Ngày 24-2-2025, đánh dấu 3 năm kể từ khi nổ ra cuộc xung đột Nga - Ukraine. Moscow đã thất bại trong nỗ lực giành chiến thắng nhanh chóng và cả hai bên đều không đạt được những bước đột phá đáng kể trên chiến trường.

Nga có đà tiến trong năm 2024 nhưng chỉ ghi nhận những bước tiến lãnh thổ khiêm tốn và không thể đẩy lùi lực lượng Ukraine khỏi khu vực Kursk của mình.

Những cột mốc quan trọng

Tháng 12-2021: Tổng thống Putin yêu cầu các bảo đảm an ninh

Đầu năm 2021, Tổng thống Volodymyr Zelensky mạnh tay đối phó các nhà tài phiệt thân Nga ở Ukraine, bao gồm Viktor Medvedchuk, một người bạn thân của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông Zelensky đắc cử tổng thống Ukraine vào năm 2019.

Sau đó, ông Putin triển khai hàng chục ngàn quân lính gần biên giới Ukraine và ra yêu cầu với NATO và Mỹ. Một trong những yêu cầu đó là Ukraine không bao giờ được gia nhập NATO – yêu cầu này đã bị chính quyền tổng thống Mỹ khi đó là ông Joe Biden từ chối.

Ngày 24-2-2022: Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine

Vài ngày sau khi công nhận các khu vực ly khai của Ukraine - Donetsk và Luhansk – là "quốc gia độc lập", Nga đã phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" ở nước láng giềng. Tổng thống Zelensky tuyên bố thiết quân luật tại Ukraine và chính thức cắt đứt quan hệ ngoại giao với Nga.

Ngày 11-9-2022: Lực lượng Ukraine đẩy lùi quân Nga

Sau nhiều tháng bị lấn lướt, lực lượng Ukraine đã đẩy lùi quân đội Nga, chiếm lại hơn 1.000 dặm vuông lãnh thổ, bao gồm toàn bộ khu vực Đông Bắc Kharkiv. Để đáp trả, quân Nga đã tấn công vào cơ sở hạ tầng của Ukraine, khiến nhiều nơi mất điện và nước.

Ngày 5-10-2022: Nga đơn phương sáp nhập 4 khu vực của Ukraine

Tổng thống Putin tuyên bố sáp nhập 4 khu vực của Ukraine – Donetsk, Luhansk, Kherson và Zaporizhzhia – sau các cuộc "trưng cầu dân ý" do Moscow tổ chức tại Ukraine. Đáp lại, Mỹ và các đồng minh trừng phạt hơn 1.000 cá nhân và công ty Nga, gia tăng các hình phạt tài chính khắc nghiệt đã được áp dụng với Nga kể từ khi xung đột bắt đầu.

Ngày 21-12-2022: Tổng thống Zelensky thăm Nhà Trắng

Nhân chuyến thăm bất ngờ của tổng thống Ukraine tới Washington, chính quyền Tổng thống Biden ngay trước đó công bố khoản hỗ trợ quân sự mới trị giá 2 tỉ USD cho Kiev, bao gồm hệ thống tên lửa Patriot, có khả năng bắn hạ tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo tầm ngắn và máy bay.

Ngày 25-1-2023: Đức, Mỹ công bố tặng xe tăng cho Ukraine

Đây được xem là giai đoạn đầu tiên của nỗ lực phối hợp từ phương Tây nhằm cung cấp vũ khí hạng nặng cho Ukraine. Diễn biến này cũng là một bước tiến lớn đối với Đức vì quốc gia này trước đó đã do dự trong việc cung cấp xe tăng cho Ukraine.

Ngày 20-2-2023: Tổng thống Biden bất ngờ thăm Kiev

Chuyến đi được thực hiện chỉ vài ngày trước dịp tròn một năm xung đột nổ ra. Ông Biden đi tàu từ Ba Lan đến Ukraine và dành nhiều giờ ở thủ đô Kiev – đi dạo cùng ông Zelensky khi còi báo động không kích vang lên và công bố khoản hỗ trợ bổ sung 500 triệu USD cho đất nước Đông Âu này.

