hững bệnh phẩm đặc biệt lấy ra từ cơ thể người tại Bảo tàng Ký sinh trùng thuộc Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương là minh chứng hùng hồn nhất về sự tàn phá của các loài ký sinh trùng mà chúng ta vô tình "nuôi" mỗi ngày.

Bảo tàng Ký sinh trùng tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương (đường Trung Văn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) đang lưu trữ hàng trăm mẫu ký sinh trùng. Đó là những tiêu bản của sán dài hàng chục mét với hàng trăm đốt, những bó giun đũa to bằng nắm tay trắng ởn hay mảnh gan lỗ chỗ bị tàn phá bởi sán lá gan đục đẽo, làm tổ.

PGS-TS Đỗ Trung Dũng, Trưởng Khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, giới thiệu những "mẫu vật" lấy ra từ cơ thể con người được trưng bày tại viện đã lâu.

PGS-TS Đỗ Trung Dũng, Trưởng Khoa Ký sinh Trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương

"Khi trực tiếp khám và điều trị cho bệnh nhân mới thực sự choáng! Có những người toàn bộ ruột bị "mắc kẹt" bởi hàng trăm con giun đũa… to như cái đũa, phải mổ mới có thể lôi được chúng. Rồi những con sán dây dài hàng chục mét mà bác sĩ cũng không khỏi rùng mình. Chiều dài của sán dây bò trưởng thành lên tới cả chục mét. Mỗi đốt già khi rụng ra ngoài có khoảng 50.000 trứng sán bên trong" - PGS Dũng nói.

Một ngày, nhiều người hoảng hốt khi thấy vật lạ chui qua da, mấp máy, ngọ nguậy. Lúc đó, bệnh nhân đã mắc giun rồng. Ấu trùng giun rồng này bơi trong nước, bám vào cua, ốc, cá…; nếu chúng ta ăn phải có thể mắc bệnh.

Một góc bảo tàng Ký sinh trùng tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương

Trong vòng 1 năm, bệnh nhân ăn phải ấu trùng thì hoàn toàn không có triệu chứng gì. Tuy nhiên, sau 1 năm, ấu trùng nở thành giun và chui qua thành ruột, rong ruổi khắp bên trong cơ thể... và chui lên trên bề mặt da, thoát ra ngoài qua các vết thương, thường là ở tay, đùi, thắt lưng.

Các biểu hiện tưởng là nổi mẩn, sưng nóng, đỏ, đau, tạo thành các cục áp xe và khi gãi, cào thủng da thì đầu con giun mới lòi ra và dần dần chui ra. Có người giun chui ra ở cổ, có người ở tay, đùi, thành bụng…

Với các trường hợp mắc giun rồng, bệnh nhân và các bác sĩ chỉ còn cách chờ giun chui hết ra khỏi cơ thể chứ không thể phẫu thuật hay uống thuốc điều trị được. Nếu dùng các biện pháp mạnh để lôi ra, con giun có thể quay ngược vào cơ thể và chạy lung tung. 

Trong trường hợp giun chạy lên não, vào mạch máu có thể sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Việc chờ đợi này có thể kéo dài vài ngày nhưng cũng có thể cả tháng trời. "Đây thực sự là "màn tra tấn" kinh dị, căng thẳng đối với nhiều người" - PGS Dũng chia sẻ.

Một cô gái trẻ (25 tuổi, ở Hà Nội) đã đến Bệnh viện Đặng Văn Ngữ (thuộc Viện Sốt rét – Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương) khám trong tình trạng hoảng hốt, sợ hãi.

Gần đây, cô thường xuyên mệt mỏi, bứt rứt, rối loạn tiêu hóa và nghĩ rằng mình ăn phải đồ ăn mất an toàn thực phẩm. Buổi tối trước khi đi khám, cô phát hiện vật màu trắng như xơ mít ngọ nguậy trên đồ lót. Lúc đi vệ sinh, cô cũng nhìn thấy 1 đoạn "dây trắng" chui ra khỏi cơ thể mình.

