Nguyễn Thành Vinh là một trong 19 học giả xuất sắc của Việt Nam đã giành được học bổng danh giá Chevening của Chính phủ Anh, hiện đang học Thạc sĩ nghệ thuật về nhu cầu giáo dục đặc biệt, Đại học Exeter, Vương quốc Anh. 

"Từ một người ngỡ như phải dang dở việc học khi kết thúc cấp II, tôi đã vượt qua từng chướng ngại vật một để trở thành mình của ngày hôm nay với vô vàn thử thách, nhưng cùng với đó cũng là bấy nhiêu bài học thật quý giá. Bằng kinh nghiệm của mình, tôi thấy rằng lắm lúc những chông gai trên con đường đã qua không hẳn do ý muốn của riêng ai, mà chẳng qua đó chỉ là kết quả của sự thiếu thấu hiểu giữa tôi, một người học khiếm thị và các thầy cô. Tôi mong muốn sẽ kết hợp kiến thức học được từ Exeter, và những trải nghiệm của chính bản thân mình, nhằm tìm ra các phương cách thật thực tiễn, gần gũi, và phù hợp với bối cảnh giáo dục của các lớp học ngay tại Việt Nam để kéo gần và thắt chặt hơn mối quan hệ tốt đẹp giữa học sinh và thầy cô, đặc biệt là với những học sinh có nhu cầu đặc thù."

Trong các "Cheveners" sẽ theo học bằng thạc sĩ 1 năm (2022-2023) tại Vương quốc Anh, những chia sẻ của Vinh ngay lập tức thu hút tôi, thôi thúc tìm hiểu thêm về chàng trai đặc biệt này.

Từ lúc 6 tuổi, Vinh đã xa gia đình, học nội trú tại trường Nguyễn Đình Chiểu TP HCM. Thiếu điểm tựa từ gia đình nên giai đoạn thanh thiếu niên của Vinh nhiều sóng gió. Thay vì tìm đến những người lớn mà mình tin tưởng để tìm kiếm sự lắng nghe, chia sẻ, và hướng dẫn mình vượt qua thử thách, thì cậu học trò lại luôn tìm cách chống đối, không hợp tác và trở thành một trong các học sinh "gai góc" nhất trường. "Khó chịu hơn đó là chắc có thể tôi cũng thông minh, nên cách chống đối rất "ngầm", và dễ làm các thầy cô rất khó để giáo dục tôi theo hướng tiếp cận từ trên cùng một chiến tuyến. Có thể nói giai đoạn đó tôi đã quay lưng lại với cả thế giới trong khi nghĩ là cả thế giới đang quay lưng lại với mình"- Vinh cười khi chia sẻ về thời niên thiếu của mình.

Nguyễn Thành Vinh tại Đại học RMIT. Ảnh: NVCC

Do thời điểm đó, trường Nguyễn Đình Chiểu chưa tổ chức dạy cấp 3 chuyên biệt cho các bạn khiếm thị mà các bạn phải đi học ở các trường phổ thông hoặc trường bổ túc bên ngoài, nên sẽ có một hội đồng để xem xét bạn nào sẽ tiếp tục được đi học sau khi kết thúc lớp 9 theo một số tiêu chí nhất định. Với thành tích "quậy", Vinh không được xét tiếp tục học.

Nhưng việc không được đi học lúc này đối với Vinh cũng không khác gì mọi nguồn vui sống bị cắt đứt nên cậu học trò đã liều nhắn tin cho thầy hiệu trưởng, năn nỉ thầy, hứa sẽ quyết tâm học tốt. Thầy không trả lời tin nhắn của Vinh, nhưng đến thời điểm nộp hồ sơ vào trường cấp 3, Vinh bất ngờ nhận tin được đi học tiếp.

