Đó là nhận định của nhiều người tại Lầu Năm Góc và giới chức quân sự Mỹ sau công bố bất ngờ của Tổng thống đắc cử Donald Trump ngày 12-11: Chọn nhà bình luận bảo thủ kiêm người dẫn chương trình của đài Fox News Pete Hegseth làm Bộ trưởng Quốc phòng.

Tiêu chí của ông Trump

Theo Reuters, ông Trump ca ngợi ông Hegseth "cứng rắn, thông minh và là người thực sự tin tưởng vào chủ trương 'Nước Mỹ trên hết'". Đáng chú ý, ông chủ sắp tới của Nhà Trắng chỉ nghiêng về phía ông Hagseth vài ngày trước khi quyết định được công bố - theo nhiều người nắm được sự việc.

"Ông Trump coi trọng lòng trung thành nhất. Có vẻ một trong những tiêu chí chính để ông đánh giá nhân sự là khả năng họ bảo vệ ông ấy tốt đến mức nào khi lên truyền hình" - ông Eric Edelman, cựu quan chức trong chính quyền cựu Tổng thống George W. Bush, nhận định.

Tương tự, ông Paul Rieckhoff, người sáng lập nhóm cựu binh mang tên Independent Veterans of America, viết trên X hôm 12-11 rằng ông Hegseth là "một chiến binh truyền thông, văn hóa, chính trị cực kỳ hiệu quả và mạnh mẽ của phong trào MAGA (Make America great again - tạm dịch: Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại), rất trung thành và được ông Trump tin tưởng".

Tuy nhiên, ông Rieckhoff từng nghĩ là ông Hegseth sẽ được chọn làm chánh văn phòng Nhà Trắng hoặc thư ký báo chí chứ không phải Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Nhiều nhóm cựu binh ngay lập tức phản đối quyết định của ông Trump. Trước đó, họ cũng không đồng tình với việc ông Hegseth được đề cử làm người đứng đầu Bộ Cựu chiến binh trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump.

Một nguyên nhân nữa khiến ông Hegseth lọt vào mắt xanh của ông Trump có thể là sự tương đồng trong đánh giá về Lầu Năm Góc. Cả hai ông đều công khai phản đối những chính sách và nhân vật mang tính "tỉnh thức" của Bộ Quốc phòng Mỹ. "Tỉnh thức" (woke) là thuật ngữ chỉ một người có ý thức về bất công xã hội và bất bình đẳng chủng tộc. Thế nhưng, phe bảo thủ sử dụng từ này để hạ thấp những chính sách tiến bộ.

Giữa những đồn đoán ông Trump sẽ sử dụng quyền lực để "thanh lọc" Lầu Năm Góc, quyết định bổ nhiệm này phần nào cho thấy tổng thống đắc cử nhiều khả năng sẽ nhắm mục tiêu các tướng lĩnh và quan chức cấp cao.

"Trước hết, phải sa thải chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân (tướng C.Q. Brown)" - ông Hegseth từng chia sẻ khi nhắc tới cải tổ quân đội - "Mọi vị tướng, đô đốc, bất cứ ai có quan điểm 'tỉnh thức'/đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI) đều phải ra đi".

Bước ngoặt cuộc đời

Ông Hegseth, 44 tuổi, là cựu thành viên của Lực lượng Vệ binh quốc gia lục quân và theo trang web của ông, ông đã phục vụ ở Afghanistan, Iraq và vịnh Guantanamo - Cuba.

Trong một podcast phát vào tháng 10 vừa qua, ông Hegseth kể mình được lệnh điều động đến thủ đô Washington DC để bảo vệ an ninh cho lễ nhậm chức tổng thống của ông Joe Biden vào ngày 20-1-2021. Nhưng trước đó một ngày, ông nhận được điện thoại của chỉ huy và biết mình bị loại khỏi nhiệm vụ. 

Các quan chức Lầu Năm Góc khi đó nói với báo giới rằng hơn 10 thành viên lực lượng Vệ binh Quốc gia bị loại sau khi thẩm định, bao gồm kiểm tra các mối liên hệ tiềm tàng của họ với thành phần cực đoan. Không một ai trong số đó bị nêu tên và cho đến nay cũng không rõ vì sao ông Hegseth nằm trong nhóm này.

