Tưởng chừng hiếm gặp nhưng hằng năm, Việt Nam có hàng chục ca bệnh Whitmore (tên gọi khác là Melioidosis) – căn bệnh gây ra bởi vi khuẩn "ăn thịt người" Burkholderia pseudomallei. Do phát hiện muộn lại dễ bị nhầm lẫn với nhiều căn bệnh khác nên đến khi chẩn đoán đúng Whitmore thì bệnh đã tiến triển nặng, không ít trường hợp tử vong hoặc chịu thương tổn nặng nề.

Ca tử vong do bệnh Whitmore mới nhất là một phụ nữ 47 tuổi, ở tỉnh Quảng Nam. Trước đó, bệnh nhân nhập viện cấp cứu tại bệnh viện địa phương trong tình trạng sốt cao, khó thở và được chẩn đoán bị viêm phổi nặng, theo dõi nhiễm khuẩn huyết. Bệnh nhân còn bị bệnh đái tháo đường nhưng đã bỏ điều trị khoảng 1 năm.

Sau vài giờ nhập viện, do sức khỏe diễn biến xấu nên bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Đà Nẵng, nhưng không qua khỏi. Kết quả cấy máu và cấy đàm cho thấy bệnh nhân bị nhiễm vi khuẩn "ăn thịt người" Burkholderia pseudomallei.

Tháng 8-2023, một cán bộ bảo vệ rừng ở Đắk Nông cũng được xác định nhiễm vi khuẩn "ăn thịt người". Trước đó, người này bị côn trùng cắn vào đùi, để lại vết thương sưng đỏ, đau nhức, sau đó đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) thì phát hiện bệnh.

Đầu năm 2023, Bộ Y tế cũng thông tin đã ghi nhận 3 trường hợp mắc bệnh Whitmore là 1 phụ nữ 40 tuổi ở Đắk Lắk và 2 bé trai ở Thanh Hóa.

Người phụ ở Đắk Lắk nhập viện với dấu hiệu đau bụng. Ban đầu, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị áp xe lá lách. Tuy nhiên, sau khi làm các xét nghiệm thì phát hiện bà bị nhiễm vi khuẩn "ăn thịt người".

Năm 2022, Bệnh viện Nhi Trung ương cũng thông báo trường hợp 1 bệnh nhi 15 tuổi (trú tỉnh Thanh Hóa) mắc Whitmore, tử vong trong tình trạng suy đa tạng, hoại tử ruột. Bệnh nhi được chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương vào ngày thứ 12 sau khi khởi phát bệnh với tình trạng phổi tổn thương, suy hô hấp, xuất huyết ở hai bàn tay. Gia đình kể 2 ngày trước khi khởi phát bệnh, em bị mắc mưa khi đi học về.

Đặc biệt vào năm 2020, trong đợt lũ diễn ra vào tháng 10 ở tỉnh Quảng Trị, có tới 30 người ở địa phương được phát hiện mắc Whitmore, trong đó 4 ca tử vong.

Tháng 8-2019, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận 12 bệnh nhân Whitmore nặng, trong đó có 4 ca tử vong. Hầu hết bệnh nhân đến từ các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung bộ. Mùa mưa là yếu tố thuận lợi để vi khuẩn "ăn thịt người" phát triển và lây nhiễm.

Theo PGS-TS Đỗ Duy Cường, Giám đốc Trung tâm Bệnh Nhiệt đới - Bệnh viện Bạch Mai, Whitmore không phải bệnh mới và hiếm gặp mà thực ra nó bị "bỏ quên" trong cộng đồng. Bệnh này được phát hiện đầu tiên trên thế giới vào năm 1911. Ở Việt Nam, nó được ghi nhận từ những năm 50 của thế kỷ trước và lưu hành lẻ tẻ tại một số tỉnh phía Nam.

Vi khuẩn gây bệnh Whitmore - Burkholderia pseudomallei được đánh giá là một loại vi sinh vật khó đối phó bởi chúng có bản năng sinh tồn cực mạnh. Năm 1993, các nhà khoa học Thái Lan đã cho khuẩn Burkholderia pseudomallei vào nước cất tinh khiết. Sau 16 năm, chúng vẫn sống sót!

