Khi các cố vấn và đồng minh của Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump tìm kiếm nhân sự để xây dựng chính quyền sắp tới, có một phẩm chất được xem là vô cùng quan trọng: Sự trung thành tuyệt đối.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên 2017-2021, ông Trump đã nhiều lần xung đột với các quan chức chủ chốt do ông bổ nhiệm, đặc biệt là trong cộng đồng tình báo, an ninh quốc gia và thực thi pháp luật. Một số người trong số này sau đó tiết lộ rằng họ từng cố tình làm chậm tiến độ hoặc tìm cách thuyết phục ông Trump từ bỏ những kế hoạch gây tranh cãi nhất.

Hiện nay, các trợ lý và đồng minh cho biết ông Trump đang đặt lòng trung thành lên hàng đầu khi chọn nhân sự nhằm giảm bớt xung đột nội bộ và dễ theo đuổi chương trình nghị sự "nước Mỹ trên hết".

Bài học từ nhiệm kỳ đầu tiên

Sau khi thắng cử, ông Trump cho biết sẽ không mời cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Nikki Haley hoặc cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo quay trở lại chính quyền mình. Cả hai nhân vật này từng chỉ trích một số hành động và chính sách của ông Trump.

Trước đó, ông John Bolton, cựu cố vấn an ninh quốc gia của ông Trump, nhiều lần gọi ông là "người kém thông minh". Ông Mark Esper, từng làm bộ trưởng Quốc phòng thời ông Trump, trong quyển hồi ký năm 2022 kể lại việc ông đã thuyết phục ông Trump từ bỏ ý định đánh bom các băng đảng ma túy ở Mexico.

Ông Trump đã đáp trả bằng cách công kích các cựu quan chức nói trên, cũng như tuyên bố chỉ những người thực sự trung thành với ông – và với phong trào "Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại" (MAGA) – mới được phép tham gia chính phủ sắp tới.

"Tổng thống (đắc cử) Trump công khai tuyên bố rằng ông đã rút ra bài học từ nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Các chức vụ chính trị đòi hỏi cả năng lực và sự trung thành..." - luật sư Mike Davis, người thường xuyên trao đổi với ông Trump, nói với Reuters.

Cũng giống như cách ông Trump nhìn nhận về chính trị thế giới, các lựa chọn nhân sự của ông dường như được định hình bởi sự hiểu biết riêng biệt và bốc đồng về các mối quan hệ cá nhân và sự cạnh tranh, cùng với sự ưu tiên dành cho người có tính cách dễ uốn nắn.

Tuy nhiên, cũng có dấu hiệu cho thấy Trump quan tâm đến trình độ chuyên môn cho các vị trí mới trong nội các của mình không nhiều bằng việc tìm kiếm vai trò cho các đồng minh trung thành với mình. Ông Davis cũng nhận định ông Trump đang ưu tiên chọn người có năng lực nhất trong số những người trung thành với mình.

Nhiều người, như thượng nghị sĩ Marco Rubio (được đề cử làm ngoại trưởng), có quan điểm khá phổ biến ở Washington: lập trường cứng rắn với Trung Quốc, ủng hộ mạnh mẽ Israel và điều chỉnh quan điểm về sự hỗ trợ của Mỹ dành cho Ukraine theo hướng hoài nghi để phù hợp với quan điểm của Trump.

Tuy nhiên, một số đề cử khác, như ông Pete Hegseth (bình luận viên của đài Fox News, được chọn làm bộ trưởng Quốc phòng), lại không có kinh nghiệm trong chính quyền và dường như được chọn vì khả năng gây chú ý và mối quan hệ thân thiết với tổng thống đắc cử.

Không đề cao kinh nghiệm, chuyên môn

Các tổng thống luôn bổ nhiệm những phụ tá đáng tin cậy và những người có khả năng ủng hộ chương trình nghị sự của họ. Tuy nhiên, những người chỉ trích lo ngại ông Trump đang xây dựng một chính quyền nhằm loại bỏ mọi phản đối mạnh mẽ trong nội bộ đối với các chính sách và quyết định của ông.

Trong nhiều trường hợp, điều đó đồng nghĩa chuyên môn không phải là yêu cầu bắt buộc.

Chẳng hạn như ông Lee Zeldin, được đề cử làm giám đốc Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA), gần như không có kinh nghiệm về các vấn đề khí hậu hoặc quy định.

Trong khi đó, bà Tulsi Gabbard, cựu nghị sĩ Đảng Dân chủ, được đề cử để lãnh đạo cộng đồng tình báo quốc gia dù bị xem là thiếu nhiều kinh nghiệm về tình báo. Chưa hết, ông Pete Hegseth cũng không có kinh nghiệm tại Lầu Năm Góc, cơ quan mà ông được đề cử lãnh đạo.

Việc Thống đốc bang Nam Dakota, bà Kristi Noem, được chọn làm bộ trưởng An ninh Nội địa cũng gây chú ý bởi nhân vật này không được xem là có nhiều kinh nghiệm về chính sách nhập cư.

Không gì lạ khi Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ (DNC) bày tỏ lo ngại ông Trump đang chọn những người trung thành, khiến cho lợi ích của ông được đặt lên trên lợi ích quốc gia.

"Thay vì bảo đảm các cơ quan và lực lượng thực thi pháp luật có những người tài giỏi nhất cùng với các nguồn lực cần thiết, ông Trump và các đồng minh đang tìm cách phân phát cơ hội việc làm cho những người trung thành sẽ đặt ông Trump lên trên lợi ích của người dân Mỹ" - ông Alex Floyd, phát ngôn viên của DNC, cho biết.

Đáng chú ý, quyết định đề cử nghị sĩ Matt Gaetz làm bộ trưởng Tư pháp khiến các thành viên Đảng Dân chủ vừa sửng sốt vừa lo ngại về kịch bản ông Gaetz sẽ có hành động trả đũa các đối thủ của ông Trump trong lúc bảo vệ những đồng minh của ông khỏi sự truy tố.

Ngay cả các thành viên Đảng Cộng hòa tại Hạ viện ban đầu còn tưởng thông báo bổ nhiệm ông Gaetz là trò đùa. Nhân vật này là một trong những thành viên gây tranh cãi nhất tại Hạ viện và bản thân ông cũng đang bị Ủy ban Đạo đức của Hạ viện điều tra.

Giới phân tích cũng đặc biệt lo ngại về người đựa chọn làm lãnh đạo Bộ Quốc phòng bởi ông ấy không hề có kinh nghiệm tại Lầu Năm Góc hoặc hay trong việc điều hành một tổ chức có quy mô và độ phức tạp gần với Bộ Quốc phòng.

Việc chọn ông Robert F. Kennedy Jr., một người hoài nghi về vắc-xin và từng cam kết cắt giảm nghiên cứu và giám sát y tế liên bang, làm người đứng đầu Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh là ví dụ nữa về việc ông Trump ưu tiên lòng trung thành thay vì chuyên môn.

Nhìn chung, một số nhà phân tích cho rằng ông Trump đang đặt giá trị cao vào lòng trung thành hơn là khả năng quản trị và đây là điều "nguy hiểm" cho đất nước và đối với vị thế lãnh đạo của Mỹ trên thế giới.