Nhiều thương hiệu ảnh phim gắn với ký ức của người dân Sài Gòn - TP HCM từ hàng chục, thậm chí gần 100 năm trước, qua biến động của lịch sử đã tắt dần hào quang

Tìm đến tiệm ảnh Mỹ Lai trên đường Phan Đình Phùng (quận Phú Nhuận), chúng tôi được trò chuyện với ông Nguyễn Đức Vượng (sinh năm 1955), chủ nhân đời thứ 3 của tiệm ảnh này. Ông Vượng kể ông nội ông từ miền Bắc vào Nam lập nghiệp và mở tiệm ảnh này từ năm 1936. Qua đời cha, rồi đến đời ông Vượng, tiệm ảnh vẫn bền bỉ hoạt động và là nguồn thu nhập chính của gia đình, dù thời hoàng kim đã lùi vào quá khứ từ rất lâu.

Tiệm ảnh Mỹ Lai trên đường Phan Đình Phùng (quận Phú Nhuận)

Nhớ lại thời tiệm ảnh tấp nập khách tứ xứ đến xếp hàng chờ được chụp, ông Nguyễn Đức Vượng không khỏi bùi ngùi khi hầu hết tiệm ảnh nổi tiếng nay đã đóng cửa hoặc đổi chủ, chỉ còn lay lắt hoạt động. Đó là tiệm ảnh Trúc Lan trên đường Cống Quỳnh, Ngọc Chương trên đường Trần Quang Khải, Nguyễn Tiếp trên đường Trần Hưng Đạo, Nguyễn Kỳ trên đường Cánh Mạng Tháng Tám (quận 1), Viễn Kính trên đường Nguyễn Đình Chiểu (quận 3) hay tiệm ảnh Hậu trên đường Trần Hưng Đạo (quận 5)...

Ông Nguyễn Đức Vượng, chủ nhân đời thứ 3 của tiệm ảnh Mỹ Lai

Một tiệm ảnh hiếm hoi khác ra đời từ trước năm 1975 đến nay vẫn còn hoạt động là tiệm Lộc trên đường Trần Phú (quận 5). Đó là một cửa tiệm cũ kỹ, có phần xập xệ, tạm bợ, nằm khuất phía trong nên nếu không để ý sẽ không nhận ra.

Ảnh viện Lộc trên đường Trần Phú (quận 5) ra đời từ trước năm 1975, đến nay vẫn còn hoạt động

Ông Nguyễn Ngọc Lộc, chủ tiệm ảnh Lộc

Ông Nguyễn Ngọc Lộc (sinh năm 1944), chủ tiệm ảnh Lộc, kể hồi những năm 1980-1990, khách đến chụp ảnh đông lắm, phải chờ cả buổi mới đến lượt. Không chỉ ở TP HCM mà khách ở nhiều tỉnh phía Nam khác hay thậm chí từ Hà Nội cũng lặn lội đường xa tìm đến tiệm của ông.

Đã hơn 70 tuổi nhưng ông Phan Hạnh, một thợ ảnh cũ còn sót lại, vẫn miệt mài làm nghề. Ông đang dùng bút lông xử lý trên ảnh.

Mở tiệm ảnh từ năm 1974, qua nhiều biến động của lịch sử, ông Nguyễn Văn Lộc cho hay ông cố gắng duy trì hoạt động của tiệm bởi "yêu nghề quá, không thể bỏ được".

Ông Lộc tâm sự những năm gần đây, thu nhập từ nghề làm ảnh không còn được bao nhiêu so với trước đây, mỗi ngày chỉ kiếm được vài trăm ngàn đồng.

Chủ tiệm ảnh Lộc kể từ nhỏ ông đã học nghề tại một tiệm ảnh ở TP Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng) - quê của ông. Thành nghề, ông vào Sài Gòn và làm thợ ở tiệm ảnh Hậu trên đường Trần Hưng Đạo (quận 5). Tại tiệm ảnh có từ thời Pháp thuộc này, ông Lộc đã làm đủ công đoạn từ chụp ảnh, tráng phim đến rửa ảnh, sửa ảnh bằng tay.

Cũng giống ông Lộc, ông Nguyễn Đức Vượng cho biết vẫn tiếp tục duy trì tiệm ảnh cho đến khi nào không còn đủ sức khỏe. Chủ tiệm ảnh Mỹ Lai cho hay với mặt bằng của tiệm, nếu ông cho thuê thì cũng kiếm được vài chục triệu đồng mỗi tháng trong khi nguồn thu từ làm ảnh không được bao nhiêu. Dẫu vậy, ông vẫn kiên quyết theo đuổi nghề đến cùng.

Những năm 1980-1990 không chỉ là giai đoạn hưng thịnh của các tiệm ảnh mà còn là thời các tay "chụp dạo" hái ra tiền. Tiếc là những người chụp ảnh dạo thời này phần lớn đã giải nghệ, còn một số ít vẫn cầm máy nhưng đều giã từ máy cơ để chuyển sang máy ảnh kỹ thuật số theo xu thế của thời đại.

