Ca cấy ghép tim nhân tạo bán phần đầu tiên đánh dấu bước tiến vượt bậc của y học, đưa Việt Nam tiệm cận những kỹ thuật phức tạp vốn chỉ có ở các quốc gia y học phát triển như Mỹ, Đức, Nhật Bản.

Tháng 3-2025, bà H.T.X (46 tuổi) được chuyển đến Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong tình trạng suy kiệt vì suy tim độ 4 - giai đoạn cuối, kèm theo các cơn khó thở cấp tính và tràn dịch màng phổi phải nhập viện liên tục. Trước đó, bà đã được điều trị bằng các thuốc tốt nhất nhưng bệnh vẫn không cải thiện.

Chẩn đoán xác nhận bà mắc bệnh cơ tim giãn, dẫn tới tim yếu nặng, chỉ số EF (ejection fraction - phân suất tống máu) chỉ còn 19% so với mức bình thường là 55%–70%. Không những thế, bà còn có tiền sử nhồi máu não và tắc động mạch dưới đòn phải - hai yếu tố khiến bất kỳ can thiệp nào cũng tiềm ẩn nguy cơ cao. 

Sau nhiều lần hội chẩn giữa các chuyên gia tim mạch trong nước và quốc tế, các bác sĩ đã quyết định lựa chọn phương án tối ưu nhất là cấy ghép tim nhân tạo bán phần thế hệ mới. Trường hợp này, nếu không xử lý sớm, tính mạng bệnh nhân sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Trong số các thiết bị tiên tiến nhất hiện nay, HeartMate 3 của Mỹ nổi bật nhờ công nghệ "bơm từ trường toàn phần" đã được ứng dụng tại nhiều trung tâm tim mạch lớn tại Mỹ, Đức, châu Âu. Không giống các thiết bị thế hệ trước, HeartMate 3 có cơ chế bơm ly tâm không tiếp xúc, giúp tối ưu dòng máu, giảm nguy cơ tạo huyết khối và tan máu - hai biến chứng thường gặp ở các thiết bị tim nhân tạo. Đặc biệt, HeartMate 3 có thể tạo "xung máu nhân tạo", mô phỏng nhịp đập sinh lý của tim tự nhiên - điều mà các thiết bị đời cũ chưa làm được.

Nhờ thiết kế nhỏ gọn, thiết bị dễ cấy ghép, phù hợp với cả bệnh nhân có thân hình nhỏ đồng thời giúp rút ngắn thời gian hồi phục sau phẫu thuật. Thiết bị có dây nối ra ngoài cơ thể, kết nối với pin, cho phép bệnh nhân có thể sinh hoạt bình thường tại nhà với chế độ theo dõi sát sao từ bác sĩ.

Ca phẫu thuật được thực hiện bởi ê-kíp phẫu thuật tim mạch của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Giáo sư Jan D. Schmitto - Chủ tịch Hội Tuần hoàn Cơ học châu Âu, người đầu tiên trên thế giới cấy thành công LVAD - HeartMate 3. 

Sau 4 giờ, ca ghép được thực hiện thành công. Đây là ca ghép tim nhân tạo bán phần thế hệ thứ 3 đầu tiên tại Việt Nam.

Sau ca phẫu thuật, bệnh nhân được chăm sóc và theo dõi sức khỏe chặt chẽ. Hai tuần sau đó, bà đã có thể tự đi lại và thực hiện các sinh hoạt cá nhân một cách bình thường. Đến tuần thứ ba, sức khỏe tiếp tục cải thiện rõ rệt, bệnh nhân sinh hoạt gần như bình thường, có thể tự phục vụ các nhu cầu hằng ngày như ăn uống, vệ sinh cá nhân. Sau 4 tuần kể từ thời điểm được cấy ghép tim nhân tạo, bệnh nhân được xuất viện.

Thành công của ca ghép mở ra hy vọng cho hàng nghìn bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối ở Việt Nam. Thống kê cho thấy mỗi năm có hàng nghìn người cần ghép tim nhưng chỉ vài chục ca được thực hiện do nguồn tạng hiến vô cùng hạn chế. Trong bối cảnh đó, thiết bị tim nhân tạo bán phần trở thành một giải pháp mang tính cách mạng, giúp người bệnh có thêm lựa chọn sống và chờ đợi thời cơ ghép tim thật (nếu có) hoặc có thể sống ổn định lâu dài mà không cần ghép.

Thống kê cho thấy khoảng 1%–2% dân số trưởng thành trên thế giới mắc bệnh suy tim, nghĩa là ở Việt Nam có thể có khoảng một triệu người mắc căn bệnh này, trong đó hàng chục nghìn người ở giai đoạn nặng. 

Trước đây, ghép tim từ người hiến chết não gần như là giải pháp duy nhất. Tuy nhiên, tỉ lệ ghép tim ở nước ta vẫn còn rất thấp do nhiều rào cản trong nhận thức và sự khan hiếm nguồn hiến tạng. Vì vậy, việc triển khai thành công kỹ thuật cấy tim nhân tạo bán phần tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã mở ra một hướng đi mới, mang lại cơ hội kéo dài sự sống và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn tim hiến.

Trên thế giới đã có hàng vạn trường hợp được cấy ghép thành công tim nhân tạo bán phần nói chung và thiết bị HeartMate 3 nói riêng. Đã có nhiều bệnh nhân sống được tới 15 năm và hiện nay LVAD không chỉ là cầu nối cho những bệnh nhân chờ ghép tim mà có thể là biện pháp điều trị đích cho những bệnh nhân suy tim.