heo báo The Guardian, 6.500 lao động nhập cư Nam Á đã thiệt mạng trong lúc xây dựng cơ sở hạ tầng ở Qatar kể từ năm 2010, khi quốc gia này được trao quyền đăng cai vòng chung kết (VCK) World Cup 2022.

Không khí World Cup tràn ngập đường phố Doha - Qatar. Ảnh: REUTERS

Cuối tháng 11 này, hàng tỉ người hâm mộ trên toàn thế giới sẽ hòa mình vào không khí của VCK World Cup 2022– một trong những sự kiện thể thao lớn nhất lịch sử nhân loại.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: VCK World Cup năm nay diễn ra ở Qatar.

Thông điệp kêu gọi tẩy chay World Cup Qatar 2022 ở TP Zurich - Thụy Sĩ hôm 2-11. Ảnh: REUTERS

Tại Qatar, theo phóng viên người Mỹ Roger Bennett và Tommy Vietor, nhà báo bị bắt giam vì điều tra những vấn đề liên quan đến điều kiện làm việc của lao động nhập cư, cộng đồng LGBTQ+ (đồng tính, song tính, chuyển giới…) bị đối xử như tội phạm. Nữ giới trong nhiều trường hợp phải xin phép nam giới để được kết hôn, đi lại và học tập ở nước ngoài.

Giới quan sát khẳng định một tỉ lệ lớn lao động nhập cư ở Qatar bị đối xử như nô lệ thời hiện đại. Theo báo The Guardian, 6.500 lao động nhập cư Nam Á đã thiệt mạng ở Qatar kể từ năm 2010, khi quốc gia này được trao quyền đăng cai World Cup 2022. Giới chuyên gia khẳng định phần lớn trong số này nhiều khả năng thiệt mạng trong lúc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ giải đấu.

Lao động nhập cư làm việc tại sân vận động Lusail, TP Lusail - Qatar hồi tháng 11-2021. Ảnh: REUTERS

Tổng số người thiệt mạng gần như chắc chắn không dừng lại ở mức 6.500, bởi con số này chưa bao gồm lao động đến từ Philippines và các nước châu Phi, cũng như chưa bao gồm cập nhật thống kê giai đoạn cuối năm 2020 đến nay.

Trong những năm gần đây, theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW – trụ sở Washington), giới chức Qatar đã tiến hành nhiều đợt "cải cách luật lao động". Tuy nhiên, tổ chức này nhấn mạnh vẫn còn đâu đó những "lỗ hổng nghiêm trọng", bao gồm nợ lương hàng loạt và thất bại trong việc "điều tra nguyên nhân cái chết của hàng ngàn lao động nhập cư".

Đài CNN khẳng định Qatar đã ban hành lệnh cấm các đoàn truyền hình quốc tế quay phim tại các địa điểm khi chưa nhận được sự cho phép của giới chức nước này. Tổ chức nhân quyền FairSquare (trụ sở London) khẳng định "những hạn chế đặc biệt nghiêm ngặt" như trên khiến truyền thông gặp rất nhiều khó khăn trong việc khai thác những câu chuyện không liên quan chặt chẽ đến các trận đấu.

Ảnh chụp một buổi họp báo ở TP Doha - Qatar hôm 3-11. Ảnh: REUTERS

Giới lãnh đạo Qatar không muốn cổ động viên liên tưởng đến hình ảnh lao động nhập cư thiệt mạng dưới cái nắng thiêu đốt khi nhắc đến World Cup 2022. Thay vào đó, họ muốn khán giả nhớ đến những bàn thắng mãn nhãn cùng những pha cản phá xuất thần.

Hiện tại, đã có một vài bước đi tích cực nhằm đảm bảo khán giả nắm  được những gì đã và đang diễn ra phía sau màn ảnh. "Áo biểu tình" World Cup 2022 của tuyển Đan Mạch là một tuyên bố mạnh mẽ, khiến chính phủ Qatar phẫn nộ.

Ở trận mở màn vòng loại, tuyển Đức và tuyển Na Uy cũng đã mặc những chiếc áo có thông điệp: "NHÂN QUYỀN". Trong khi đó, HLV Louis Van Gaal của tuyển Hà Lan chỉ trích Liên đoàn bóng đá quốc tế (FIFA) về điều ông mô tả là quyết định "ngớ ngẩn" khi cho phép tổ chức VCK cúp thế giới ở Qatar.