Ông Trương Quốc Thắng (53 tuổi, ngụ quận 6) từng học nghề ở tiệm ảnh Hoàn Mỹ trên đường Điện Biên Phủ (quận 10). Tiệm ảnh này đã đóng cửa khoảng chục năm nay trước sự thay đổi từng ngày của công nghệ cùng các xu thế mới. Riêng ông Thắng vẫn bền bỉ làm nghề chụp ảnh từ năm 1986 đến giờ.

"Thời chụp ảnh bằng máy cơ, thu nhập của tôi rất cao. Chỉ cần xách máy ra đường là túi đầy tiền. Khách đông, thợ chụp mỏi tay, có khi không còn thời gian ăn cơm. Những dịp lễ Tết, chụp dạo ở công viên Phú Lâm, Tao Đàn, Kỳ Hòa... cũng đủ nuôi sống gia đình cả năm nếu như biết dành dụm, vun vén" - ông Thắng bồi hồi nhớ lại.

"Những ngày ế lắm cũng chụp được 10 cuộn phim, bỏ túi 500.000 đồng, dư sức mua một chỉ vàng lúc đó. Ngày đắt khách có thể chụp đến 20 cuộn và ngày lễ khoảng 50 cuộn phim" - ông Thắng cho hay.

Ông Trương Quốc Thắng khoe cuốn sách hướng dẫn sử dụng máy ảnh cơ có từ 30 năm trước

Thợ chụp ảnh dạo và những cuộn phim còn giữ lại

Cũng là tay máy "cứng" một thời, ông Hàng Phấn Quang (55 tuổi, vào nghề từ năm 20 tuổi), hằng ngày thường vác máy ra Bến Bạch Đằng (quận 1) để chụp ảnh dạo. Với thu nhập khoảng vài trăm ngàn đồng mỗi ngày vào thời điểm những năm 1990, theo ông Quang, đây chính là nghề hái ra tiền. Sau này, ông chuyển sang chụp hình cho các đoàn khách du lịch rồi đầu quân cho một tiệm ảnh ở khu vực Chợ Lớn.

Thời hoàng kim của nghề chụp ảnh kéo dài cho đến năm 2000 thì dần vắng khách. Đến năm 2012, gần như không còn thấy hình ảnh những người chụp ảnh dạo trên đường phố TP HCM. Máy ảnh cơ, máy ảnh kỹ thuật số sử dụng phim dần biến mất, thay vào đó là máy ảnh kỹ thuật số sử dụng thẻ nhớ. Thời đại công nghệ phát triển như vũ bão, dần dần mỗi người đều sở hữu một chiếc smartphone để tự chụp ảnh và dần lãng quên những thợ ảnh dạo.

Các tay máy chụp dạo một thời giờ mỗi người một số phận. Ông Trương Quốc Thắng tâm sự dù từng làm ra nhiều tiền nhưng do quá đam mê chơi xe máy 67, thấy chiếc nào ưng ý là không tiếc bỏ ra 6-7 lượng vàng để mua nên cuối cùng vốn liếng chẳng còn bao nhiêu. Thời đó, ông từng sở hữu đến 12 chiếc xe và khoảng 20 chiếc máy ảnh.

Bây giờ, dù vẫn còn chụp ảnh, quay phim cho tiệm cưới để kiếm tiền nuôi gia đình nhưng công việc bấp bênh, mỗi năm chỉ có vài tháng vào mùa. Những tháng ế khách chụp ảnh, ông Thắng phụ việc làm keo ép ly nhựa cho một xưởng cơ khí ở quận 8, mỗi ngày được trả công 250.000 đồng.

Ông Hàng Phấn Quang hiện phải chạy xe ôm công nghệ để kiếm thêm thu nhập.

Ông Hàng Phấn Quang tuy ráng bám trụ với tiệm ảnh, chủ yếu nhận chụp ảnh, quay phim cưới hỏi, sự kiện..., nhưng thời điểm đắt khách nhất cũng chỉ thu được 7-8 triệu đồng/tháng, còn lại chỉ túc tắc kiếm 2-3 triệu đồng/tháng.

Ông Hàng Phấn Quang hiện phải kiếm thêm thu nhập khác bằng việc chạy xe ôm công nghệ và chở hàng thuê, mỗi ngày cũng được khoảng 200.000 đồng.

Một thợ ảnh khác đã gần 60 tuổi là ông Nguyễn Ngọc Hưng (ngụ quận Phú Nhuận) hơn chục năm qua, mỗi ngày đều phải chạy xe máy đi giao bánh cho khách khắp thành phố, bên cạnh làm nghề ảnh nay chỉ còn duy trì lay lắt.