Nhiều quy định chồng chéo, thiếu rõ ràng đang là rào cản khiến Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện K "vướng" trong thực hiện thí điểm tự chủ toàn diện.

Tháng 5-2019, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 33/NQ-CP về thí điểm tự chủ toàn diện tại 4 bệnh viện tuyến cuối về chuyên môn kỹ thuật thuộc Bộ Y tế gồm Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện K. Thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm.

Khám chữa bệnh tại Bệnh viện K

Đề án về thí điểm bệnh viện tự chủ toàn diện từng được kỳ vọng "cởi trói" cho các bệnh viện tuyến cuối, khi các đơn vị không còn phụ thuộc vào tiền ngân sách mà được tự quyết về nhân lực, giá dịch vụ cùng nhiều cơ chế mở khác. Đồng thời tạo đà bứt phá, giúp bệnh viện được trao quyền nhiều hơn, thực hiện mô hình hoạt động như doanh nghiệp.

Đến nay, chỉ có 2 bệnh viện thực hiện Nghị quyết là Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện K. Tuy nhiên, 2 bệnh viện này đều đề xuất xin dừng thí điểm vì gặp nhiều khó khăn về vốn và gặp rào cản pháp lý trong quá trình thực hiện.

2 năm tự chủ toàn diện, Bệnh viện K không đầu tư được thiết bị y tế mới nào, bệnh nhân ung thư phải chi trả chi phí nhiều hơn.

Khám chữa bệnh tại Bệnh viện K

GS-TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K, cho hay số bệnh nhân tăng 30% - 40% so với trước dịch COVID-19 khiến bệnh viện quá tải. Tuy nhiên, nguồn thu giảm 1/3 so với trước, tương đương khoảng 1.300 tỉ đồng. Bên cạnh đó, bệnh viện mới hoàn thành việc xây thô Bệnh viện K cơ sở 1, cần 1.020 tỉ đồng để đầu tư nội thất hoàn thiện. 

"Nếu tự chủ, chúng tôi không lo được nguồn vốn này" - ông Quảng nói.

GS-TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K

Bệnh viện có 9 máy xạ trị nhưng nay chỉ 5 máy hoạt động do hết thời hạn khấu hao hoặc hết niên hạn sử dụng. Số lượng máy còn lại đều phải hoạt động từ 5 giờ đến 23 giờ. Điều này đồng nghĩa là bệnh nhân thức cả đêm xạ trị.

"Bệnh viện cần khoảng 10 máy nữa, trong khi giá một máy 130 tỉ đồng nên để đầu tư thì rất nhiều tiền. Ngay cả nếu mỗi năm bệnh viện "dành dụm" được 200 tỉ đồng thì không biết bao giờ mới đầu tư đủ máy móc phục vụ người bệnh" - GS Quảng nêu.

Việc tự chủ của Bệnh viện K mới chỉ dừng lại ở Nghị quyết, chưa có hành lang pháp lý rõ ràng để triển khai. "Nếu thực hiện tự chủ toàn diện thì bệnh viện phải đóng tiền sử dụng đất, nhưng chưa có quy định rõ. Do vậy, Bệnh viện K cũng lúng túng trong việc đóng thuế đất và chưa biết xử lý thế nào" - ông nói. 

 

Bệnh viện K gặp khó khăn về tự chủ tài chính

Theo GS Quảng, việc tự chủ đối với sự nghiệp công lập được đánh giá là có ưu điểm trong việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động. Tuy nhiên, mỗi ngành nghề lại có một đặc thù riêng, việc áp dụng tự chủ phải phù hợp với từng thời điểm và ở mức độ phù hợp. Dù tự chủ hay chưa tự chủ toàn diện, đội ngũ y bác sĩ đều làm hết chức năng, nhiệm vụ để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người dân và bảo đảm quyền lợi của người dân khi đến khám và chữa bệnh tại bệnh viện.

Dù tự chủ hay chưa tự chủ toàn diện thì các y bác sĩ đều phải làm hết chức năng, nhiệm vụ để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người dân

Tại Bệnh viện Bạch Mai, từ năm 2020 - khi có quyết định thí điểm thực hiện tự chủ toàn diện, bệnh viện thiếu trang thiết bị y tế, thu nhập của cán bộ nhân viên giảm mạnh, không có ngân sách mua sắm máy móc mới.

