Chỉ tính riêng con tàu cổ được khai quật năm 2013 ở thôn Châu Thuận Biển, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) đã thu về gần 4.968 hiện vật có giá trị khác nhau, được các chuyên gia khảo cổ phân loại thành các thể loại, gốm sứ men nâu da lươn, gốm sứ hoa lam và gốm sứ Seradon, có niên đại vào thế kỷ 11-13.

Trong số gần 5.000 hiện vật ấy, Nhà nước sở hữu 1.660 hiện vật (chiếm tỉ lệ 30%) và 3.308 hiện vật (chiếm tỉ lệ 70%) số cổ vật còn lại được phân chia cho doanh nghiệp đã tham gia khai quật tàu cổ - tỉ lệ phân chia này theo thỏa thuận từ trước giữa UBND tỉnh Quảng Ngãi và doanh nghiệp.

Ngoài ra, tỉnh Quảng Ngãi cũng thuộc quyền bảo quản 42 hiện vật độc bản được tìm thấy trên tàu cổ, gồm: 7 loại đồng tiền Kiếm Viên thông bảo, Nguyên Hựu thông bảo, Chí Đạo nguyên bảo, Chí Đại thông bảo, Gia Hựu thông bảo, Gia Định thông bảo, Thuần Hy nguyên bảo; 23 đồ gốm sứ bao gồm các loại hình như: bình, âu, nắp, lọ nhỏ, đĩa men trang trí rồng nổi, hoa sen, chim phượng (đĩa nhỏ nhất cao 3 cm, đường kính miệng 12,4 cm; lớn nhất cao 7 cm, đường kính miệng 34 cm), chén vẽ hoa cúc dây, ấm hai bầu vẽ hoa bèo ba - bốn cánh; 11 đồ kim loại làm bằng đồng gồm đĩa, âu, quả cân, đèn, gương tròn là đồ dùng của thủy thủ đoàn; 1 hạt trang sức bằng đá màu xanh hình quả trám có khoan lỗ ở giữa để xỏ dây đeo. Riêng xác con tàu cổ đắm được thống nhất đưa về một phần xác tàu như bánh lái để trưng bày, còn lại được lấp lại để gìn giữ, bảo quản dưới đáy biển ở xã Bình Châu.

"Hiện toàn bộ số hiện vật thuộc sở hữu Nhà nước đang được Bảo tàng Quảng Ngãi lưu giữ, bảo quản trong kho, đợi chỉnh lý. Một số ít cổ vật cũng được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ngãi trong một số sự kiện. Ngoài ra, nhiều hiện vật thuộc sở hữu doanh nghiệp đã được chia theo tỉ lệ 7/3 cũng được đơn vị này trưng bày, phục vụ du khách tham quan tại Trung tâm phát huy giá trị di sản văn hóa đa năng Quảng Ngãi"- ông Đoàn Ngọc Khôi, Phó Giám đốc Bảo tàng Quảng Ngãi, cho biết.

Cũng theo ông Khôi, ngoài số cổ vật khai quật từ tàu cổ Bình Châu, hiện Bảo tàng Quảng Ngãi cũng đang lưu giữ gần 10.000 hiện vật (chủ yếu các mảnh vỡ gốm sứ) được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia khai quật từ con tàu đắm ở vùng biển Dung Quất (Quảng Ngãi).

Tiến sĩ Phạm Quốc Quân – nguyên giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, cho biết kể từ những năm 1990 tới nay, ngành khảo cổ Việt Nam đã phối hợp với các chuyên gia, đơn vị, tổ chức trong nước và quốc tế khai quật được 6 con tàu cổ ở Hòn Cau (Bà Rịa – Vũng Tàu), Hòn Dầm (Phú Quốc – Kiên Giang), Cù Lao Chàm (Hội An – Quảng Nam), Cà Mau, Bình Thuận và gần đây nhất là ở thôn Châu Thuận Biển, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi).

"So với các nơi khác, tàu đắm ở "nghĩa địa tàu cổ" Bình Châu là giá trị nhất vì có niên đại xa nhất, cách đây 700-800 năm trước; nhiều hiện vật độc bản còn nguyên vẹn, ẩn chứa rất nhiều giá trị đối với ngành khảo cổ... Đặc biệt như việc tìm thấy các loại tiền đồng cổ, phần lớn là tiền của thời kỳ Bắc Tống - Nam Tống, cổ nhất là tiền đồng "Khai Nguyên thông bảo" thời Đường thế kỷ thứ 7 (khoảng 1.300 năm tuổi). Các loại tiền đồng cổ này có giá trị rất lớn cho các nhà khảo cổ, làm căn cứ trong việc xác định niên đại con tàu"- Tiến sĩ Quân nhận định.

Chuyên gia khảo cổ Nguyễn Tuấn Lâm, người từng tham gia nhiều cuộc khai quật tàu đắm ở Bình Châu, Cù Lao Chàm, cho rằng thực tế hiện nay nhiều hiện vật được khai quật từ tàu cổ đã được các đơn vị Nhà nước bảo quản, lưu giữ khá tốt, phục vụ nghiên cứu, phát huy giá trị văn hóa… Thế nhưng,  vẫn có rất nhiều hiện vật được ngư dân trục vớt hoặc thuộc sở hữu doanh nghiệp tham gia khai quật đã được đem ra buôn bán, đấu giá trên thị trường cả trong nước, lẫn ngoài nước.

Ông Lâm dẫn chứng, hầu hết những con tàu đắm ở vùng biển Việt Nam đều do ngư dân địa phương phát hiện trước và đơn cử nhất như tàu đắm ở Bình Châu cũng do ngư dân phát hiện. Họ thường lặn xuống lấy cổ vật trên tàu trước khi thông báo cơ quan có thẩm quyền. "Số cổ vật này được các ngư dân bán cho những thương lái thu mua đồ cổ nhưng họ không hiểu hết được giá trị thật sự phía sau" – ông Lâm nói.

Còn PGS-TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, mặc dù hiện nay những cổ vật giá trị từ tàu đắm Bình Châu chưa đem ra buôn bán ở nước ngoài nhưng đã có rất nhiều hiện vật có giá trị ở những con tàu đắm trước đó đã được đem ra buôn bán công khai. "Những hiện vật trên tàu cổ ở Cù Lao Chàm được các công ty khai quật mang sang đấu giá ở Mỹ công khai. Đây lại đúng là con tàu chuyên chở những món đồ gốm đẹp và có giá trị thương mại cao, thuộc thời kỳ phồn vinh nhất của gốm Việt Nam, nhưng chúng ta đã không giữ được"- PGS-TS Tống Trung Tín nói.

Theo ông Tín, khi phân chia những hiện vật được khai quật cho doanh nghiệp, những hiện vật này trở nên nhỏ bé, lẻ loi trong các bảo tàng hay sưu tập tư nhân, khó mà phát huy giá trị như những di sản độc đáo của Việt Nam.

Đồng quan điểm, PGS-TS Nguyễn Đình Chiến, nguyên phó giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, cho rằng tình trạng "chảy máu" cổ vật ngày càng đáng lo ngại. Mặc dù là quốc gia giàu tiềm năng về di sản văn hóa, trong đó có cổ vật nhưng Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn trong việc bảo vệ, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa này. "Chẳng hạn, thời gian vừa qua, nạn ăn cắp cổ vật từ những con tàu đắm và phá hoại di sản văn hóa có diễn biến rất phức tạp, chưa có giải pháp ngăn chặn hữu hiệu" – PGS-TS Nguyễn Đình Chiến nói.