Sán dây bò dài 6 m lấy ra từ cơ thể nữ bệnh nhân

Tại bệnh viện, kết quả xét nghiệm đã tìm thấy cả đốt sán, trứng sán dây. Bác sĩ chẩn đoán cô nhiễm sán dây bò và chỉ định cho bệnh nhân dùng thuốc điều trị sán dây trưởng thành. Sau khi dùng thuốc xổ, bác sĩ đã thu lại con sán dây dài 6m.

Chia sẻ với bác sĩ, cô gái trẻ cho biết mình không có thói quen ăn gỏi hay đồ sống nhưng lại rất mê món phở bò tái. Đây là món khoái khẩu mà hầu như tuần nào cũng phải ăn vài lần.

Cả một bó giun đũa gây nên tình trạng tắc ruột của người bệnh

Trước đó, một người đàn ông 60 tuổi bỗng bị đau dữ dội nửa đầu bên phải, đồng thời nửa người phải tê yếu, khó cử động. Sau khi xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường, ông đã đi khám rồi điều trị thời gian dài ở bệnh viện địa phương nhưng không hiệu quả.

Bác sĩ nghi ngờ bệnh nhân có u não nên đã tư vấn đến Bệnh viện Việt Đức (Hà Nội) khám. Tại đây, các bác sĩ chuyển ông tới Bệnh viện Đặng Văn Ngữ vì nghi ngờ ông mắc bệnh ký sinh trùng. Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân mắc sán não. Người đàn ông này chia sẻ rằng ông thường ăn tiết canh, thịt heo tái trong các dịp liên hoan, lễ Tết.

PGS-TS Đỗ Trung Dũng, Trưởng Khoa Ký sinh Trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, chia sẻ thông tin về ký sinh trùng

Tiến sĩ – bác sĩ Trần Huy Thọ, Phó giám đốc Bệnh viện Đặng Văn Ngữ, cho hay hiện nay, điều kiện sống, vấn đề vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường đã được cải thiện hơn trước khá nhiều. Tuy nhiên, gần đây, bệnh viện tiếp nhận nhiều bệnh nhân tới khám các bệnh liên quan tới ký sinh trùng.

Các mẫu vật trong bảo tàng

Về nguyên nhân nhiều người bị nhiễm sán, các bác sĩ cho biết thói quen ăn đồ sống, tái là một trong những thủ phạm chính. Những người nhiễm sán dây bò do thói quen ăn thịt bò có nhiễm nang sán chưa được nấu chín. Ăn lẩu bò hoặc phở bò, nước lẩu không đủ sôi, thịt chưa chín kỹ cũng sẽ là nguyên nhân dẫn tới sán vào cơ thể. Các món bò tái cuốn lá cải, bò tái chanh… đều không tiêu diệt được sán bởi nước chanh sẽ không giúp diệt ấu trùng sán bên trong thịt.

Khi vào cơ thể, sán dây bám vào niêm mạc ruột, thường ở phần trên hỗng tràng. Tại đây, sán hút các chất bổ dưỡng từ ruột và phát triển, chúng tồn tại lâu dài vì thân sán có khả năng đề kháng với các men tiêu protein có trong ruột non.

Sán dây bò chiếm thức ăn làm suy yếu cơ thể, đồng thời gây tổn thương tại ruột, viêm ruột. Người bệnh nhiễm sán sẽ có triệu chứng như rối loạn tiêu hóa, đau bụng âm ỉ, kéo dài, đường ruột thường xuyên có cảm giác khó chịu, bứt rứt.

Siêu âm phát hiện sán lá gan ở một bệnh nhân

Với những trường hợp sán lá gan, bác sĩ Thọ cho biết nhiều bệnh nhân đến khám vì đau tức hạ sườn phải, đau dạ dày hay ngứa da nhiều năm không khỏi. Khi làm xét nghiệm lại phát hiện nguyên nhân do ký sinh trùng, điển hình là sán lá gan lớn.