Trần nhà bong tróc tại Bệnh viện Bạch Mai

Từ năm 2019 trở về trước, bệnh viện sớm có thiết bị đồng bộ cho chẩn đoán ung thư. Tuy nhiên, từ năm 2020 đến nay, toàn bộ thiết bị như cộng hưởng từ, máy xạ trị gia tốc, máy phẫu xạ… có cái đã hết hợp đồng, có cái vướng vào thủ tục pháp lý. Cả hệ thống thiết bị y tế phục vụ phẫu thuật như: Robot Rosa, kính hiển vi phẫu thuật, hệ thống phẫu thuật nội soi hoặc không hoạt động hoặc hết hợp đồng liên doanh liên kết, phải "đắp chiếu".

Theo PGS-TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, khó nhất là giá viện phí, dịch vụ chưa tính đúng tính đủ. "Bệnh viện chưa bao giờ được tự chủ về giá dịch vụ y tế, hoàn toàn thực hiện theo quy định" - ông nói.

PGS-TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai

Ngoài ra, cơ chế ký kết các hợp đồng liên doanh liên kết còn lỏng lẻo, văn bản pháp quy chưa rõ ràng. Các cơ quan kiểm tra và đã phát hiện hàng loạt sai phạm tại bệnh viện. Không có nhà đầu tư nào tiếp tục ký kết hợp đồng.

Nguồn tài chính chênh lệch thu chi để duy trì hoạt động của bệnh viện rất thấp. Dù thí điểm tự chủ toàn diện nhưng toàn bộ giá dịch vụ kỹ thuật y tế, bệnh viện hầu hết thu đúng bằng giá BHYT. 

"Mặc dù được tự chủ toàn diện nhưng Bạch Mai chưa bao giờ được tự chủ về giá, hoàn toàn thực hiện theo quy định pháp quy bởi Bạch Mai xác định mình là bệnh viện công lập, tuyến cuối với nhiệm vụ quan trọng là tiếp nhận người bệnh tuyến cuối từ tất cả các tỉnh phía Bắc chuyển về, các bệnh viện ở Hà Nội chuyển đến, dẫn đến thu không đủ để chi" - ông Cơ nói.

Nhiều máy móc tại Bệnh viện Bạch Mai bỏ không

Máy móc hiện đại một thời là niềm tự hào của Bệnh viện Bạch Mai nay đành bỏ không do vướng quy định

Lấy số liệu minh chứng cho nỗi buồn này, ông Cơ cho biết trong năm 2020-2021, khoảng 200 cán bộ; từ tháng 1-2022 đến nay, 110 cán bộ giỏi, kể cả khối hậu cần, kế toán chuyển đi do chi trả, đãi ngộ không xứng đáng.

"Chúng tôi rất mong có nguồn tài chính xây mới để phục vụ người dân tốt nhất. Tuy nhiên, nguồn tài chính không có. Chúng tôi rất buồn khi có người ưu tú chuyên môn, nghiệp vụ tốt, tay nghề cao đã rèn luyện ở bệnh viện 5-10 năm được các bệnh viện tư nhân mời sang làm việc" - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai trăn trở.

Cho rằng tự chủ toàn diện là xu thế tất yếu nhưng đại diện 2 bệnh viện đều cho rằng khó khăn trong việc thực hiện tự chủ toàn diện xuất phát từ giá viện phí chưa tính đúng, tính đủ, giá viện phí theo bảo hiểm đã lạc hậu nhiều năm nay, cơ chế chính sách chưa đồng bộ, thiếu các hướng dẫn cụ thể để triển khai thực hiện. Nghị quyết 33 quy định được tự quyết định giá dịch vụ y tế, dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu theo khung giá của Bộ Y tế ban hành. Đến nay, Bộ vẫn chưa ban hành khung giá.

2 Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện K xin dừng tự chủ toàn diện

Tại buổi toạ đàm "Tự chủ bệnh viện thế nào để phục vụ người dân tốt hơn" do Cổng thông tin điện tử Chính phủ tổ chức mới đây, lãnh đạo cả hai bệnh viện tiếp tục đề xuất được chuyển sang tự chủ theo Nghị định 60 (nhóm 2) – là đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên để phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh - sau khi hoàn thành việc thí điểm theo Nghị quyết 33.

Theo Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, văn bản pháp lý chưa rõ ràng, chưa chắc chắn, dễ dẫn đến sai lầm, sai sót trong quá trình thực hiện nên chưa thể thực hiện tự chủ ở các bệnh viện tuyến cuối. "Đây là bệnh viện đầu ngành, nơi điều trị tất cả bệnh nhân trong cả nước. Nếu tự chủ chắc chắn phải tăng doanh thu, lúc đó sẽ gây khó khăn cho bệnh nhân nghèo" - ông Cơ nói.

Đồng quan điểm, lãnh đạo Bệnh viện K cũng cho rằng bệnh nhân phải chi trả phí điều trị cao hơn khi các cơ chế về giá để thực hiện tự chủ toàn diện được thay đổi.

