iego Maradona, Ronaldo Lazario, Lionel Messi, Cristiano Ronaldo là những cầu thủ cực giỏi với khả năng chơi bóng thuộc hàng siêu đẳng nhưng bóng đá thế giới chỉ có thể tôn vinh vị vua duy nhất - Edson Arantes do Nascimento, tức Pele.

Pele không chỉ đơn thuần là một cầu thủ bóng đá. Tạp chí Time vinh danh người đàn ông da màu đến từ thị trấn nhỏ bé Três Coracoes này trong danh sách "20 người hùng và biểu tượng" hàng đầu thế kỷ XX, bên cạnh những người nổi tiếng như Marylin Monroe, Anne Frank, Muhammad Ali, Che Guevara, Mẹ Teresa…

Học hành dở dang với 6 năm cho cấp trung học, Pele sau này trở thành nhà thơ, nhạc sĩ, diễn viên, có bằng đại học và sử dụng thành thạo 4 thứ tiếng Tây Ban Nha, Anh, Ý, Pháp bên cạnh ngôn ngữ mẹ đẻ Bồ Đào Nha. Ông là cựu cầu thủ bóng đá đầu tiên trở thành chính khách trong vai trò Bộ trưởng Thể thao Brazil. Không giàu có như các siêu sao bóng đá hậu bối nhưng sự nghiệp và thành tích của ông quá đồ sộ để mọi thế hệ người hâm mộ phải nghiêng mình thán phục.

Là con trai đầu lòng của ông Joao Ramos do Nascimento và bà Dona Celeste, cậu bé Dico – tức Edson Arantes do Nascimento – không hiểu vì sao và từ đâu mình lại bị gọi là Pelé, vốn không có nghĩa trong ngôn ngữ Bồ Đào Nha hay thứ tiếng nào khác. Năm Dico lên 10, cha cậu bị chấn thương và phải bỏ dở sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp dù chỉ chơi tới cấp bang.

Phát hành tem nhân bàn thắng thứ 1000 của Pele tại Brazil

Ông Dondinho dù vậy vẫn có quyền tự hào là HLV đầu tiên của con trai Dico. Ông dạy con trai mọi kỹ năng chơi bóng và và cổ động viên đầu tiên của đội bóng đường phố "7 tháng 9" do cậu cùng đám trẻ đồng trang lứa sáng lập. 

Để thỏa mãn niềm đam mê chơi bóng, Dico phải xin làm bồi bàn, đánh giày, bán bánh nướng thuê… phụ thêm sinh kế cho gia đình, cùng bạn bè trải qua một thời chơi bóng bằng giẻ vụn nhồi vào ống vớ người lớn, đá bằng chân đất cho đến khi xin được những đôi giày cờ-răm-pông cũ.

Năm 15 tuổi, Pele gia nhập Santos, một câu lạc bộ giàu tham vọng của bang Sao Paulo, và được ký hợp đồng chuyên nghiệp với mức lương 10 USD/tháng. Pele được triệu tập vào đội tuyển Brazil khi mới 16 tuổi và dự vòng chung kết World Cup 1958 khi đang được hưởng mức lương hàng tháng 15 USD tại CLB chủ quản!

Brazil trắng tay tại kỳ World Cup 1950 tổ chức trên sân nhà, trong trận chung kết với láng giềng Uruguay. Bốn năm sau, Selecao thất bại ở giải đấu tại Thụy Sĩ với cú knock-out ngay từ tứ kết trước các "thuật sĩ thành Berne" Hungary. 

Đó là lý do chẳng người hâm mộ Brazil nào đặt kỳ vọng vào đội bóng áo vàng-xanh tại giải đấu ở Thụy Điển 1958, dù lần này, Selecao dự kiến trình làng tài năng trẻ mới 17 tuổi Pele.

Pele với chiếc cúp vàng World Cup

Chấn thương khiến Pele phải ngồi ngoài 2 trận vòng bảng với Áo và Anh. Mãi đến trận thứ ba gặp Liên Xô, tân binh này mới có thể ra sân. Gặp Xứ Wales ở tứ kết, Pele ghi bàn duy nhất đưa đội nhà vào bán kết, nơi cậu trở thành cầu thủ trẻ nhất lập hat-trick ở vòng chung kết World Cup với 3 bàn ghi vào lưới tuyển Pháp trong chiến thắng chung cuộc 5-2. 

Ở chung kết, chàng trai da màu vùng Minas Gerais lập cú đúp trong chiến thắng 5-2 trước chủ nhà Thụy Điển. Brazil lần đầu lên ngôi vô địch và tài năng trẻ Pele bước ra ánh sáng của sân cỏ quốc tế từ sự kiện chói sáng này.

Năm 1962, tuyển Brazil đến Chile bảo vệ danh hiệu vô địch thế giới mà không có sự đóng góp của Pele, người phải ngồi ngoài ngay từ lượt trận thứ ba vòng bảng vì chấn thương, nhưng vẫn được xướng tên trên bục nhận cúp vô địch. Đó là cơ sở để sau này những nhà thống kê xác nhận, Pele chính là cầu thủ duy nhất 3 lần đăng quang ở đấu trường World Cup.  

Những người nổi tiếng nói về Pele

Năm 1966, Brazil bị loại ngay từ vòng bảng kỳ World Cup trên đất Anh. Bốn năm sau nữa, Pele tạm gác chuyện chia tay để sát cánh cùng đội tuyển Brazil ở vòng loại khu vực Nam Mỹ rồi vòng chung kết World Cup 1970 tại Mexico. 