Gần đây, Reuters đăng tải câu chuyện của ông DeRicko Gaither, người là thượng sĩ thuộc Vệ binh Quốc gia vào năm 2021. Chính ông Gaither đã gửi một email cho Thiếu tướng William Walker, chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Quốc gia Washington D.C, vào tối 14-1-2021, trong đó nói rằng ông Hegseth có một hình xăm "đáng lo ngại" trên cánh tay với dòng chữ "Deus Vult".

Theo tìm hiểu của Reuters, "Deus Vult" - tiếng Latin có nghĩa là "Chúa muốn như vậy" - là một khẩu hiệu Cơ đốc giáo sau này được nhiều nhóm cực hữu sử dụng. "Điều này được phân loại là mối đe dọa nội bộ" - ông Gaither viết. Thời điểm đó ông là trưởng bộ phận an ninh vật lý của Vệ binh Quốc gia và giờ đã nghỉ hưu.

Email này dường như là một bước ngoặt đối với ông Hegseth. Trong cuốn sách của mình – mang tên "The War On Warriors: Behind The Betrayal Of The Men Who Keep Us Free" (tạm dịch: Cuộc chiến với các chiến binh: Đằng sau sự phản bội những người giúp chúng ta tự do), ông Hegseth viết rằng ông đã bị loại bỏ như một kẻ cực đoan. 

"Tôi cũng có cảm giác tương tự: Tôi không muốn quân đội này nữa"- ông Hegseth viết.

Phản ứng trái chiều

Dù đã chuẩn bị tinh thần đón nhận bất ngờ sau kinh nghiệm từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, các quan chức an ninh quốc gia và nhà phân tích quốc phòng Mỹ vẫn không khỏi ngạc nhiên trước việc ông Hegseth được chọn làm Bộ trưởng Quốc phòng.

Trước đó, họ mong đợi ứng viên được đề cử sẽ là một nhà lập pháp dày dặn kinh nghiệm hoặc một người chuyên về chính sách quốc phòng, nhất là trong tình hình quốc tế hiện tại -theo tờ Politico.

Theo Politico, kinh nghiệm chiến trường thực tế của ông Hegseth không đáp ứng được yêu cầu công việc của vị trí Bộ trưởng Quốc phòng.

"Để chính phủ của chúng ta hoạt động hiệu quả hơn thì cách số một là chọn những nhà lãnh đạo biết cách điều hành các cơ quan lớn và xem đó là nhiệm vụ ưu tiên" - ông Max Stier, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của tổ chức phi lợi nhuận, phi đảng phái Partnership for Public Service, chuyên theo dõi các cuộc chuyển giao quyền lực tổng thống, nhấn mạnh - "Làm việc trong ngành tin tức hoàn toàn khác với việc điều hành một cơ quan có ngân sách hàng ngàn tỉ USD với hàng triệu nhân viên".

"Quả là lựa chọn bất ngờ. Sốc là cách nói giảm nói tránh khi nhắc tới chuyện này. Đây là lý do Thượng viện cần xem xét kỹ lưỡng các đề cử để đảm bảo bổ nhiệm được người thực sự đủ điều kiện" - ông Max Bergmann, cựu quan chức dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama, nhận định.

Lo ngại này cũng được chính trị gia Adam Smith thuộc Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ bày tỏ. "Thú thật khoảng 20 phút trước công bố, tôi còn không biết ông ấy là ai" – ông Smith nói - "Ông ấy chắc chắn không có nhiều kinh nghiệm về chính sách của Bộ Quốc phòng".

Ông Smith cũng e ngại về một người đứng đầu Lầu Năm Góc không có mối quan hệ rộng rãi với các đồng minh, trong bối cảnh Mỹ "có rất nhiều vấn đề" ở châu Á, châu Âu và Trung Đông.

Ngược lại, một thượng nghị sĩ khác tin tưởng ông Hegseth sẽ vượt qua được quy trình xác nhận của Thượng viện. Hạ nghị sĩ Mike Waltz - người được ông Trump lựa chọn làm Cố vấn An ninh Quốc gia - dành lời khen ông Hegseth: "Lầu Năm Góc đang cần cải cách và họ cần một nhà lãnh đạo đủ bản lĩnh để thực hiện điều đó".