Được đi học cấp 3 với Vinh là một món quà quý. Do đó, cậu học trò đã quyết tâm thay đổi, làm những gì mình có thể để giành lại vị trí của mình trong lòng thầy cô. Học chung lớp với các bạn không khiếm thị nhưng Vinh đã rất nỗ lực để lấp đầy những lỗ hổng kiến thức, lấy lại kiến thức căn bản và bắt kịp, thậm chí nằm trong top đầu học sinh của lớp.

Vinh chia sẻ rất may mắn là chưa bao giờ mất niềm tin vào bản thân, cho rằng mình là một người thua cuộc, mà vẫn luôn tin chắc, ít ra là với bản thân mình rằng mình rất có năng lực, chỉ là mình chưa, hoặc không chịu phát huy nó mà thôi.

"Đó cũng là một nguyên nhân rất rất lớn trong lựa chọn học về giáo dục của tôi. Tôi muốn mình sẽ có thể trở thành sợi dây nối dài ước mơ, và luôn thổi bùng ngọn lửa với niềm tin vào chính mình từ các bạn"- Vinh chia sẻ.

Lên lớp 12, với ước mơ tiếp tục con đường học vấn, Vinh đã quyết định đi học thêm. Học luyện thi với Vinh giống như nhảy một bước rất xa, một học sinh học bổ túc tại trung tâm giáo dục thường xuyên lại học chung với rất nhiều bạn giỏi tại các trường điểm. Có người còn bảo Vinh "khùng".

"Con đường đi học của tôi rất gian nan. Các bạn trường Nguyễn Đình Chiểu khi được đi học bổ túc thường đi theo nhóm để hỗ trợ lẫn nhau, người nhìn rõ hơn có thể hỗ trợ người mắt kém hơn, tinh thần đồng đội rất cao, song đi học thêm thì tôi phải đi một mình từ trường Nguyễn Đình Chiểu đến trung tâm luyện thi. Những lúc đi sớm về muộn, tôi thấy mình đơn độc và cũng đã hoài nghi chính mình có đang làm việc đúng không, có mất thời gian vô ích không… Tuy có hoài nghi nhưng khi đã quyết định thử thì tôi luôn làm hết mình. Do đó, tôi đã cố gắng theo đuổi"- Vinh tâm sự.

Nguyễn Thành Vinh (giữa) và Đại sứ Anh tại Việt Nam, Iain Frew cùng học giả Chevening tại buổi trao Học bổng Chevening ngày 8-9-2022, trước khi chính thức lên đường du học. Ảnh: Đại sứ quán Anh

Có những kiến thức mới hoàn toàn, lúc đầu Vinh không hiểu nhưng nhờ ngồi cạnh các bạn học giỏi, chăm hỏi bài bạn, mượn tập bạn về chép lại nên đã dần bắt nhịp… "Tôi luôn luôn đặt cho mình rất nhiều câu hỏi về tất cả các vấn đề và tìm cách trả lời"- Vinh chia sẻ.

Thường các bạn khiếm thị sẽ được xét tuyển vào một số ngành học như tâm lý học, giáo dục đặc biệt… Tuy nhiên, yêu thích tiếng Anh từ nhỏ vì luôn tò mò tìm hiểu về thế giới, Vinh muốn theo học ngành ngôn ngữ Anh.

Với mong muốn "khác biệt" đó, Vinh đã ôm hồ sơ đi gõ cửa từng trường đại học nhưng không ai muốn nhận, có nơi từ chối thẳng, có những câu nói gây tổn thương, có nơi hẹn sẽ liên lạc lại nhưng không bao giờ thấy gọi, có nơi Vinh được lắng nghe nhưng ngành học không phù hợp…

Khi đó, trường Đại học Tân Tạo mới thành lập năm 2010, đang tuyển sinh khóa thứ 2. Mail xin học của Vinh bị từ chối do trường không có chuyên môn giảng dạy đối với học sinh khiếm thị. Biết Tân Tạo liên kết với ĐH Duke của Mỹ, Vinh tiếp tục viết mail xin gặp lãnh đạo trường để giải thích về trường hợp của mình, nếu trường từ chối sẽ không bảo đảm tuyển sinh đa dạng.