Ngày 23 và 24-6-2023: Binh biến của nhóm Wagner

Hàng chục ngàn lính thuộc tổ chức bán quân sự Wagner rời khỏi các vị trí chiến đấu ở Ukraine và tiến về Moscow. Lãnh đạo nhóm, ông Yevgeny Prigozhin, đã chỉ trích lãnh đạo quân đội Nga.

Sau khi chiếm được trụ sở chỉ huy chiến dịch ở Ukraine tại TP Rostov-on-Don ở miền Nam Nga, nhóm Wagner đã dừng cuộc hành quân về Moscow. Lệnh bắt giữ ông Prigozhin được rút lại và ông được phép tị nạn tại Belarus, một đồng minh thân cận của Nga. Chỉ khoảng hai tháng sau, Prigozhin được báo cáo là đã thiệt mạng trong một vụ rơi máy bay.

Ngày 8-2-2024: Ông Zelensky thay tư lệnh quân đội

Giữa tình trạng thiếu hụt nhân sự và đạn dược và sau một chiến dịch phản công không đạt nhiều tiến triển vào mùa hè trước đó, Tổng thống Zelensky thay thế tư lệnh quân đội, tướng Valerii Zaluzhnyi, bằng tướng Oleksandr Syrskyi. Ông Syrskyi tuyên bố "cần thay đổi cách tiếp cận và chiến lược" trong cuộc xung đột với Nga.

Ngày 20-4-2024: Hạ viện Mỹ phê duyệt gói viện trợ mới cho Ukraine

Mặc dù có sự tranh cãi trong Đảng Cộng hòa, Hạ viện Mỹ vẫn thông qua một gói viện trợ đối ngoại, trong đó có dự luật cung cấp thêm kinh phí hỗ trợ Ukraine.

Ngày 6-8-2024: Ukraine phát động cuộc tấn công lớn vào Nga

Hàng ngàn quân lính Ukraine, với sự hỗ trợ của máy bay không người lái và vũ khí hạng nặng, bất ngờ xâm nhập khu vực Kursk của Nga gần biên giới, kiểm soát một số lãnh thổ của Nga. 

Vào tháng 9-2024, Nga phát động một cuộc phản công nhưng đến nay vẫn chưa đẩy lùi hoàn toàn quân Ukraine khỏi Kursk.

Tháng 10 và 11-2024: Dồn dập diễn biến quan trọng

Các quan chức từ Mỹ, Ukraine và Hàn Quốc cho biết có 10.000 lính Triều Tiên có mặt tại Nga và một số trong đó tham gia chiến đấu tại Kursk.

Tương lai của cuộc xung đột lại trở nên không chắc chắn khi ông Donald Trump giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11-2024. Ông Trump nhiều lần chỉ trích quy mô viện trợ phương Tây dành cho Ukraine và hứa sẽ chấm dứt cuộc xung đột một cách nhanh chóng sau khi nhậm chức.

Chỉ vài ngày sau khi ông Trump thắng cử, Tổng thống Biden cho phép Ukraine sử dụng vũ khí tầm xa do Mỹ cung cấp để tấn công lãnh thổ Nga.

Tháng 2-2025: Mỹ đàm phán với Nga nhưng không có Ukraine

Các quan chức Mỹ và Nga đã gặp nhau tại Ả Rập Saudi vào ngày 18-2. Đại diện Ukraine không được mời tham gia. Tổng thống Zelensky khẳng định không chấp nhận "ai đó quyết định bất cứ điều gì sau lưng chúng tôi".

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ tuyên bố muốn tiếp cận các khoáng sản đất hiếm của Ukraine để đổi lấy sự hỗ trợ thêm từ Mỹ. Ông Trump cũng nhiều lần chỉ trích người đồng cấp Ukraine.

Bước ngoặt từ Tổng thống Mỹ Donald Trump?

