Người Long Sơn gọi ông Lê Văn Mưu (1856-1935) bằng cái tên kính trọng "Ông Trần". Hơn một thế kỷ trước, ông đặt nền móng cho vùng đảo, dựng Nhà Lớn, khai khẩn ruộng đồng, tổ chức đời sống cộng đồng và truyền dạy triết lý giản dị mà sâu sắc: Cùng nhau làm việc, cùng nhau ăn uống, giúp đỡ nhau như người một nhà.
Ông Sáu Lợi (thứ ba từ trái sang), một trong những vị hương chức của Nhà Lớn, được giao nhiệm vụ hướng dẫn và giới thiệu cho du khách về không gian và nét sinh hoạt truyền thống tại đây.
Điều khiến nhiều người ngỡ ngàng là tinh thần ấy tiếp tục tồn tại… ngay cả khi con người từ giã cõi đời. Ông Nguyễn Văn Lợi (Sáu Lợi), một trong những hương chức của Nhà Lớn Long Sơn, cho biết ở Long Sơn xưa, đám tang không gọi là "đám ma" mà gọi là "đám xác", bởi mọi nghi lễ được giản lược tối đa, chỉ giữ lại phần cốt yếu của nghĩa tình.
Khi có tang, cả xóm cùng nhau đến giúp, người chuẩn bị nước nóng tắm rửa cho người mất, người đi thỉnh "bao quan dùng chung", người khác lo khâm liệm, dựng rạp, đào huyệt; phụ nữ chuẩn bị nhang đèn, đàn ông gánh vác phần nặng nhọc. Không ai tính thù lao, không ai phô trương quần áo hay mâm cỗ; tất cả đều theo tinh thần "hiền - đức" mà "Ông Trần" truyền lại.
Khi có lễ hoặc khi cần, cộng đồng dân cư ở đây cùng nhau làm việc, cùng nhau sinh hoạt chung trong Nhà Lớn, mỗi người một việc và mọi người từ tốn, hòa đồng trong cách giao tiếp, chỉ bảo nhau.
Theo tục lệ, Nhà Lớn sẽ trích quỹ để hỗ trợ gia đình có tang, mua sẵn 6 tấm lá, 2 tấm đệm, 4,5 m vải trắng, 4,5 m vải đỏ cùng một bao gạo và các nhu yếu phẩm cần thiết cho đám tang. Mỗi nhà còn được hỗ trợ một khoản nhỏ để thuê người xây mộ.
Chúng tôi được dẫn đến căn phòng đặt quan tài, nơi chiếc "lồng liệt" nằm yên dưới ánh sáng chiều le lói xuyên qua các khe hở. Bên trên, lớp sáp đèn cầy tan chảy phủ dày, tạo màu đỏ sẫm, khiến khung cảnh vừa huyền bí vừa trang nghiêm. Ngay cạnh đó, những bó lá dừa nước phơi khô, các tấm cói xếp gọn gàng, tất cả đều sẵn sàng cho các nghi thức tiếp theo.
Chiếc “lồng liệt” được để trang trọng phía trong căn phòng này và chỉ người được giao nhiệm vụ mới giữ chìa.
Sau khi trong cộng đồng có người mất, theo quy định các hương chức ở Nhà Lớn sẽ thỉnh "lồng liệt" từ Nhà Lớn đến để đặt thi hài vào.
Mái chèo của chiếc ghe mà "Ông Trần" đi khai hoang mở đất còn lưu giữ tại Nhà Lớn Long Sơn
Nhà Lớn Long Sơn, được xây dựng từ năm 1910 đến 1929, gồm nhiều nhà có lối kiến trúc tựa đình làng Việt Nam nhưng không theo quy hoạch tổng thể. Các nhà lầu, nhà trệt xen kẽ, không cân đối, tạo nên một bố cục kiến trúc khác lạ, phá vỡ nghiêm luật xây dựng đương thời.