Phân tích về lý do cơ sở y tế công ở Việt Nam chưa thể tự chủ hoàn toàn, TS Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban về Các vấn đề xã hội của Quốc hội, đưa ra 3 vấn đề: Thứ nhất là cơ chế chưa đáp ứng được nhu cầu để tự chủ toàn diện. Thứ hai là tổ chức thực hiện có vấn đề. Thứ ba là cơ chế giá.

"Qua kinh nghiệm giám sát về y tế, tôi khẳng định chưa có một cơ sở y tế nào kể cả tuyến trên và dưới, đủ điều kiện để tự chủ toàn diện. Tôi đồng tình với đề xuất chuyển sang hình thức tự chủ nhóm 2 theo Nghị định 60 của 2 bệnh viện" - TS Lợi nói.

Phân tích ở một khía cạnh khác, GS-TS Nguyễn Anh Trí - đại biểu Quốc hội, nguyên Viện trưởng Huyết học Truyền máu Trung ương - cho rằng hiện nay, bệnh viện cần cơ chế hơn cần tiền. Chủ trương bệnh viện tự chủ là cần thiết, quan trọng nhưng chỉ nên tự chủ ở mức 2-3 (chi thường xuyên, chi một phần), không nên ở mức 1 (tự chủ toàn diện) vì hiện chưa có văn bản, quy chế để thực hiện. Nếu tự chủ quá mức, cao nhất thì sẽ dẫn đến tư nhân hóa bệnh viện công.

TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Pháp chế, Bộ Y tế, nhận định tự chủ là nhu cầu tất yếu của các đơn vị sự nghiệp công lập nhưng tự chủ bệnh viện phải công bằng, tiền túi người dân ít đi, chất lượng khám chữa bệnh được nâng cao, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân tốt hơn. Do đó, ông cho rằng giải pháp là phải hoàn thiện thể chế như: xây dựng thông tư về giá và tính đúng tính đủ 7 yếu tố cấu thành giá; phải có văn bản hướng dẫn liên doanh liên kết, đặt máy; khẩn trương sửa các thông tư để khắc phục tình trạng thiếu thuốc; điều chỉnh tiền lương cho nhân viên y tế để họ an tâm công tác.

Nhiều bệnh viện thu không đủ chi, dẫn đến thu nhập của nhân viên y tế bị ảnh hưởng

Một chuyên gia y tế cho rằng tự chủ bệnh viện là việc khá khó khăn vì tự chủ theo đúng nghĩa là phải được làm chủ "mua sắm, bán hàng, chi tiêu" để duy trì sự hoạt động. Tuy nhiên, các bệnh viện "mua thuốc, mua sắm trang thiết bị, vật y tế hay bán dịch vụ y tế, chi lương bổng" đều phải theo quy định về giá, về viện phí, về đấu thầu…

Với tình trạng giá viện phí thấp như hiện nay, nhiều bệnh viện tự chủ 1 phần cũng đã thu không đủ chi, dẫn đến thu nhập của nhân viên y tế bị ảnh hưởng. Hàng loạt sự việc xảy ra trong thời gian dịch COVID-19 là minh chứng cho việc thực hiện tự chủ bệnh viện rất khó khăn.

Điển hình là sự việc hàng chục nhân viên y tế Bệnh viện Tuệ Tĩnh (Hà Nội) đã phải "đòi lương". Bệnh viện Tuệ Tĩnh là bệnh viện tự chủ một phần từ năm 2019 nhưng không có bệnh nhân, không có nguồn thu dẫn đến việc nợ lương nhân viên kéo dài.

Thầy thuốc muốn khám chữa bệnh cho người dân thì phải có thuốc, trang thiết bị y tế nhưng nay, những thứ này thiếu thì rất khó thực hiện. Cho nên, ngay cả các bệnh viện tự chủ chi thường xuyên cũng đang gặp rất nhiều khó khăn, chưa nói đến các bệnh viện công tự chủ toàn diện.

Nhiều người lo lắng nếu "thả lỏng" để bệnh viện tự chủ tự định giá dịch vụ y tế thì sẽ có sự tăng giá bất thường, người bệnh thiệt thòi khi phải chi tiền túi nhiều hơn. Trong khi đó, một số chuyên gia y tế cho rằng không thể áp dụng mô hình tự chủ bệnh viện một cách máy móc; cần nghiên cứu thấu đáo, có lộ trình và điều kiện cụ thể để áp dụng theo từng phạm vi và mức độ tự chủ. Ngay cả việc tự chủ một phần cũng cũng phải xét tùy điều kiện nếu bệnh viện đủ mạnh mới có thể tự chủ chứ không thể tự chủ tràn lan.