Đội tuyển quốc gia và các chính phủ của họ có thể gây sức ép gia tăng lên Qatar. Bước đi quan trọng nhất lúc này, theo giới chuyên gia, là ủng hộ chiến dịch #PayUpFIFA do HRW khởi xướng. Đây là một nỗ lực nhằm yêu cầu Qatar và FIFA đền bù ít nhất 440 triệu USD cho gia đình của các lao động nhập cư bị đối xử bất công hoặc mất mạng trong quá trình chuẩn bị cho VCK World Cup 2022.

Giới quan sát khẳng định một tỉ lệ lớn lao động nhập cư ở Qatar bị đối xử bất công. Ảnh: REUTERS

Đến thời điểm hiện tại, tuyển Mỹ đã âm thầm ký ủng hộ chiến dịch #PayUpFIFA nhưng chưa lên tiếng nhiều về vấn đề này, tương tự Hiệp hội Bóng đá Anh. Sau khi cam kết gia tăng sức ép lên Qatar bằng những hành động mạnh mẽ hơn so với việc "phản đối thông qua áo đấu", các hiệp hội bóng đá châu Âu đến giờ cũng chỉ dừng lại ở mức đeo băng đội trưởng cầu vồng.

Mọi đội bóng tham dự cần lên tiếng và bản thân mỗi cầu thủ cũng đóng một vai trò quan trọng trong chiến dịch này. Điều này không đồng nghĩa mọi cầu thủ phải lên tiếng. Tuy nhiên, những người lên tiếng cần nhận được sự ủng hộ và khuyến khích – như trường hợp của tuyển Úc, những người kêu gọi khắc phục hậu quả cho lao động nhập cư và phi hình sự hóa quan hệ đồng giới ở Qatar.

Người hâm mộ cũng có thể chung tay bằng cách sử dụng mạng xã hội để hướng sự chú ý đến những cáo buộc vi phạm nhân quyền nhằm vào Qatar, cũng như để kêu gọi sự ủng hộ cho chiến dịch #PayUpFIFA.

Ảnh chụp sân bay quốc tế Hamad, TP Doha – Qatar, trước thềm World Cup 2022. Ảnh: REUTERS

Tiếng nói của người hâm mộ có thể khiến FIFA e dè hơn trong việc trao quyền đăng cai VCK World Cup cho những quốc gia bị cáo buộc vi phạm nhân quyền nếu họ nhận ra rằng hành động này có thể gây ra làn sóng phẫn nộ, tẩy chay trong nhiều năm.

Đây là một vấn đề quan trọng. Bởi tất cả người hâm mộ bóng đá đều biết rằng VCK World Cup không chỉ đơn thuần là một giải đấu. Đây là một sự kiện đặc biệt mà trong đó tuyển thủ các nước thi đấu quyết liệt rồi bắt tay nhau. Cúp thế giới phải là hiện thân của những gì đẹp đẽ nhất: đa dạng sắc tộc và mục tiêu chung về nhân đạo.

Trong cuộc phỏng vấn ngày 3-11 với báo Le Monde, Bộ trưởng Ngoại giao Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani nhấn mạnh phần lớn thế giới đang háo hức chờ đợi ngày VCK World Cup 2022 khởi tranh chính thức ở Doha vào cuối tháng này.

Công tác chuẩn bị cho Cúp bóng đá thế giới 2022 sẽ khởi tranh từ ngày 20-11. Ảnh chụp tại TP Doha - Qatar hôm 26-10. Ảnh: REUTERS

"Hơn 97% vé đã được bán. Trong 10 quốc gia mua nhiều vé nhất, có các quốc gia châu Âu như Pháp" – Bộ trưởng Al Thani khẳng định, đồng thời chỉ trích những người kêu gọi tẩy chay World Cup 2022 là "những kẻ đạo đức giả, những kẻ không nuốt trôi thực tế rằng một quốc gia nhỏ bé như Qatar lại có thể tổ chức một sự kiện quy mô toàn cầu như World Cup".

Cũng theo Bộ trưởng Al Thani, Qatar là "một quốc gia rất mến khách" và "công dân mọi quốc gia đều được chào đón khi đến Qatar", miễn là họ tôn trọng luật lệ của Qatar.