Toàn giải, Pele ghi được 4 bàn, trong đó có bàn thắng đẹp mắt và 2 pha kiến tạo ở trận chung kết, giúp Brazil đánh bại tuyển Ý 4-1, lần thứ ba vô địch World Cup, giành vĩnh viễn chiếc cúp Jules Rimet, vẫn được biết với cái tên quen thuộc "Nữ thần vàng".

Gia nhập Santos năm 15 tuổi và trở thành "con gà đẻ trứng vàng" cho đội bóng giàu tham vọng nhưng cũng rất đam mê kiếm tiền này cho đến tận năm 34 tuổi, bản thân Pele trong gần 2 thập niên khoác áo CLB cũng kiếm được khoản thu nhập cực khủng, chủ yếu từ tài năng chơi bóng của anh cùng với 3 danh hiệu vô địch thế giới.

Pele thi đấu ở World Cup 1958

Ngày 19-11-1969, trong trận đấu với Vasco de Gama tại sân Maracana, Pele ghi bàn thắng thứ 1.000 trong sự nghiệp từ chấm 11m. Pele đá trận chia tay tuyển Brazil cuối năm 1970 với đội tuyển Nam Tư trước 180.000 khán giả tại sân Maracana. Bốn năm sau, tháng 10-1974, Pele ra sân lần cuối với Santos ở trận đấu với Ponte Preta và chính thức nói lời giã từ sân cỏ.

Tuyên bố giải nghệ nhưng 8 tháng sau bất ngờ đầu quân cho New York Cosmos bằng bản hợp đồng kỷ lục thế giới, mở ra một kỷ nguyên lịch sử trong việc phát triển bóng đá ở "vùng đất lạc hậu" Bắc Mỹ khi đã bước sang tuổi 34 chính là một trong những chương thú vị nhất cuộc đời Pele.

Dù đã qua thời kỳ đỉnh cao nhưng trên đất Mỹ, Pele vẫn gặt hái được nhiều thành tích, khẳng định được vị thế và tài năng của mình, thu hút được rất nhiều sự quan tâm. Pele chính thức tuyên bố giải nghệ vào năm 1977, sau trận giao hữu giữa New York Cosmos và Santos, ghi tổng cộng 1.281 bàn thắng sau 1.363 trận đấu trong sự nghiệp.

Năm 1995, Pelé được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Thể thao Brazil và tại vị 3 năm với thành tựu lớn nhất là tổ chức được các khóa học nâng cao kiến thức luật pháp, giúp VĐV chủ động hơn trong quá trình đàm phán hợp đồng. Trước đó, Pele từng có ý định tranh cử tổng thống Brazil trong cuộc tổng tuyển cử năm 1994.

Pele và Đức giáo hoàng John Paul II, tháng 3-1987

Năm 1992, Pelé được bổ nhiệm làm Đại sứ Liên Hiệp Quốc về sinh thái và môi trường nhưng từ nhiều năm trước đó, ông đã được xem là một trong những nhân vật nổi tiếng nhất hành tinh. Tại Nigeria năm 1969, một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài… 2 ngày giữa cuộc nội chiến Biafran để đôi bên có thể xem Pele và CLB Santos thi đấu với đội tuyển Nigeria! 

Quốc vương Iran từng đợi 3 giờ ở một sân bay quốc tế chỉ để chờ nói chuyện cùng Pele. "Viên ngọc đen" của bóng đá thế giới cũng được ghi nhận đã yết kiến 3 vị Giáo hoàng, gặp gỡ 5 Hoàng đế, hàng loạt vua chúa khắp thế giới, gần 100 vị tổng thống và 50 nguyên thủ quốc gia.

Pele và Tổng thống Brazil Lula da Silva

Tổng thống Janio Quadros của Brazil vào năm 1961 đã thúc đẩy Nghị viện ban hành điều luật, coi Pele là "báu vật quốc gia" và là "tài sản có chủ quyền" trong ít nhất 10 năm, ngăn Pele ra nước ngoài thi đấu cho bất kỳ CLB nào. Đây chính là lý do để Pele chưa bao giờ được xem xét, bình chọn giải thưởng "Quả bóng vàng" từ truyền thông châu Âu. 

Ông cũng gặp nhiều rắc rối khi được FIFA trao giải "Cầu thủ của thế kỷ" năm 2000 theo đề xuất của một Tiểu ban bình chọn sau khi đã có một giải "Cầu thủ của thế kỷ" được trao cho Diego Maradona theo bỏ phiếu của "cộng đồng mạng" qua internet.

Năm 2013, Pele nhận giải thưởng Quả bóng vàng danh dự (FIFA Ballon d’or Prix d’honneur) về sự nghiệp trọn đời.

Pele và người vợ thứ ba Marcia Cibele Aoki, đám cưới khi ông 75 tuổi

Những năm gần đây, sức khỏe của Pele không còn tốt.  Ông không thể tham gia đốt đuốc Olympic ở kỳ Thế vận hội Rio tổ chức trên quê hương Brazil 2016, phải tập đi bằng khung kim loại và phải liên tục nhập viện do bệnh tật hành hạ. 

Pele trải qua 3 cuộc hôn nhân, lần gần nhất khi đã 75 tuổi. Các con ông ít nhiều đều gặp trục trặc trong cuộc sống riêng tư, nhất là cậu con trai Edinho có khuynh hướng nối nghiệp ông nhưng không thành công lắm.