Theo chuyên gia này, nhiều người đang vô tình đưa sán lá gan vào người chỉ vì những món khoái khẩu. Sán lá gan nhỏ ký sinh ở động vật qua phân xuống ao hồ và cá nước ngọt mang theo sán này. Khi ăn gỏi cá, sán xâm nhập vào cơ thể. Trong khi đó, sán lá gan lớn dưới dạng ấu trùng bơi trong nước, bám vào ốc và rau. Do đó, thường xuyên ăn các loại rau thủy sinh chưa nấu chín kỹ như rau cần, rau ngổ, rau muống nước, ngó sen hay ăn ốc chưa nấu chín kỹ có thể khiến người dân đưa sán lá gan lớn vào người.

Hình ảnh con trưởng thành và trứng của giun đũa, giun tóc, giun móc, giun kim

"Sán có thể tồn tại 25 năm trong cơ thể người. Các quan niệm ăn đồ sống cho mát là không đúng mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng"- bác sĩ Thọ nói.

Cách đây không lâu, các bác sĩ Viện Sốt rét – Ký sinh trùng- Côn trùng Trung ương đã tiếp nhận một bệnh nhân nữ 29 tuổi, ở Sơn La. Người này vô tình thấy một nốt tổn thương vùng cạnh ngực phải. Vết nốt này to bằng hạt đỗ, ngứa ngáy, thi thoảng có những cơn nhói đau.  Nghĩ mình bị viêm tuyến vú hoặc bị nhọt nên chị nhờ người nặn ra. Bất ngờ, chị thấy một con sán làm tổ, ngoe nguẩy ký sinh. Sau đó, bệnh nhân đã đến Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương khám, xác định bệnh phẩm là sán lá gan lớn.

Bệnh nhân này chia sẻ chị rất hay ăn các loại rau trồng dưới nước như rau cần, rau ngổ... Đây cũng là những loại rau được cảnh báo có chứa nhiều mầm bệnh sán.

Các bệnh ký sinh trùng gây ra những khó chịu trong sinh hoạt và cuộc sống khác nhau như ngứa; mề đay, tổn thương gan, tổn thương não… dẫn tới những biến chứng như động kinh, co giật. Thậm chí có bệnh nhân còn bị chẩn đoán là ung thư gan, phải can thiệp ngoại khoa.

Những con sán dây như những dải lụa dài ký sinh trong cơ thể người

Theo bác sĩ Trần Huy Thọ, bệnh ký sinh trùng thường bị chẩn đoán nhầm. Nhiều bệnh nhân đến Viện Sốt rét sau khi tìm không ra lý do bị bệnh. Có bệnh nhân đến khám với chẩn đoán ung thư gan giai đoạn cuối, bệnh viện trả về. Tuy nhiên, sau một thời gian, bệnh nhân đi tái khám thấy bạch cầu tăng, đến bệnh viện làm các xét nghiệm, chẩn đoán thì phát hiện mắc bệnh sán lá gan lớn.

Các bệnh ký sinh trùng thường âm ỉ, dai dẳng nên nhiều người thờ ơ, bỏ qua. Khi bị ngứa hay đau đầu, mọi người đi điều trị da liễu và tâm thần mãn. Nhưng vì điều trị không đúng bệnh, cho tới khi lên cơn co giật mới khám thì lúc ấy, bệnh đã tiến triển nặng.

Một bệnh nhân bị giun đũa chó mèo

Chuyên gia khuyến cáo bệnh giun sán nói chung, bệnh sán heo nói riêng là bệnh mà mọi người dân đều có nguy cơ mắc phải. Biện pháp tốt nhất vẫn là dùng thực phẩm phải qua chế biến, nấu chín, uống nước đun sôi để nguội, rửa tay trước khi ăn; đồng thời định kỳ tẩy giun 6 tháng/lần.