Nguyễn Thành Vinh và bạn bè tại Anh. Ảnh: NVCC

Rất may mắn là nguyện vọng của Vinh đến được với Ban giám hiệu và Vinh được gặp thầy Phó Hiệu trưởng Trần Xuân Thảo. Thầy Thảo là một người có tư tưởng giáo dục cởi mở, từng học theo Chương trình học bổng Fulbright tại Mỹ. Trò chuyện với thầy, Vinh đã chia sẻ về những trải nghiệm của bản thân và khẳng định nếu được Tân Tạo nhận vào học, anh sẽ không là gánh nặng vì đã có kỹ năng vượt qua khó khăn trong quá trình đi học cùng với các bạn không khiếm thị.

Sau đó, Đại học Tân Tạo đã tổ chức hội đồng thi riêng cho Vinh và cậu học trò "bướng bỉnh" được nhận vào học ngành Ngôn ngữ Anh, đúng như mong muốn.

Con đường học tập của Vinh nhận được sự tiếp sức của nhiều thầy cô, bạn bè. Một trong các "quý nhân" mà Vinh luôn nhắc đến với sự trân trọng là cô Jade, người Úc, làm việc tại Đại học RMIT. Cơ duyên gặp gỡ với cô là trong một lần Vinh đi bơi khi còn học phổ thông theo hoạt động do Tổ chức Loreto (Úc) tài trợ học sinh trường Nguyễn Đình Chiểu.

Khi Vinh học ở Đại học Tân Tạo được 2 năm, các hoạt động và định hướng của trường có nhiều thay đổi. Đúng lúc này, cô Jade cho biết RMIT có mở học bổng 100 % cho các bạn học sinh có hoàn cảnh đặc biệt như gặp khó khăn kinh tế, gia đình không trọn vẹn… Vinh đã thử vận may của mình và đã trúng tuyển học ngành Quan hệ công chúng.

Nguyễn Thành Vinh tại Đại học RMIT. Ảnh: NVCC

"Tôi học truyền thông vì thời điểm đó nhận ra trải nghiệm đi học trong thời gian học phổ thông của mình rất nhiều khó khăn không phải vì tôi không có năng lực mà vì không tìm được tiếng nói chung với thầy cô. Nếu có được tiếng nói chung, các thầy cô đã có thể đứng về phía tôi và đồng hành với quá trình phát triển, nhưng tôi lại chọn đối đầu. Khi chọn học truyền thông, tôi đã hy vọng những kiến thức về truyền thông của mình có thể kéo gần khoảng cách giữa tôi, như một người khuyết tật, với những người xung quanh, đồng thời từ đó có thể mở rộng ra để rút ngắn khoảng cách những đối tượng khác nhau trong xã hội"- Vinh chia sẻ.

Quá trình học ở RMIT là một bước ngoặt lớn, điều Vinh nhận được nhiều nhất không phải những kỹ năng làm truyền thông mà là cách trưởng thành về suy nghĩ và tư duy.

Sau khi ra trường, Vinh đã làm việc cho Ivy Prep - một đơn vị giáo dục chuẩn bị cho học sinh du học tại Ivy League - nhóm 8 trường đại học top đầu ở Mỹ, rồi chuyển về làm tại ĐH Tân Tạo.

Năm 2019, Vinh quyết định nghỉ làm 2 năm để xin học bổng du học. "Giáo dục vẫn là đam mê, tôi học truyền thông để làm giáo dục và đó là thời điểm tôi bắt đầu muốn chuyển dịch trọng tâm để mình có thêm kinh nghiệm trực tiếp trong mảng giáo dục"- Vinh chia sẻ.