Những công trình do "Ông Trần" tổ chức xây dựng nằm chung một khu vực, từ Nhà Thánh (thờ Khổng Tử) làm khu chính điện, Lầu Trời, Lầu Tiên, Lầu Phật, Nhà Hậu, đến Lầu Cấm, hai ngôi nhà khách, cổng tam quan, khu vườn hoa, các dãy phố cho lưu dân cư ngụ, nhà chợ, nhà máy xay xát lúa gạo, kho thóc, nhà đèn, nhà thợ mộc, nhà bếp, hồ và lu tích trữ nước ngọt… tất cả tạo thành một quần thể độc đáo, được nhân dân quen gọi là Nhà Lớn.
Các dãy nhà trong quần thể được bố trí theo trục ngay ngắn, tạo không gian thoáng đãng với những khoảng sân rộng đặc trưng của Nhà Lớn Long Sơn.
Sau khi "Ông Trần" qua đời và được đưa vào thờ cúng trong Nhà Lớn, khu di tích lại có thêm tên gọi khác là Đền Ông Trần. Đến nay, khu di tích vẫn được con cháu "Ông Trần" gìn giữ nguyên vẹn, trở thành địa điểm du lịch hấp dẫn, thích hợp cho những ai muốn tìm kiếm sự hoài cổ và trải nghiệm văn hóa độc đáo. Ngay khi đặt chân vào đây, du khách có thể cảm nhận âm hưởng văn hóa dân gian và lối sống đặc trưng của người Nam Bộ: Mặc áo bà ba, đi chân đất, tóc búi gọn, giản dị, chan hòa và chân thành.
Toàn cảnh quần thể Nhà Lớn Long Sơn nhìn từ trên cao, nhiều hạng mục được nối liền nhau và hòa trong không gian rộng lớn đặc trưng. Nhà Lớn được tổ chức theo hình thức quần thể, gồm nhiều dãy nhà xếp song song, tạo thành sân rộng trung tâm. Các công trình chính và nhà phụ được phân định rõ ràng, có lối đi thoáng, tạo sự cân đối và hài hòa.
Vừa chuẩn bị cho các đoàn tham quan, bà Lê Thị Kiềm (cháu đời thứ tư của "Ông Trần" và là người trông coi Nhà Lớn), chia sẻ khách đến đây không chỉ để tham quan kiến trúc cổ hay nghe chuyện về tục "chết chung hòm" mà còn muốn tìm hiểu sâu hơn về nếp sống, phong tục và triết lý cộng đồng được gìn giữ suốt hơn một thế kỷ qua. "Mỗi đoàn đến là một lần chúng tôi có cơ hội kể lại câu chuyện về ông, về những giá trị mà người Long Sơn luôn cố gắng giữ gìn. Khách nghe xong ai cũng tò mò, xúc động và tỏ ra rất trân trọng di sản này" - bà Kiềm nói.
Nhà lớn Long Sơn
Những bức tường đặc trưng, bộ bàn ghế được chạm khắc tinh xảo bên trong Nhà Lớn Long Sơn
Theo bà Kiềm, lượng khách tăng mạnh những tháng qua, nhất là vào cuối tuần. Nhiều đoàn nghiên cứu văn hóa, sinh viên các trường đại học và du khách nước ngoài đã đăng ký tham quan trước để được nghe thuyết minh đầy đủ về nghi lễ, kiến trúc và đời sống tín ngưỡng tại Nhà Lớn.
Hàng năm, vào ngày giỗ "Ông Trần" (20 tháng 2 âm lịch) và Tết trùng cửu (9 tháng 9 âm lịch), Nhà Lớn Long Sơn tổ chức lễ hội trang trọng và náo nhiệt, thu hút đông đảo du khách thập phương. Không chỉ chiêm ngưỡng kiến trúc xưa, du khách còn được trải nghiệm đời sống, nếp sinh hoạt, triết lý nhân sinh và phong tục độc đáo của cộng đồng Long Sơn, nơi mà nghĩa tình vẫn luôn được đặt lên trên tất cả, từ những bữa cơm đồng áng đến chiếc bao quan đỏ rực lưu giữ hàng ngàn người đã khuất.
Bình luận (0)