Sau khi bất ngờ đào được tượng cổ bằng vàng cả ngàn năm, người đàn ông đem bán được hàng chục lượng vàng nhưng không may bị bắt vào tù.

Gần đây, tại Bảo tàng Quảng Nam (đóng tại phường Bàn Thạch, TP Đà Nẵng), công chúng lần đầu tiên có dịp chiêm ngưỡng bản gốc hiện vật đầu tượng thần Shiva - một bảo vật quốc gia vô cùng quý giá, mang vẻ đẹp cổ kính và ẩn chứa một câu chuyện đầy kịch tính, ly kỳ.

Vào tháng 7-1997, anh Nguyễn Văn Nông (khi đó mới 14 tuổi, trú tại thôn Phú Long, xã Đại Thắng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam cũ, nay là xã Thú Thuận, TP Đà Nẵng) trong lúc dò kim loại đã bất ngờ tìm thấy một chiếc hũ bạc chứa bên trong là một bức tượng hình đầu người bằng kim loại màu vàng. Anh Nông đã báo cho cha mình là ông Nguyễn Văn Kình (SN 1953) để cất giữ.

Tin tức về bức tượng quý hiếm nhanh chóng lan truyền, thu hút sự chú ý của giới buôn đồ cổ, nhiều người tìm đến nhà ông Kình hỏi mua. Ban đầu, ông Kình đồng ý bán tượng cho ông Nguyễn Đăng Tiến (trú tỉnh Quảng Nam, hiện là TP Đà Nẵng) với giá 15 lượng vàng, nhưng sau đó lại đổi ý và đòi giá cao hơn. Cuối cùng, ông Tiến cùng ông Nguyễn Đình Bằng (trú TP Đà Nẵng) đã mua được bức tượng với giá 68 lượng vàng.

Tháng 8-1997, ông Bằng tiếp tục liên hệ với ông Đào Danh Đức (trú tại TP HCM) để bán lại bức tượng. Sau nhiều lần thương lượng, với mức giá ban đầu được đưa ra lên tới 220 lượng vàng, cuối cùng bức tượng được bán cho ông Đức với giá 810 triệu đồng, tương đương hơn 160 lượng vàng thời bấy giờ. Ông Đức còn "thương lượng" lại và nhận về 4 lượng vàng từ ông Bằng.

Chỉ trong vài ngày, gia đình ông Kình bỗng chốc trở thành "tỉ phú" với hàng chục lượng vàng trong tay. Thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang, tai họa đã ập đến.

Sau khi ông Đức mang bức tượng về TP HCM, thông tin về vụ mua bán bất hợp pháp này dần đến tai cơ quan chức năng. Hai tháng sau sự việc, ông Nguyễn Văn Kình bị công an mời lên làm việc. Với sự thành khẩn khai báo, ông Kình đã chỉ nơi giấu vàng và số vàng đó đã bị thu hồi. Ông Kình bị tạm giam 1 tháng 3 ngày và chỉ được trả tự do khi bức tượng cổ được tìm thấy.

Qua giám định, bức tượng được xác định là đầu tượng thần Shiva, có niên đại khoảng thế kỷ X, được chế tác từ 0,58 kg vàng, cao 24 cm. Đây là một tác phẩm vô cùng quý giá về lịch sử, văn hóa và có giá trị kinh tế lớn. Do đó, việc mua bán, chiếm giữ trái phép bị nghiêm cấm.

Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Nam lúc ấy đã khởi tố vụ án, lần lượt khởi tố và bắt giam các ông Nguyễn Đình Bằng, Nguyễn Đăng Tiến, Đào Danh Đức về tội "Buôn bán hàng cấm". Riêng ông Nguyễn Văn Kình bị khởi tố tội "Chiếm giữ trái phép tài sản xã hội chủ nghĩa và buôn bán hàng cấm".

Do thành khẩn khai báo cùng với yếu tố thiếu hiểu biết pháp luật, ông Kình được trả tự do sau thời gian tạm giam. Các bị cáo còn lại phải nhận án tù từ 3 đến 5 năm.

Sau thời gian tạm giữ phục vụ điều tra, xét xử, Công an tỉnh Quảng Nam đã bàn giao hiện vật đầu tượng thần Shiva cho Bảo tàng Quảng Nam. Năm 2015, hiện vật này chính thức được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia.

Suốt 10 năm qua, bảo vật quý giá này được lưu giữ tại Bảo tàng Quảng Nam trong điều kiện an ninh tối đa. Ông Trần Văn Đức, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di tích và Bảo tàng Quảng Nam, cho biết đầu tượng thần Shiva cùng hai bảo vật quốc gia khác là hạt mã não hình thú Lai Nghi và bộ sưu tập trang sức vàng Lai Nghi (cùng thuộc văn hóa Sa Huỳnh, thế kỷ III TCN đến giữa thế kỷ I) được cất giữ trong két sắt, đặt trong tủ bê tông cốt thép kiên cố. Để tiếp cận được cần phải đi qua ba cánh cửa khóa, mỗi khóa do một người khác nhau giữ chìa để bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Ông Đức kể, năm 2024, cán bộ Bảo tàng Quảng Nam đã quay lại nơi phát hiện cổ vật và có dịp tiếp xúc với gia đình ông Kình. Ông Kình vẫn còn bày tỏ những uất ức về việc phải vướng vào vòng lao lý liên quan đến bảo vật. Chỉ sau khi được cán bộ giải thích cặn kẽ, ông Kình mới chia sẻ thêm những câu chuyện quý giá về quá trình tìm thấy tượng.

Ông Kình nhớ lại, hôm đó là ngày 23-7-1997, vợ chồng ông đi đám cưới người cháu kế bên nhà. Người này có chiếc máy rà phế liệu, con trai ông Kình là anh Nguyễn Văn Nông mượn đem ra khu vực gò trước nhà để rà cho vui. Cũng thời điểm đó, xã đang san ủi gò để phân lô cấp đất cho dân. Lớp đất trên được gạt đi, anh Nông đem máy đến rà thì đào trúng bức tượng. Cứ nghĩ đó là lộc nhưng lại là tai họa. Ông Kình bị bắt giam, số vàng bán được giao nộp lại cho Nhà nước. Ra tù, ông Kình phát bệnh, bao nhiêu trâu bò, tài sản trong nhà đều bán hết để chữa bệnh nhưng sức khỏe yếu dần, không được cường tráng như trước.

Theo lời chỉ dẫn của ông Kình, các cán bộ của Bảo tàng Quảng Nam đã khảo sát lại khu vực phát hiện bức tượng để thu thập thêm những thông tin phục vụ cho việc nghiên cứu sâu rộng về bảo vật quốc gia vô giá này.

Đưa bảo vật ra trưng bày

Hiện tại, Bảo tàng Quảng Nam vẫn đang nỗ lực hoàn thiện những điều kiện để đưa các bảo vật quốc gia ra trưng bày thường xuyên, phục vụ du khách và phát huy giá trị di sản.

Ông Đức chia sẻ thêm, với việc Quảng Nam và Đà Nẵng đã "về chung một nhà", Bảo tàng Quảng Nam đang dự tính sẽ đưa bảo vật ra trưng bày tại Bảo tàng Đà Nẵng trong tương lai. Điều này sẽ giúp du khách dễ dàng chiêm ngưỡng và hiểu thêm về những giá trị lịch sử, văn hóa mà các bảo vật quý giá này mang lại, tránh lãng phí khi chúng nằm mãi trong kho.