Vinh dùng tiền tiết kiệm mở lớp dạy tiếng Anh nhưng chỉ được vài tháng thì đại dịch COVID-19 ập tới, kế hoạch 2-3 năm chuẩn bị xin học bổng suýt trôi theo mây gió.

Năm 2020 là một năm cực kỳ khó khăn với Vinh, lớp không còn học sinh, Vinh đã phải ăn vào tiền tiết kiệm. Vinh tâm sự thời điểm đen tối nhất anh chỉ còn 200 ngàn đồng trong tài khoản. Lúc đó anh phải tính toán kỹ chi tiêu sao cho tiết kiệm nhất, kể cả việc đi uống cà phê với bạn bè. Ăn sáng dồn vào ăn trưa cho đỡ tốn. Còn cơm thì có khi mua một phần ăn, xin thêm cơm rồi chia ra để ăn thành 2 bữa…

"Cái khó ló cái khôn", Vinh đã tìm mọi cách thành lập lớp tiếng Anh online, nhận dịch các bài phỏng vấn, các bài nghiên cứu, tài liệu dự án… sang tiếng Anh. Lúc đầu, Vinh rất lo lắng làm sao để kết nối, tương tác hiệu quả với các bạn học sinh. Vinh đã luyện sử dụng Zoom thật thuần thục, luyện tập trước khi lên lớp, tìm hiểu các mẹo để thiết kế buổi học gọn gàng,..

Với sự chuẩn bị kỹ và tính tình cởi mở, việc dạy học của Vinh thực sự thăng hoa, anh tương tác rất tốt với các học viên của mình, cả với bạn học sinh có hội chứng khó đọc. Công việc dịch thuật cũng rất thuận lợi khi "tiếng lành đồn xa", anh đã nhận được nhiều dự án khá lớn. Vinh còn lập được nhóm các bạn khiếm thị làm việc gỡ băng (nghe ghi âm và gõ lại thành văn bản) mang tên ScriVi…

Nhờ đó, bước sang năm 2021, dù gặp khó khăn do COVID-19 nhưng công việc dạy online, dịch thuật của Vinh cực kỳ ổn định anh còn có thể giúp đỡ được nhiều người khác. Nhìn lại, những khó khăn do dịch COVID-19 là dịp để Vinh thử thách bản thân mình, đồng thời cho anh những trải nghiệm thực tế quý giá về giáo dục.

"Trước đây tôi chỉ nghĩ sẽ làm việc với những bạn có khuyết tật về mắt giống mình vì đây là đối tượng mà tôi hiểu nhất. Nhưng trong thời gian dịch COVID-19, tôi lại có cơ hội tiếp xúc với những học sinh khuyết tật dạng không nhìn thấy được, ví dụ như hội chứng khó đọc, dẫn đến sợ học, sợ đọc. Bạn học sinh này rất thích học với tôi vì tôi hiểu được khó khăn của bạn ấy. Điều này càng thôi thúc tôi theo đuổi con đường giáo dục của mình"- Vinh bày tỏ.

Đại sứ Anh tại Việt Nam, Iain Frew cùng trao Học bổng Chevening cho Nguyễn Thành Vinh ngày 8-9-2022, trước khi chính thức lên đường du học. Ảnh: Đại sứ quán Anh

Vinh đã biết đến học bổng Chevening từ lâu nhưng nghĩ không đậu được vì đó là một trong những học bổng khó nhất, đặc biệt ở Việt Nam mỗi năm chỉ có hơn 10 người được nhận học bổng này. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu rất nhiều học bổng khác nhau, anh đã quyết định nộp hồ sơ.