GS-TS Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Việt Nam, cho biết vi khuẩn Burkholderia pseudomallei không gây ra dịch lớn mà chỉ là những ca bệnh rải rác nhưng dẫn tới bệnh cảnh lâm sàng rất nặng nề. Đơn cử như nhiễm trùng huyết, tổn thương tại chỗ và đặc biệt là tổn thương vào phổi.

GS Kính khẳng định bệnh Whitmore không lây truyền từ người sang người song với những người lao động có tiếp xúc với bùn đất, đặc biệt là người có vết thương ngoài da cần hết sức lưu ý vấn đề an toàn lao động. "Vi khuẩn này khi xâm nhập vào cơ thể, có thể ủ bệnh kéo dài trung bình từ 2-21 ngày. Nguy hiểm ở chỗ khi khởi phát, bệnh tiến triển rất nhanh, có thể tử vong chỉ sau 48 giờ nhập viện" - GS Kính cảnh báo.

Với tỉ lệ tử vong lên đến 40% – 60%, Whitmore được Trung tâm Kiểm soát và Phòng chống dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đưa vào danh sách các bệnh lý nguy hiểm hàng đầu.

PGS-TS Đỗ Duy Cường gọi bệnh Whitmore là "kẻ mạo danh" vì các triệu chứng lâm sàng của bệnh không rõ ràng, chẩn đoán rất khó nên dễ bị nhầm với các bệnh như: viêm phổi, lao phổi, nhiễm khuẩn da mô mềm, nhiễm khuẩn xương khớp, nhiễm khuẩn huyết do tụ cầu, áp xe ở lách và thận...

Triệu chứng khi mắc Whitmore ở mỗi người không giống nhau và biểu hiện ở các bộ phận cơ thể cũng khác nhau. Phần lớn bệnh sẽ khởi phát trong 2-4 tuần sau khi bị phơi nhiễm với vi khuẩn Burkholderia pseudomallei.

Ở người lớn có thể xuất hiện tình trạng viêm phổi; nhiễm khuẩn huyết/sốc nhiễm khuẩn; nhiễm khuẩn da mô mềm (áp xe dưới da, mụn mủ, viêm mô tế bào); áp xe đa cơ quan (gan, lách, thận, tuyến tiền liệt, tuyến mang tai,…)

Ở trẻ nhỏ, biểu hiện thường gặp là sưng tuyến mang tai, nhiễm khuẩn huyết; chỉ một số ít có biểu hiện viêm màng não, viêm phổi, áp xe gan, tổn thương thần kinh...

"90% bệnh nhân Whitmore có biểu hiện nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi và một nửa số này đối diện nguy cơ sốc nhiễm khuẩn dẫn đến tử vong. Để chẩn đoán chính xác bệnh phải dựa trên các xét nghiệm phân lập và định danh vi khuẩn trong các mẫu bệnh phẩm như máu, mủ, đờm, nước tiểu hoặc dịch não tủy" – PGS Cường thông tin.

Do bệnh Whitmore gây hoại tử nhiều cơ quan, trong đó có da và làm suy yếu hệ miễn dịch nhanh chóng. Vì vậy, với bệnh nhân Whitmore có các bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, thận mãn tính... thì nguy cơ tử vong càng cao.

Dù vậy, quá trình điều trị cho bệnh nhân Whitmore cũng không đơn giản do phải sử dụng kháng sinh tấn công liều cao trong ít nhất khoảng 2 tuần và sau đó duy trì từ 3-6 tháng. Nếu không được điều trị kháng sinh đúng liều, đúng phác đồ và theo dõi sát sao, bệnh dễ tái phát, sức khỏe bệnh nhân suy kiệt dần và khó giữ được mạng.

PGS.TS Đỗ Duy Cường thăm khám cho bệnh nhân mắc bệnh Whitmore

Bác sĩ Khoa Bệnh Nhiệt Đới, Bệnh viện Bãi Cháy thăm khám cho bệnh nhân Whitmore