Đoạt HCV triển vọng Giải Thanh Tâm năm 1960 và HCV xuất sắc năm 1967 với những vai đào chánh nhưng sau này lại rẽ sang hài kịch, NSND Ngọc Giàu cho rằng điều đó gần như là "định mệnh"

+ Phóng viên: Là một trong những nữ nghệ sĩ thuộc "thế hệ vàng" của sân khấu cải lương, vai diễn nào bà thích nhất trong sự nghiệp của mình, vì sao?

NSND Ngọc Giàu và soạn giả - NSND Viễn Châu

- NSND Ngọc Giàu: Tôi có hàng trăm vai diễn, song thích nhất có lẽ là vai bà mẹ trong vở "Tình mẫu tử" của soạn giả Viễn Châu. Đó là một bà mẹ chịu thương chịu khó, vì bị các con hắt hủi mà phải cam chịu nhiều đau khổ. Rồi đến một ngày, các con chợt nhận ra và xin lỗi bà.

Trong "Tình mẫu tử", soạn giả Viễn Châu đã viết riêng cho tôi 6 câu vọng cổ. Mỗi lần diễn vai người mẹ của vở này, tôi đều khóc rất nhiều. Sắp tới, khi NSND Lệ Thủy và NSND Minh Vương tái lập hoạt động của "Sân khấu vàng", tôi sẽ diễn lại vai này để nhớ ơn bác Bảy Viễn Châu - người đã cho tôi nhiều bài ca cổ hay, nhiều vai tuồng xuất sắc. Đó cũng là dịp chúng tôi tri ân những khán giả yêu mến thế hệ nghệ sĩ U80, đồng thời cùng nhau đóng góp xây nhà tình thương tặng bà con nghèo trên mọi miền đất nước.

+ Từ các tuồng hương sa, kiếm hiệp chuyển sang diễn những vở tâm lý xã hội, bà có gặp trở ngại gì không?

- Tôi vốn rất thích những vai diễn đa dạng. Tôi thường đi xem các vở tuồng hát bội, tuồng cổ cải lương… rồi học hỏi nên không gặp khó khăn gì nhiều khi chuyển từ thể loại này qua thể loại khác.

Khi còn là một cô đào chuyên diễn các vở về đời sống đương đại, tâm lý xã hội, được đạo diễn Chi Lăng giao vai Lục Vân Tiên - phải giả trai, tôi đã đến nhà cô Hai Kim Cúc - vợ NSND Năm Châu - để xin thọ giáo vai kép. Từ điệu bộ, tướng đi, thế đứng đến cử chỉ mạnh mẽ của đôi bàn tay, ngay cả cách xòe quạt theo bộ kép… cũng phải học rất công phu. Ròng rã suốt 3 tháng, tôi mới học hết những "bí kíp" để chỉ diễn một vai kép. Tôi cũng từng tìm đến NSND Thành Tôn - thân sinh NSƯT Thành Lộc - để học hỏi cách đóng vai Triệu Tử Long; học tiếng cười ngạo nghễnh, tự đắc của nhân vật Đổng Trác.

+ Đoạt HCV triển vọng Giải Thanh Tâm năm 1960 và HCV xuất sắc năm 1967 với những vai đào chánh, vì sao sau này bà lại rẽ sang hài kịch?

- Điều đó gần như là "định mệnh". Ban đầu, tôi cũng không xác định sẽ chuyển sang hài kịch bởi tôi nghĩ sở trường của mình là vai đào với tính cách đa dạng. Vai tính cách rất phong phú, nó dung nạp nhiều bài học từ cuộc sống cho bản thân nghệ sĩ muốn khám phá.

Thực tế thì khi sàn diễn cải lương bắt đầu héo hắt, tôi không còn được diễn nhiều loại vai như trước. Vì vậy, khi Sân khấu Kịch Sài Gòn do Phước Sang thành lập mời tôi và nghệ sĩ Hồng Nga - cũng là dân cải lương - về trụ, làm nền tảng cho các diễn viên trẻ, tôi đồng ý ngay. Khi có vở kịch nào mà ca được bài bản hoặc vọng cổ là tôi và Hồng Nga "chêm" vào liền, vì nhớ sân khấu cải lương lắm.

+ Bà nói nhớ sân khấu cải lương nhưng vì sao không tham gia khi gần đây, sàn diễn bắt đầu sáng đèn trở lại?

- Nhớ sân khấu, tôi đếm lại từng suất cải lương mình đã diễn. Tôi thèm cảm giác được ngồi bên bàn phấn trang điểm, chờ chuẩn bị ra hát...

Nhưng tôi đã gần 80 tuổi rồi, lại bị thoái hóa khớp xương sống, cứ 2 tuần phải đi điều trị một lần. Ngoài ra, tôi còn phải lo giảm cân để đôi chân đi đứng bớt khó khăn hơn. Cũng có nhiều đoàn, nhiều chương trình mời tham gia nhưng tôi lượng sức mình, chỉ dám nhận những vai ngắn, trích đoạn hoặc ca cảnh.

Cách đây không lâu, tại liveshow mini của NSƯT Bảo Quốc, tôi đã tham gia diễn vai bà mẹ của cô The trong trích đoạn "Nửa đời hương phấn". Thế hệ chúng tôi gặp lại nhau mừng mừng tủi tủi vì "U80 thì nhiều, U50 thì ít" như lời Bảo Quốc.

