước hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968 chưa được quy tập.

Con số đó không chỉ là những dữ liệu lịch sử. Đó là những con người từng có tên tuổi, quê hương, gia đình và những ước mơ còn dang dở. Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, gửi lại phía sau cha mẹ, vợ chồng, con cái và cả một tương lai chưa kịp viết tiếp.

Thời gian có thể làm đổi thay địa hình, địa vật. Một nghĩa địa năm xưa nay đã trở thành công viên văn hóa giữa lòng thành phố nhưng ký ức về sự hy sinh ấy không vì thế mà mất đi.

Chính vì vậy việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là một nhiệm vụ chuyên môn hay trách nhiệm hành chính. Đó còn là một hành động đạo lý, là lời đáp của thế hệ hôm nay với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.

Quốc gia giàu mạnh nhờ tài nguyên, nhờ khoa học kỹ thuật hay vị trí địa chính trị thuận lợi nhưng một dân tộc muốn trường tồn còn cần có ký ức và lòng biết ơn - một dân tộc biết tri ân quá khứ sẽ không dễ đánh mất tương lai.

Từ đạo hiếu trong gia đình đến nghĩa tình với đất nước

Trong văn hóa Việt Nam, tri ân và báo ân là một nếp sống đã được gìn giữ từ ngàn đời. Người Việt cúng giỗ tổ tiên, thờ ông bà cha mẹ không phải vì mê tín. Đó là cách nhắc nhớ rằng mình có nguồn cội, rằng mỗi thành quả hôm nay đều được xây trên công sức của những người đi trước. Tinh thần ấy cũng hiện diện rất rõ trong giáo lý nhà Phật.

Đức Phật dạy về bốn trọng ân: ân cha mẹ, ân Tam bảo, ân quốc gia xã hội và ân chúng sinh. Người biết sống đúng đạo không chỉ biết báo hiếu với gia đình mà còn biết tri ân quê hương, đất nước và cộng đồng. Nhìn từ góc độ ấy, lễ cầu siêu cho các liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng không chỉ là một nghi thức tôn giáo. Đó là sự gặp gỡ giữa đạo lý dân tộc và tinh thần Phật giáo.

Khi những thời kinh Địa Tạng được trì tụng xuyên đêm, khi những mâm cơm cúng được thiết lập theo phong tục cả ba miền, đó không đơn thuần là nghi lễ dành cho người đã khuất mà còn là cách người sống gửi gắm lòng biết ơn, sự tưởng nhớ và mong nguyện cho tất cả được an lành.

Trong đời sống hiện đại, đôi khi người ta quá bận rộn với công việc, công nghệ và những mục tiêu vật chất mà quên mất giá trị của sự tri ân. Nhưng càng phát triển, con người càng cần một điểm tựa tinh thần.

Điểm tựa ấy nằm ở khả năng nhớ về nguồn cội, biết kính trọng người đi trước và biết sống có trách nhiệm với lịch sử.

Đó cũng là lý do vì sao đề xuất xây dựng một khu tưởng niệm hoặc công viên nghĩa trang tại công viên Lê Thị Riêng nhận được sự đồng tình của nhiều người. Bởi nơi ấy không chỉ lưu giữ hài cốt các liệt sĩ mà còn lưu giữ ký ức của thành phố, ký ức của một giai đoạn lịch sử bi tráng mà các thế hệ mai sau cần được biết đến.

Tri ân không làm cho quá khứ sống lại nhưng tri ân giúp quá khứ tiếp tục soi sáng hiện tại. Một nén hương tưởng niệm, một lời cầu nguyện hay một công trình ghi dấu lịch sử có thể rất nhỏ bé trước sự hy sinh của hàng ngàn con người. Nhưng đó là cách để chúng ta nói với những người đã khuất rằng họ chưa bao giờ bị lãng quên.

Giữa nhịp sống hiện đại, lễ cầu siêu tại công viên Lê Thị Riêng nhắc chúng ta nhớ về một giá trị đẹp của dân tộc: uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây.

Đó không chỉ là một khẩu hiệu. Đó là nếp sống đẹp mà cha ông đã trao truyền qua nhiều thế hệ. Và cũng là nền tảng đạo đức giúp dân tộc Việt Nam đi qua chiến tranh, mất mát để vươn tới tương lai bằng lòng biết ơn, nghĩa tình và nhân ái.

Công viên Lê Thị Riêng: Nơi đang diễn ra cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ theo 'mệnh lệnh của trái tim'

Dưới bóng cây xanh của công viên Lê Thị Riêng hôm nay từng là nơi chôn cất cố Tổng Bí thư Trần Phú, anh hùng Lý Tự Trọng và hiện còn là nơi nằm nghỉ của nhiều liệt sĩ. Việc tìm hài cốt vẫn đang được các đơn vị triển khai với 'mệnh lệnh của trái tim'.