rong những tháng đầu xảy ra xung đột tại Ukraine, ít nhất 7 chính phủ châu Âu tuyên bố ý định tăng cường chi tiêu quân sự, bao gồm Na Uy, Thụy Điển, Bỉ, Ba Lan, Ý, Romania và cả nước Đức vốn miễn cưỡng lâu nay.

Nhật Bản hôm 16-12 công bố kế hoạch chi tiêu quốc phòng lớn nhất kể từ Thế chiến thứ 2 với tổng giá trị 320 tỉ USD trong 5 năm, nhằm hiện đại hóa khí tài và sẵn sàng cho các cuộc xung đột kéo dài. Kế hoạch 5 năm sâu rộng, từng là điều không tưởng đối với Nhật Bản vốn theo chủ nghĩa hòa bình, sẽ biến nước này trở thành quốc gia chi tiêu quân sự lớn thứ 3 thế giới sau Mỹ và Trung Quốc dựa trên ngân sách hiện tại.

Máy bay chiến đấu Mỹ - Nhật tập trận chung ngoài khơi đảo Kyushu - Nhật Bản hồi tháng 10. Ảnh: Reuters

Thủ tướng Kishida Fumio cho rằng đợt tăng cường chi tiêu quân sự này là câu trả lời cho những thách thức an ninh khác nhau mà Nhật Bản đang đối mặt. Hãng tin Reuters trích dẫn bản kế hoạch quốc phòng của Nhật Bản cho rằng: "Thách thức chiến lược mà Trung Quốc đặt ra là thách thức lớn nhất mà Nhật Bản chưa từng đối mặt".

Hệ thống Iskander mới của Nga có thể được trang bị đầu đạn hạt nhân và có thể bắn tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình (Ảnh: TASS). Và các tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo của Nga (Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga)

Nhật Bản sẽ tăng ngân sách quốc phòng trong giai đoạn từ năm 2023 - 2027 lên 43.000 tỉ yen so với 27.500 tỉ yen trong giai đoạn từ năm 2019 - 2023. Theo Kyodo News, khoảng 5.000 tỉ yen trong gói 43.000 tỉ yen sẽ được sử dụng để mua tên lửa tầm xa và mua tên lửa hành trình Tomahawk do Mỹ chế tạo có tầm bắn lên tới khoảng 1.600 km. Trong dự toán ngân sách tài khóa 2023, Nhật Bản dự định chi số tiền kỷ lục khoảng 6.500 tỉ yen, so với 5.200 tỉ yen trong năm 2022.

Kế hoạch của Thủ tướng Kishida sẽ tăng gấp đôi chi tiêu quốc phòng, lên khoảng 2% GDP trong 5 năm. Nhật Bản từ lâu giới hạn chi tiêu trong lĩnh vực quốc phòng thường niên ở mức 1% GDP, tương đương hơn 5.000 tỉ yen (khoảng 37,9 tỉ USD). Chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản vào đầu thế kỷ này và hiện có ngân sách quân sự lớn hơn gấp 4 lần.

Các nguồn tin quân sự nói với hãng tin Reuters rằng quá ít đạn dược và thiếu phụ tùng thay thế khiến máy bay chiến đấu không thể cất cánh và các thiết bị quân sự khác ngừng hoạt động là những vấn đề cấp bách nhất mà Nhật Bản cần phải giải quyết.

Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan cho rằng mục tiêu tăng cường đầu tư quốc phòng của Nhật Bản sẽ củng cố và hiện đại hóa liên minh Mỹ - Nhật. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin cũng nhận định kế hoạch của Nhật Bản cho thấy cam kết kiên định của nước này trong việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở.

Một ngày trước khi Nhật Bản công bố tăng chi tiêu quốc phòng, Thượng viện Mỹ thông qua dự thảo Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho phép chi tiêu quốc phòng kỷ lục 858 tỉ USD cho tài khóa 2023, nhiều hơn 45 tỉ USD so với đề xuất của Tổng thống Joe Biden. Tuần trước, Hạ viện Mỹ đã thông qua dự thảo này và NDAA sẽ được chuyển đến bàn Tổng thống Biden để ký thành luật.

Một chiếc máy bay chiến đấu F-35 của hãng Lockheed Martin. Ảnh: Reuters

Theo hãng tin Reuters, NDAA bao gồm khoản tăng lương 4,6% cho quân đội, mua vũ khí, tàu và máy bay cũng như khoản viện trợ quân sự cho Ukraine... Dự luật cũng cho phép chi nhiều tiền hơn để phát triển vũ khí siêu thanh, đóng cửa cơ sở lưu trữ nhiên liệu Red Hill ở Hawaii và mua các hệ thống vũ khí bao gồm máy bay chiến đấu F-35 của hãng Lockheed Martin và tàu do Tập đoàn General Dynamics sản xuất.

Đề cập đến mối lo ngại về nỗ lực hiện đại hóa hải quân của Trung Quốc, NDAA cho phép chi 32,6 tỉ USD để phát triển hạm đội hải quân Mỹ, bao gồm 11 tàu chiến. Theo trang Defense News, NDAA tăng kinh phí cho lục quân mua máy bay trực thăng vận tải hạng nặng CH-47, trực thăng vận tải hạng trung UH-60 Blackhawk và máy bay không người lái MQ-1 Grey Eagle.

Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu hôm 30-11 cho biết Nga sẽ tăng thêm gần 50% ngân sách cho quốc phòng vào năm tới so với năm 2022. Theo đài RT, ông Shoigu lý giải việc tăng chi tiêu này sẽ đảm bảo quân đội được cung cấp 97% thiết bị quân sự và vũ khí. Vào cuối tháng 9, hãng truyền thông Vedomosti dẫn các tài liệu của chính phủ cho thấy Nga đã chi 4.679 tỉ rúp (77 tỉ USD) cho quốc phòng trong năm 2022.

Các lãnh đạo quân sự tham dự cuộc họp thường niên của Hội đồng Bộ Quốc phòng ở Moscow - Nga hôm 21-12. Ảnh: Sputnik

Theo ước tính của Vedomosti vào thời điểm đó, con số này dự kiến ​​tiếp tục tăng trong năm 2023 và đạt khoảng 5.000 tỉ rúp. Xu hướng tăng chi tiêu quốc phòng dự kiến kéo đến năm 2024. Theo ông Shoigu, Nga sẽ đặc biệt chú trọng đến việc sản xuất các hệ thống pháo binh và tên lửa, cũng như việc sử dụng máy bay không người lái để nâng cao hiệu quả vũ khí.

Tên lửa dẫn đường được phóng trong một cuộc tập trận ngoài khơi thành phố cảng Thanh Đảo - Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Từ hồi tháng 3, Trung Quốc tuyên bố tăng 7,1% ngân sách chi tiêu quốc phòng trong năm 2022 lên 229 tỉ USD, cao hơn mức tăng 6,8% hồi năm ngoái. Thủ tướng Lý Khắc Cường khi đó cho rằng mức tăng 7,1% là để bảo vệ chủ quyền, an ninh và các lợi ích phát triển.

Xe quân sự chở tên lửa đạn đạo chống hạm DF-21D trong một cuộc duyệt binh ở Bắc Kinh - Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Theo ông Lý, Trung Quốc sẽ tăng cường huấn luyện quân sự và nâng cao năng lực sẵn sàng chiến đấu cho quân đội, phát triển hàng loạt vũ khí mới, từ máy bay chiến đấu tàng hình đến tàu sân bay. Mức tăng 7,1% trong năm nay đánh dấu năm thứ 7 liên tiếp ngân sách quốc phòng của Trung Quốc ở mức tăng một con số và là mức tăng cao nhất kể từ năm 2019. Tuy nhiên, nhiều nhà ngoại giao và chuyên gia nước ngoài cho rằng con số thực tế của Trung Quốc có thể còn cao hơn nhiều.

Trong nhiều thập kỷ qua, Phần Lan duy trì chính sách trung lập nhưng cũng không ngừng tăng cường sức mạnh cho quân đội. Phần Lan, cùng với Thụy Điển, đến nay vẫn chưa thể hoàn thành tiến trình gia nhập NATO do còn hai thành viên của liên minh quân sự này là Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ chưa phê duyệt. Điều đó khiến cả Phần Lan và Thụy Điển rơi vào "vùng xám" giữa việc từ bỏ chính sách trung lập và khả năng được bảo vệ bởi điều khoản phòng thủ tập thể của NATO.

Dù chỉ có 5,5 triệu dân, Phần Lan lại có số lượng pháo nhiều hơn Pháp và Đức gộp lại, đồng thời có thể huy động 280.000 binh sĩ nếu có chiến tranh, lớn hơn cả lực lượng của Anh. Phi đội F/A-18 Hornet được trang bị tên lửa Mỹ hiện đại của Phần Lan sẽ sớm được thay thế bằng 64 chiến đấu cơ tàng hình F-35A. Phần Lan cũng có hệ thống phòng thủ bờ biển tinh vi và lực lượng hải quân hiện đại chuyên tác chiến ven biển Baltic, cùng khả năng chiến đấu ở Bắc Cực.

Máy bay F-35A của Lực lượng Không quân Mỹ trong một cuộc tập trận. Ảnh: Reuters

Trong khi đó, trọng tâm "Phòng thủ toàn diện" trong kế hoạch ngân sách quốc phòng của chính phủ Thụy Điển là tăng chi tiêu quân sự lên 2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2026. Ngân sách quốc phòng trong năm 2023 sẽ tăng thêm 800 triệu USD nhằm tăng cường phòng thủ an ninh mạng, tín hiệu tình báo, khả năng sẵn sàng phòng thủ và mở rộng lực lượng quân sự.

Dựa trên xu hướng hiện tại, Thụy Điển đang đề xuất tăng quy mô chi tiêu cho quốc phòng và an ninh lên 12 tỉ USD vào năm 2028. Thụy Điển đã phân bổ 7,3 tỉ USD cho ngân sách quốc phòng trong năm 2022, tương đương với khoảng 1,45% GDP, mức cao nhất kể từ năm 2005. Bộ Quốc phòng Thụy Điển cho biết kế hoạch của chính phủ là khả năng phòng thủ của Thụy Điển sẽ được mở rộng dần từng năm trong tương lai.