Bây giờ tôi không còn như trước đây, đi đứng rất khó khăn. Khi lên cầu thang Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang để vào hậu trường, phải có 2 bạn trẻ đỡ tôi mới đi nổi.

+ Vừa rồi, kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21-6, bà cũng đã xuất hiện trở lại với vai Thái hậu Dương Vân Nga. Cảm xúc của bà như thế nào?

- Tôi rất vui và xúc động. Vai này là trong ca cảnh "Thiêng liêng cờ Tổ quốc" do Báo Người Lao Động thực hiện tại lễ trao Giải Mai Vàng lần thứ 27-2021, sau đó được diễn lại tại Nhà hát Truyền hình HTV (21-6-2022), rồi thêm một suất diễn ở Hội trường Báo Người Lao Động hôm 23-6 nhân lễ trao giải 2 cuộc thi của báo.

Tôi nói với nghệ sĩ Tú Trinh rằng ca cảnh này nếu được Báo Người Lao Động tổ chức diễn ở bất kỳ nơi nào thì tôi cũng sẽ đến tham gia. Bởi lẽ, nhân vật Thái hậu Dương Vân Nga gắn liền với thời thanh xuân của tôi khi làm việc tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang - nơi mà 21 năm cống hiến, tôi đã có nhiều vai diễn hay trong các vở "Tình yêu và lời đáp", "Hòn đảo thần vệ nữ", "Rạng ngọc Côn Sơn", "Kiều Nguyệt Nga - Lục Vân Tiên"…

NSND Ngọc Giàu trong đêm liveshow mini của NSƯT Bảo Quốc

+ Bà còn có nhiều vai phản diện ấn tượng, làm người xem ghét cay ghét đắng nhân vật. Bà có bí quyết gì khi diễn những vai này?

- Tôi quan sát cuộc sống. Hồi còn bé xíu, tôi thích xem… người ta gây lộn, sau này có thể chọn lọc tình huống để áp dụng với nhân vật của mình. Vai cô Bảy cán vá trong "Đời cô Lựu" có được từ sự quan sát; vai phản diện Nhung trong "Tướng cướp Bạch Hải Đường" có được cũng nhờ đúc kết từ cuộc sống…

Diễn hài coi vậy mà dễ, còn với vai phản diện như Hoạn Thư trong vở "Thúy Kiều" thì để khán giả ghét, tôi phải suy nghĩ cách diễn rất lâu mới tìm được hướng thâm nhập.

+ Bà có ngại đối diện thất bại không? Vai diễn nào bà chưa ưng ý khi xem lại, nhất là lúc thị trường cải lương video rầm rộ?

- Thất bại là chuyện thường. Dễ thấy nhất là sau suất diễn đầu tiên, nghe phản ứng từ khán giả có khi về cả đêm không ngủ được.

Nói đến thời video cải lương, chúng tôi đi quay chóng mặt, có khi chỉ 4 ngày mà quay 2 vở, xem lại thì đúng là kém chất lượng. Qua đó, tôi đúc kết một điều rằng tiền thì có thể ai cũng ham nhưng nếu để lại tiếng xấu thì khó mà dùng tiền để gột rửa.

NSND Ngọc Giàu, NSND Lệ Thủy và NSƯT Bảo Quốc trong liveshow mini của danh hài Bảo Quốc

+ Thời gian qua, nhiều vở cải lương dàn dựng tại rạp đã không còn giữ được những chuẩn mực nghệ thuật như xưa. Bà suy nghĩ gì về việc này? Theo bà, cần làm gì để vực dậy sàn diễn cải lương?

- Xu thế ngày nay khác, không thể làm cải lương như cách xưa nữa. Nhưng quan trọng nhất vẫn chính là sự trân trọng tài năng. Yếu tố con người quyết định tất cả mà.

Ngày nay, nhiều lúc đạo diễn dựng vở phá hết kịch bản; nghệ sĩ thì vô tư sửa câu hát, chêm lời ca cho dài hàng trăm chữ để vô vọng cổ mặc cho câu chữ có đúng với tính cách, tâm lý nhân vật hay không..., thì còn gì là chuẩn mực khi lao động nghệ thuật. Chuẩn mực của nghệ thuật sân khấu cải lương còn là sự phối hợp, từ dàn nhạc đến ánh sáng, từ phục trang đến cảnh trí…

Giải pháp để vực dậy thực trạng sàn diễn cải lương tụt dốc thì hàng trăm hội thảo, tọa đàm đã bàn đến rồi, cứ than vãn mãi thì được gì? Tôi chỉ là một cánh én già nua, nói đến giải pháp thì xa vời quá. Theo tôi, cần bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt nhất. Chẳng hạn, nghệ sĩ phải thuộc tuồng. Khán giả đi xem mà nghe người bên trong cánh gà nhắc tuồng ra rả thì làm sao mà còn cảm hứng với câu ca, lời thoại của nghệ sĩ? Bây giờ, nhiều người ra sân khấu cứ đeo máy nhắc tuồng lủng lẳng, diễn vở cổ trang mà dắt tai nghe, bên trong nhắc gì thì hát đó. Nghệ sĩ không tự trọng thì làm sao đòi hỏi khán giả tôn trọng mình? Giữ giềng mối chính là bài học đạo đức để làm nghề.