Vinh tâm sự ngay từ bé, tâm hồn và mơ ước của anh đã được nuôi dưỡng bằng những cánh đồng hoang lộng gió của vùng Yorkshire, mà Frances Hodgson Burnett, hay Emily Brontë đã tái diễn thật tài ba vẻ khắc nghiệt, nhưng cũng chất chứa tình người như những mầm non mới nhú sau mùa đông buốt giá; anh cũng đồng cảm với Harry Porter khi thiếu sự che chở của gia đình… tất cả đã dần hình thành trong anh tình cảm đặc biệt với nước Anh. Vì vậy, khi biết được một trong những giảng viên mình mến mộ nhất tại RMIT, cô Nguyễn Hồng Hải Đăng, là cựu học giả Chevening, định hướng phấn đấu của Vinh trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Vinh chuẩn bị hồ sơ từ rất sớm, tháng 8-2021, học bổng Chevening mới nhận hồ sơ nhưng Vinh đã chuẩn bị từ tháng 4. Anh dành 6 tháng để viết 4 bài luận theo yêu cầu, đến tháng 10 thì nộp hồ sơ. Trong thời gian này, cô Jude, giáo viên Vinh thân thiết tại Đại học RMIT, đã hỗ trợ rất nhiều. Có bài luận viết 6 lần mới hoàn thiện, cô đi cùng từng bản nháp, cô thực sự là một bậc tiền bối, người hướng dẫn của Vinh.

Qua các vòng tuyển chọn gắt gao, ước mơ của Vinh đã thành sự thật khi anh được chọn là 1 trong 19 học giả người Việt Nam sẽ theo học bằng thạc sĩ niên khoá 2022-2023 tại Vương quốc Anh. Hiện Vinh đang học tập, nghiên cứu tại Đại học Exeter.

Vinh chia sẻ vì bản thân mình đã nhận được sự hỗ trợ rất lớn trong quá trình học tập, anh rất muốn sau khi hoàn thành khóa học thạc sĩ có thể đẩy mạnh để phát triển mentorship - dự án phát triển bản thân có người đồng hành hướng dẫn - dành cho các bạn khuyết tật ở Việt Nam.

Nguyễn Thành Vinh cùng các học giả Chevening tại buổi trao Học bổng Chevening ngày 8-9-2022, trước khi chính thức lên đường du học. Ảnh: Đại sứ quán Anh

Với Vinh, giáo dục lúc nào cũng là lĩnh vực trọng tâm. Anh mong được "đầu quân" vào một tổ chức giáo dục để làm cầu nối cho những sinh viên khuyết tật, hoặc mở rộng ra là những sinh viên có nhu cầu đặc biệt với những nguồn lực khác trong nhà trường như thiết bị, cơ sở hạ tầng, phương pháp giảng dạy, thái độ, tinh thần của thầy cô; và ngoài xã hội như tự biện hộ bản thân, kết nối với những nguồn lực hỗ trợ mà có thể các bạn chưa biết tới. "Giúp đỡ người khác tôi mới thấy "đã", làm việc gì có ý nghĩa mới thích" - anh thổ lộ.

"Sau gần 6 năm, với cột mốc tiếp theo mang tên Chevening trong hành trình phát triển bản thân của mình thành hiện thực, tôi cảm thấy mọi cam go và gian khó đã qua đều vô cùng xứng đáng. Tôi muốn nhắn nhủ tất cả mọi người đang từng ngày phấn đấu vượt khó ngoài kia, đặc biệt là các bạn đang cảm thấy việc học của mình dần tuột khỏi tầm tay do nhiều thử thách gây ra bởi khuyết tật của bản thân, rằng hãy lắng nghe chính mình lên tiếng. Chỉ có mình mới hiểu rõ bản thân muốn gì, và mình sẽ chỉ thấy hạnh phúc sau chặng đường gian nan nếu như mình đã cố gắng theo đuổi chính những ước mơ từ tận trái tim mình chứ không phải ai khác mà thôi. Con đường dẫn đến từng cột mốc ý nghĩa, sẽ có thật nhiều chông gai thử thách, nhưng hãy vượt qua từng trở ngại một, và đừng để hình dung của chính mình về những thử thách tưởng chừng như không thể vượt qua đó làm bản thân mình của hiện tại phải chùn bước"- Vinh nhắn nhủ.