Ngay trước thềm kỷ niệm tròn 3 năm xung đột Nga - Ukraine, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu đàm phán với Nga trong nỗ lực tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng mà không có sự tham gia hoặc đồng ý của Kiev.

Viết trên trang Foreign Policy, ông Daniel Fried, chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương, cho rằng các yếu tố chính kế hoạch của Mỹ đã rõ ràng từ vài tháng nay: Một lệnh ngừng bắn dọc theo đường ranh giới hiện tại, với phần lãnh thổ Ukraine chiếm được ở vùng Kursk - Nga là lá bài mặc cả. 

Bên cạnh đó là các bảo đảm an ninh cho Ukraine, chủ yếu liên quan đến quân đội châu Âu nhưng được hỗ trợ bởi không quân Mỹ và những giúp đỡ khác.

Theo ông Fried, kế hoạch trên có thể hiệu quả. Một Ukraine có chủ quyền và an toàn sẽ là chiến thắng lớn cho châu Âu và Mỹ, ngay cả khi Kiev không còn kiểm soát toàn bộ lãnh thổ đất nước. 

Dù vậy, vẫn còn nhiều thử thách phía trước. Chẳng hạn như liệu Washington có thúc đẩy Moscow chấm dứt xung đột, hoặc chính quyền ông Trump sẽ nhượng bộ trước yêu cầu của Moscow rằng Ukraine phải tổ chức bầu cử trước? Liệu Mỹ có hỗ trợ các đồng minh châu Âu nếu họ đồng ý gửi lực lượng đến Ukraine không?...

Trong lúc này, các chính phủ châu Âu vẫn còn bị sốc trước bước đi của Mỹ và vội vã tìm cách đưa ra phản ứng chung, với cam kết rằng Ukraine sẽ không bị bỏ rơi.

Ông Steve Ganyard, nhà phân tích quân sự của đài ABC News (Mỹ), cho rằng quan hệ giữa Mỹ và châu Âu đang thay đổi. Theo chuyên gia này, mối quan hệ giữa hai bên "đang căng thẳng đến mức gần như đứt gãy" và Mỹ có động thái đàm phán đơn phương với Nga để quyết định số phận của Ukraine.

Tình thế khó của Ukraine

Diễn biến trên đặt Ukraine vào tình thế "khó chịu" bởi họ nhận thấy Mỹ có thể đang quyết định số phận của họ. Hiện tại, số phận này dường như là sự lựa chọn giữa kịch bản "xấu" và "tệ hơn", theo ông Ganyard. 

Với kịch bản "xấu", Ukraine sẽ cho phép Mỹ tiếp cận các nguồn khoáng sản của mình. Điều này có nghĩa Mỹ dù không có hoạt động quân sự trực tiếp tại Ukraine nhưng vẫn hiện diện hoặc có ảnh hưởng tại đó. Diễn biến này có thể được xem là yếu tố răn đe đối với Nga.

Còn trong kịch bản "tệ hơn", Mỹ sẽ nhượng bộ mọi yêu cầu từ Nga để cải thiện quan hệ song phương.

Ở giai đoạn này, điều tốt nhất mà người Ukraine có thể mong đợi là giữ được khoảng 80% lãnh thổ như trước xung đột. Nga vẫn kiểm soát được những lãnh thổ đã giành được kể từ khi xảy ra xung đột. Ngoài ra, có thể có những bảo đảm như Mỹ sẽ không cho phép Ukraine gia nhập NATO.

Việc châu Âu bị gạt sang một bên trong nỗ lực hòa bình đơn phương của ông Trump cũng sẽ tác động đến diện mạo thỏa thuận, nếu có. Ukraine đang mong đợi châu Âu hành động, ít nhất là giúp họ có vị thế vững chắc hơn trong các cuộc đàm phán. Ngoài ra, châu Âu cũng sẽ cần triển khai lực lượng đếu Ukraine để mọi thỏa thuận hòa bình có thể được thực thi.